Vị tướng Êđê huyền thoại và ký ức ngày tiếp quản Buôn Ma Thuột
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của quân và dân tỉnh Đắk Lắk, cái tên Y Blok Êban (tên thường gọi thân thương là Ama Xô) đã trở thành một biểu tượng bất tử về lòng trung thành vô hạn với Đảng, với Tổ quốc và tinh thần đoàn kết Kinh - Thượng. Từ một người lính bảo an gác ngục cho thực dân Pháp, ông đã vươn lên trở thành vị tướng đầu tiên người dân tộc thiểu số Êđê của Quân đội nhân dân Việt Nam, người trực tiếp chỉ huy và tiếp quản thị xã Buôn Ma Thuột trong giờ phút lịch sử tháng 3 năm 1975.
Từ người tù nhà giam đến người con của cách mạng
Sinh năm 1917 tại buôn Niêng (nay thuộc Buôn Niêng, xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk), Y Blok Êban sớm chịu cảnh lầm than dưới ách cai trị của thực dân. Năm 1935, ông bị bắt đi làm lính bảo an và được phân công gác Nhà giam Buôn Ma Thuột – nơi giam giữ những người cộng sản kiên trung như Nguyễn Chí Thanh, Phan Đăng Lưu, Hồng Chương...
Chính tại "trường học đặc biệt" này, ánh sáng cách mạng đã thức tỉnh người thanh niên Êđê trẻ tuổi. Được các chiến sĩ cộng sản bí mật giác ngộ và giáo dục, Y Blok từ một người gác ngục đã trở thành cơ sở mật, tích cực truyền tin tức, tiếp tế vật dụng và bảo vệ cán bộ trong tù.
Tháng 8 năm 1945, khi thời cơ đến, Y Blok Êban đã chỉ huy lực lượng bảo an binh khởi nghĩa, quay súng đi theo cách mạng, góp phần quyết định vào thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Buôn Ma Thuột ngày 24/8/1945. Đó là bước ngoặt vĩ đại mở đầu cho cuộc đời binh nghiệp lừng lẫy của ông.
Giờ phút lịch sử tại Tòa Đại biểu Buôn Ma Thuột
Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ gian khổ, Y Blok Êban lăn lộn khắp các chiến trường Tây Nguyên, giữ nhiều trọng trách như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 120, Chỉ huy trưởng Tỉnh đội Đắk Lắk, Tư lệnh B3. Cuộc đời ông gắn liền với từng cánh rừng, từng bến nước và từng dải đất bazan.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ký ức hào hùng nhất trong cuộc đời Thiếu tướng Y Blok Êban chính là Chiến dịch Tây Nguyên tháng 3/1975. Rạng sáng ngày 10/3/1975, khi các mũi tiến công của quân ta nổ súng đánh chiếm Buôn Ma Thuột, Đại tá Y Blok Êban (khi đó) được Bộ Lệnh chiến dịch giao nhiệm vụ vô cùng quan trọng: Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Buôn Ma Thuột.
Sáng ngày 11/3/1975, giữa lòng thị xã vẫn còn mịt mù khói đạn, ông đã có mặt tại Tòa Đại biểu (nay là Di tích lịch sử Số 04 Nguyễn Du, TP. Buôn Ma Thuột) để thiết lập bộ máy chính quyền cách mạng. Lời kêu gọi nhân dân đoàn kết, ổn định cuộc sống và truy quét tàn quân do ông phát đi trên đài truyền thanh đã làm nức lòng hàng vạn đồng bào các dân tộc Đắk Lắk.
"Trở về Buôn Ma Thuột giữa ngày chiến thắng, nhìn cờ đỏ sao vàng tung bay trên các góc phố và nụ cười rạng rỡ của bà con buôn làng, tôi hiểu rằng những giọt máu và mồ hôi của biết bao đồng đội ngã xuống suốt 30 năm qua đã không vô ích," Thiếu tướng Y Blok Êban từng bồi hồi nhớ lại trong những năm tháng cuối đời.
Ngọn đuốc soi đường cho thế hệ trẻ Đắk Lắk
Thiếu tướng Y Blok Êban thanh thản về với tổ tiên vào năm 2018, thọ 101 tuổi. Trọn một thế kỷ sống, chiến đấu và cống hiến, ông đã để lại cho quê hương Đắk Lắk một di sản tinh thần vô giá.
Đối với thế hệ trẻ và đoàn viên thanh niên Đắk Lắk hôm nay, cuộc đời của Thiếu tướng Y Blok Êban là minh chứng sống động nhất cho:
Lòng kiên trung tuyệt đối: Luôn một lòng đi theo Đảng, theo Bác Hồ, vượt qua mọi cám dỗ và gian khổ.
Tinh thần đại đoàn kết: Dân tộc Kinh hay dân tộc thiểu số đều là anh em một nhà, cùng chung sức bảo vệ và dựng xây quê hương.
Khát vọng cống hiến: Dù ở bất kỳ vị trí nào, từ người chiến sĩ du kích đến vị tướng chỉ huy hay người lãnh đạo tỉnh, đều giữ trọn sự khiêm tốn, giản dị và hết lòng vì dân.
Học tập tấm gương của Thiếu tướng Y Blok Êban, tuổi trẻ Đắk Lắk hôm nay đang tiếp bước "thời hoa lửa", mang tri thức, công nghệ và sức trẻ để làm giàu cho các buôn làng, giữ vững an ninh biên giới và đưa tỉnh nhà phát triển nhanh, bền vững.
