Vị tướng – Anh hùng Lao động đầu tiên
Giáo sư Trần Đại Nghĩa là một nhà khoa học quân sự lỗi lạc, người đã từ bỏ sự nghiệp đỉnh cao tại Pháp để theo Bác Hồ về nước phụng sự tổ quốc. Ông là "cha đẻ" của những vũ khí huyền thoại như súng Bazooka, SKZ và đạn AT, giúp quân đội ta phá thế áp đảo về trang bị của kẻ thù. Với những cống hiến vĩ đại ấy, ông là một trong những người đầu tiên được phong hàm Thiếu tướng (1948) và vinh dự là trí thức đầu tiên nhận danh hiệu Anh hùng Lao động (1952).
Từ Phạm Quang Lễ đến Trần Đại Nghĩa
Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, kỹ sư Phạm Quang Lễ (người lúc đó có mức lương tương đương 22 lạng vàng/tháng) đã quyết định bỏ lại tất cả để theo Bác về nước. Bác Hồ đã đặt tên cho ông là Trần Đại Nghĩa với ý nghĩa: lấy họ Trần của người anh hùng Trần Hưng Đạo và chữ "Đại Nghĩa" để nhắc nhở về trách nhiệm lớn lao với dân tộc.
Những vũ khí làm "kinh hồn bạt vía" thực dân Pháp
Dưới sự chỉ đạo của ông, ngành Quân giới Việt Nam trong điều kiện cực kỳ thiếu thốn đã làm nên những kỳ tích:
Súng Bazooka: Chế tạo thành công vào đầu năm 1947, ngay trận đầu tại Quốc Oai đã bắn cháy xe tăng Pháp, bẻ gãy cuộc hành quân của địch.
Súng không giật (SKZ): Loại vũ khí có sức công phá cực lớn dùng để đánh phá các lô cốt, đồn bốt kiên cố mà trước đó quân ta rất khó công phá.
Đạn bay (AT): Giúp bộ binh tiêu diệt các loại xe bọc thép từ xa.
Vinh danh và Di sản
Năm 1948, ông là một trong 11 vị tướng đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phong hàm Thiếu tướng. Năm 1952, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất, ông chính thức trở thành Anh hùng Lao động.
Sau này, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam. Cả cuộc đời ông là tấm gương về lòng yêu nước, sự liêm khiết và tư duy khoa học bậc thầy dành cho thế hệ trẻ.
