Vị tướng đặt nền móng cho Sài Gòn – Gia Định

Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700), tước Lễ Thành hầu, là con thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật. Sinh ra trong gia đình võ tướng giữa thời Trịnh – Nguyễn phân tranh, ông sớm nổi danh văn võ song toàn; người đời gọi ông là Hắc Hổ vì nước da ngăm đen và sinh năm Dần. Chưa đầy hai mươi tuổi ông đã lập chiến công, được chúa Nguyễn Phúc Tần phong chức Cai cơ; năm 1692 làm Thống binh dẹp loạn Chiêm Thành, năm 1694 thăng Chưởng cơ, trấn thủ dinh Bình Khang. Mùa xuân năm 1698, chúa Nguyễn Phúc Chu sai ông làm thống suất kinh lược xứ Đồng Nai. Ông lập phủ Gia Định, đặt huyện Phước Long với dinh Trấn Biên (vùng Đồng Nai) và huyện Tân Bình với dinh Phiên Trấn (vùng Sài Gòn), chiêu mộ lưu dân khai khẩn, định ngạch tô thuế, xác lập chủ quyền của Đàng Trong trên vùng đất mới. Năm 1698 vì thế được xem là năm khai sinh của Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Năm 1699, ông đánh tan quân Chân Lạp của Nặc Thu, đổi Chiêm Thành thành trấn Thuận Thành; trên đường rút quân về, ông lâm bệnh mất năm 1700 tại Tiền Giang, hưởng dương 51 tuổi. Triều đình truy tặng mỹ hiệu Hiệp tán công thần, thụy Trung Cần; đời Minh Mạng truy phong tước Vĩnh An Hầu.