"Vị tướng của tháng 12 lịch sử" và trận Điện Biên Phủ trên không

Nhận thức rõ Quân đội ta phải lớn mạnh về mọi mặt để đánh và thắng Mỹ, Bác Hồ đã chỉ thị thành lập Quân chủng Phòng không - Không quân trên cơ sở hợp nhất Binh chủng Phòng không và Cục Không quân. Ngày 22 tháng 10 năm 1963, Quân chủng Phòng không - Không quân chính thức được thành lập, và Phùng Thế Tài được cử giữ chức Tư lệnh đầu tiên của quân chủng này. Từ tháng 8 năm 1967 đến 1987, ông tiếp tục giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, kiêm Tổng cục trưởng Tổng cục Hàng không dân dụng Việt Nam giai đoạn 1976-1978.

Đầu năm 1968, Bác Hồ đã gọi ông, khi đó đang giữ cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng, cùng đồng chí Đặng Tính, Chính ủy kiêm Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân, lên hỏi tình hình. Lúc này Bác không được khỏe, nhưng ngay phút đầu tiên, Người đã hỏi ngay về máy bay B-52 - cho thấy sự quan tâm sâu sắc và tầm nhìn chiến lược của Bác đối với mối đe dọa từ loại máy bay ném bom chiến lược này của Mỹ, ngay từ nhiều năm trước khi trận "Điện Biên Phủ trên không" thực sự diễn ra.

Ông cùng các chỉ huy của quân chủng và lãnh đạo Bộ Tổng Tham mưu đã làm thất bại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, mà đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ trên không diễn ra vào tháng 12 năm 1972, khiến ông được gọi bằng cái tên trân trọng "Vị tướng của tháng 12 lịch sử". Cánh lính trẻ dưới quyền ông đều rất thích thú trước bản tính xuề xòa, giản dị của ông trong đời thường, một sự tương phản thú vị so với vai trò chỉ huy nghiêm túc, quyết đoán trên cương vị Tư lệnh của một trong những quân chủng hiện đại và quan trọng bậc nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam.