Vị tướng áo vải và biểu tượng kiên cường của Quân đội nhân dân Việt Nam
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ nhưng vô cùng oanh liệt của dân tộc, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Nguyễn Quốc Trị là một trong bốn Anh hùng Quân đội đầu tiên được Tuyên dương tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 1952. Với tinh thần chiến đấu quả cảm "Nhanh như sóc, mạnh như hổ", ông đã viết nên những trang sử vàng chói lọi, trở thành niềm tự hào lớn lao của quê hương xứ Nghệ và toàn thể Quân đội nhân dân Việt Nam.
Từ người con đất Nghệ An đến kiên trung trong ngục tù thực dân
Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Nghi Khánh, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống yêu nước, từ khi còn là một thanh niên nghèo làm nghề đánh cá và đi lính cho Pháp, ông đã sớm nhận ra bản chất tàn bạo của chế độ thực dân và tìm đường đi theo cách mạng.
Năm 1944, ông gia nhập Việt Minh và tích cực tham gia chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Tháng 3/1945, ông bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Vinh. Dù bị tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững khí tiết người chiến sĩ cách mạng. Khi Nhật hất cẳng Pháp, lợi dụng tình hình hỗn loạn, ông cùng các đồng chí đấu tranh vượt ngục trở về, tiếp tục chỉ huy đội tự vệ địa phương cướp chính quyền tại quê nhà trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
"Nhanh như sóc, mạnh như hổ" trên các chiến trường khốc liệt
Nhập ngũ vào Quân đội nhân dân Việt Nam, Nguyễn Quốc Trị trưởng thành qua từng trận đánh, từ người chiến sĩ đến Trung đội trưởng, Đại đội trưởng thuộc Trung đoàn 102 (Trung đoàn Thủ Đô), Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Phong). Ông là hiện thân của lối đánh mưu trí, dũng cảm và linh hoạt:
Trận Vinh Yên (1947): Ông chỉ huy tiểu đội tiêu diệt hàng chục tên địch, dũng cảm lao vào trận địa cướp súng giặc để đánh lại địch, cứu nguy cho đồng đội.
Chiến dịch Biên giới Thu - Đông (1950): Trong trận đánh quan trọng trên Đường số 4, Trung đội trưởng Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đơn vị chặn đánh hai trung đội Pháp, đập tan kế hoạch hợp quân của địch tại Coc Xá. Một mình ông đã mưu trí, linh hoạt tiêu diệt và bắt sống nhiều tên địch, góp phần làm nên thắng lợi quyết định của chiến dịch.
Chiến dịch Trung Dầu và Đường 6 - Hòa Bình (1951 - 1952): Trên cương vị Đại đội trưởng, ông chỉ huy đơn vị đánh giáp lá tẩu, liên tục bẻ gãy các đợt phản công của binh đoàn tinh nhuệ Pháp.
Bằng những chiến công đặc biệt xuất sắc, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (tháng 5/1952), Nguyễn Quốc Trị vinh dự là 1 trong 4 Anh hùng Quân đội đầu tiên được Đảng, Nhà nước và Bác Hồ tuyên dương (cùng với Anh hùng Cù Chính Lan, La Văn Cầu, Nguyễn Thị Chiên).
Đặc biệt, ngày 10/10/1954, trong Ngày tiếp quản Thủ đô lịch sử, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị đã vinh dự được cử làm Trưởng đoàn đại biểu Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện lễ kéo quốc kỳ tại Cột cờ Hà Nội.
Tấm lòng trọn vẹn và sự hy sinh anh dũng
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị tiếp tục cống hiến trọn vẹn trí tuệ và sức lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ông được cử đi học tại Học viện Quân sự Trung Quốc, sau đó trở về đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng như Hiệu trưởng Trường Quân chính Quân khu 4.
Năm 1967, trong thời kỳ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang bước vào giai đoạn quyết liệt, Trung tá, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị đã anh dũng hy sinh tại trận địa hỏa lực ở khu vực đường chiến lược thuộc tỉnh Hà Tĩnh trong một trận không kích dữ dội của máy bay Mỹ. Ông ngã xuống khi tài năng và tâm huyết dành cho Quân đội đang ở độ chín nhất.
Tượng đài kiên cường sống mãi với quê hương
Ghi nhận những cống hiến đặc biệt to lớn đối với dân tộc, Đảng và Nhà nước đã trao tặng Anh hùng Nguyễn Quốc Trị nhiều phần thưởng cao quý: Danh hiệu Anh hùng LLVTND, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến...
Tên của ông ngày nay đã được trang trọng đặt cho nhiều đường phố, trường học tại thành phố Vinh, Hà Nội và nhiều địa phương trên cả nước. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng lẫy lừng của Anh hùng Nguyễn Quốc Trị mãi mãi là tấm gương rực rỡ về lòng dũng cảm, sự mưu trí và tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc cho thế hệ trẻ Việt Nam noi theo.
