Vị tướng mang nhiều tên nhưng chỉ một lý tưởng (Ông Ba Quốc)

Sau ngày đất nước thống nhất, những đóng góp của Đặng Trần Đức từng bước được ghi nhận. Ông được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và mang quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong số rất ít nhà tình báo Việt Nam vừa là anh hùng vừa là tướng lĩnh. Ông từng giữ cương vị lãnh đạo cấp cục trong cơ quan tình báo quốc phòng.

Những phần thưởng không dễ đến ngay, bởi nhiều chiến công cần tiếp tục giữ bí mật để bảo vệ con người, phương pháp và quan hệ quốc tế. Trong nhiều năm, công chúng chỉ biết mơ hồ về Ba Quốc. Ngay cả người thân cũng không hiểu đầy đủ chặng đời sau giải phóng. Sự chậm trễ ấy là đặc trưng của nghề: có những đóng góp chỉ được kể khi người thực hiện đã già hoặc không còn.

Khi xuất hiện trước đồng đội và người viết, ông vẫn mang vẻ hiền từ của Tá “bụt”. Sự khiêm nhường không phải cách tạo hình ảnh, mà là kết quả của nhiều năm phải đặt nhiệm vụ lên trên cái tôi. Người làm tình báo thành công thường không thể nhận công công khai; họ quen nhìn chiến thắng như sản phẩm của nguồn tin, liên lạc viên, cơ quan phân tích và người ra quyết định.

Cuộc đời ông gắn với nhiều tên: Đặng Trần Đức là tên thật, Nguyễn Văn Tá là thân phận trong bộ máy Sài Gòn, Ba Quốc là bí danh được đồng đội biết đến. Mỗi tên thuộc một không gian khác nhau, nhưng không làm ông chia thành những con người đối nghịch. Điểm thống nhất là lý tưởng phục vụ đất nước.

Ông từng chiêm nghiệm rằng tình yêu chỉ có một và lý tưởng cũng chỉ có một. Câu nói chứa cả niềm tự hào lẫn nỗi đau của một người phải sống với hai gia đình và nhiều thân phận. Không thể giải thích các lựa chọn ấy bằng sự lãng mạn; đó là hệ quả khắc nghiệt của nhiệm vụ và chiến tranh.

Ngày 26 tháng 3 năm 2004, Thiếu tướng Đặng Trần Đức qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông ra đi khi nhiều bí mật vẫn chưa thể công bố. Nhưng những gì đã được kể đủ khắc họa một con người đặc biệt: càng đi sâu vào nơi nguy hiểm, ông càng phải giữ vững phần cốt lõi không ai nhìn thấy.