Vị tướng kiên cường trước quân Pháp

Nguyễn Tri Phương tên thật là Nguyễn Văn Chương, sinh năm 1800 tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, nay thuộc thành phố Huế. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống làm quan và sớm theo con đường quan trường dưới triều Nguyễn.

Nguyễn Tri Phương trưởng thành trong thời kỳ đất nước vẫn nằm dưới sự cai trị của triều Nguyễn nhưng tình hình khu vực và thế giới có nhiều biến động. Các nước phương Tây ngày càng mở rộng hoạt động thương mại và quân sự ở châu Á. Đến giữa thế kỷ XIX, thực dân Pháp bắt đầu thực hiện kế hoạch xâm lược Việt Nam.

Năm 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng. Nguyễn Tri Phương được triều đình giao nhiệm vụ chỉ huy quân đội chống lại quân xâm lược. Ông tổ chức phòng thủ, xây dựng hệ thống đồn lũy và huy động lực lượng địa phương để ngăn quân Pháp tiến sâu vào đất liền.

Quân Pháp có ưu thế về vũ khí và tàu chiến, nhưng kế hoạch đánh nhanh, chiếm nhanh Đà Nẵng không đạt được mục tiêu như dự tính. Sau nhiều tháng giao tranh và gặp khó khăn do điều kiện địa hình, khí hậu cùng sự chống trả của quân dân Việt Nam, quân Pháp chuyển hướng tiến vào Gia Định.

Nguyễn Tri Phương sau đó được điều vào Nam để tổ chức chống Pháp. Tuy nhiên, tình hình quân sự ngày càng khó khăn. Quân Pháp từng bước mở rộng phạm vi kiểm soát ở Nam Kỳ và triều đình nhà Nguyễn phải ký các hiệp ước nhượng đất.

Năm 1873, quân Pháp đánh chiếm thành Hà Nội. Nguyễn Tri Phương khi đó đang giữ chức Tổng đốc Hà Nội và chịu trách nhiệm tổ chức phòng thủ thành. Ông chỉ huy quân dân chống lại lực lượng Pháp do Francis Garnier chỉ huy.

Ngày 20 tháng 11 năm 1873, quân Pháp tấn công thành Hà Nội. Do tương quan lực lượng và vũ khí chênh lệch, thành Hà Nội thất thủ. Nguyễn Tri Phương bị thương và bị quân Pháp bắt.

Quân Pháp tìm cách dụ ông hợp tác và chữa trị vết thương, nhưng Nguyễn Tri Phương từ chối. Ông không chấp nhận cộng tác với lực lượng đang xâm lược đất nước. Sau đó, ông tuyệt thực và qua đời vào tháng 12 năm 1873.

Gần một thập niên sau, thực dân Pháp tiếp tục mở rộng cuộc xâm lược Bắc Kỳ. Năm 1882, quân Pháp một lần nữa tấn công thành Hà Nội. Lúc này Nguyễn Tri Phương đã hơn 80 tuổi nhưng vẫn được triều đình giao nhiệm vụ cùng con trai là Nguyễn Lâm tổ chức phòng thủ.

Ngày 25 tháng 4 năm 1882, quân Pháp do Henri Rivière chỉ huy tiến đánh thành Hà Nội. Quân phòng thủ chống trả nhưng cuối cùng thành thất thủ. Nguyễn Tri Phương bị thương và bị bắt. Con trai ông, Nguyễn Lâm, cũng hy sinh trong trận chiến.

Một lần nữa, quân Pháp tìm cách thuyết phục Nguyễn Tri Phương hợp tác. Ông nhất quyết từ chối. Sau đó, ông qua đời tại Hà Nội vào tháng 12 năm 1883.

Nguyễn Tri Phương sống trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt khó khăn, khi quân đội Việt Nam phải đối đầu với một lực lượng phương Tây có ưu thế lớn về vũ khí và phương thức tác chiến. Dù không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình xâm lược của Pháp, ông đã nhiều lần trực tiếp tổ chức phòng thủ và chiến đấu.

Điểm nổi bật trong câu chuyện về Nguyễn Tri Phương là khí tiết của một vị tướng khi đất nước đứng trước nguy cơ mất chủ quyền. Trong cả hai lần bị quân Pháp bắt tại Hà Nội, ông đều không chấp nhận đầu hàng hay cộng tác.

Ngày nay, tên Nguyễn Tri Phương được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình ở Việt Nam. Ông được nhớ đến như một vị tướng tiêu biểu của triều Nguyễn trong giai đoạn đầu chống thực dân Pháp, đồng thời là biểu tượng của lòng trung thành và ý chí giữ gìn danh dự trước hoàn cảnh đất nước bị xâm lược.