Vị tướng nguyên là Tư lệnh Quân khu 7, trải qua trọn 2 cuộc kháng chiến ác liệt của dân tộc, bí danh Hồng Lâm - Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa
Vị tướng nguyên là Tư lệnh Quân khu 7, trải qua trọn 2 cuộc kháng chiến ác liệt của dân tộc, bí danh Hồng Lâm - Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa
Trải qua gần trọn hai cuộc kháng chiến của dân tộc, từng giữ cương vị Tư lệnh Quân khu 7, vị tướng này gắn bó với chiến trường Nam Bộ qua nhiều giai đoạn ác liệt. Trong những năm hoạt động cách mạng, ông từng sử dụng bí danh Hồng Lâm - cái tên gợi nhớ những cánh rừng chiến khu.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa - Hồng Lâm: Từ Trường Thiếu sinh quân đến Đội trưởng Đội cảm tử
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa sinh ngày 20/5/1922 tại xã Tân Mỹ Đông, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định, nay thuộc TP.HCM. Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng, từ nhỏ ông đã chứng kiến cảnh thực dân Pháp đàn áp, ruồng bố những người yêu nước và chiến sĩ cách mạng. Hoàn cảnh gia đình khó khăn cùng những biến động của thời cuộc khiến ông phải nghỉ học sau khi học hết lớp Nhất Trường Tổng.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa từng sử dụng bí danh Nguyễn Hữu Nghĩa, nhưng cái tên được nhiều người biết đến hơn cả lại là Nguyễn Hồng Lâm. “Hồng Lâm” mang nghĩa “rừng đỏ”, gợi nhắc những cánh rừng chiến khu cách mạng. Ông không chỉ dùng cái tên này để đặt cho con trai, mà sau đó còn chọn làm bí danh khi trở lại chiến trường miền Nam hoạt động trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
Năm 1937, khi mới 15 tuổi, Nguyễn Văn Bứa được một người bà con khai tăng tuổi để đưa vào học tại Trường Thiếu sinh quân của Pháp ở Vũng Tàu.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa. Ảnh: Báo Quân khu 7.
Sau ba năm học, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Tại Đông Dương, thực dân Pháp tăng cường chính sách cai trị thời chiến và đàn áp phong trào cách mạng. Trong thời gian này, Nguyễn Văn Bứa cùng ba người bạn tổ chức đánh một viên giám thị người Pháp. Bị bắt giam, cả nhóm bẻ song cửa sổ trốn khỏi nơi giam giữ rồi trở về Sài Gòn.
Sau đó, Nguyễn Văn Bứa tham gia Việt Minh. Trong những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa năm 1945, ông vận động thanh niên địa phương, tổ chức lực lượng và làm Đội trưởng Đội cảm tử xã Tân Mỹ Đông.
Ngày 23/9/1945, khi Nam Bộ bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược, ông chỉ huy hai tiểu đội vũ trang sáp nhập với lực lượng của đồng chí Tô Ký thuộc Bộ đội Khu 2 Hóc Môn. Từ đây, Nguyễn Văn Bứa chính thức bước vào quân ngũ.
Trong những năm đầu kháng chiến, Nguyễn Văn Bứa lần lượt đảm nhiệm cương vị Tiểu đội trưởng cảm tử quân Tân Mỹ Đông rồi Đại đội trưởng Đại đội 2, Chi đội 12.
Trong điều kiện lực lượng còn thiếu thốn về vũ khí, lương thực và trang bị, ông chủ trương dựa vào dân, lấy dân làm chỗ dựa, lựa chọn những trận đánh phù hợp để vừa tiêu hao đối phương, vừa bảo toàn và phát triển lực lượng.
Đơn vị do ông chỉ huy liên tục đánh trả các cuộc hành quân của quân Pháp tại Nhị Bình, Tân Mỹ, Bình Lý, Vĩnh Lộc, An Phú, An Nhơn Tây, Phú Mỹ Hưng... Từ tháng 12/1945 đến tháng 2/1946, nhiều trận đánh diễn ra tại ngã ba Tân Mỹ, cầu Bà Hồng, Nhuận Đức, Bến Mương, Xóm Trại, Dàn Bầu.
Ngày 26/5/1947, Nguyễn Văn Bứa được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Khi cuộc kháng chiến bước sang giai đoạn mới, yêu cầu xây dựng các đơn vị chủ lực ngày càng cấp thiết. Nguyễn Văn Bứa được giao giữ các chức vụ Chi đội trưởng Chi đội 12, Trung đoàn phó Trung đoàn 312 giai đoạn 1948-1950 và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 300 từ năm 1950.
Nguyễn Văn Bứa: Chỉ huy chiến đấu và vận tải trên chiến trường miền Đông giai đoạn 1951 - 1954
Giữa năm 1951, Trung ương Cục miền Nam tổ chức lại chiến trường nhằm đối phó với chính sách bình định và chia cắt của thực dân Pháp. Tỉnh Bà Rịa và Chợ Lớn được sáp nhập thành tỉnh Bà Chợ, Trung đoàn 300 trở thành lực lượng vũ trang tập trung của tỉnh.
Nguyễn Văn Bứa được giao làm Tỉnh đội phó Tỉnh đội Bà Chợ, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 300, Phó Bí thư Liên chi.
Đặc biệt trong thời gian này, lực lượng của Nguyễn Văn Bứa hoạt động tại Nhà Bè, Phú Mỹ, Xuyên Phước Cơ, đánh sập cầu Bến Lức, sử dụng thủy lôi đánh tàu trên sông Lòng Tàu, đánh kho xăng Nhà Bè và tuyến đường sắt Sài Gòn - Nha Trang. Theo tư liệu Quân khu 7, riêng tháng 6 và 7/1951, đơn vị đánh chìm 32 tàu, diệt 8 trung đội, 13 tiểu đội và 13 sĩ quan đối phương.
Tháng 5/1953, Nguyễn Văn Bứa được giao làm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 320 thuộc Phân Liên khu miền Đông. Đơn vị có nhiệm vụ tổ chức vận tải, tiếp tế trên những cung đường đặc biệt khó khăn và nguy hiểm. Tiểu đoàn hoàn thành nhiệm vụ vận tải, góp phần vào thắng lợi chung của chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954.
Sau Hiệp định Geneve, Nguyễn Văn Bứa hoàn thành nhiệm vụ tại Ủy ban Liên hiệp đình chiến khu vực Hàm Tân - Xuyên Mộc rồi cùng đơn vị tập kết ra miền Bắc.
Tại miền Bắc, Nguyễn Văn Bứa lần lượt công tác tại Sư đoàn 330, Trung đoàn độc lập 656, Sư đoàn 338 và Trung đoàn 664, đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy, tham mưu.
Năm 1959, ông được cử sang học tại Học viện Quân sự Nam Kinh, Trung Quốc.
Giữa năm 1961, khi đang chuẩn bị thi tốt nghiệp, Nguyễn Văn Bứa được Quân ủy Trung ương triệu hồi, giao phụ trách một đoàn khoảng 300 cán bộ quân sự cùng nhiều cán bộ dân - chính - Đảng hành quân theo đường Trường Sơn vào miền Nam.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa và phu nhân. Ảnh: ST.
Tháng 9/1961, ông trở lại chiến trường quê hương với cương vị Tư lệnh phó - Tham mưu trưởng, Phó Bí thư Quân khu miền Đông.
Trở lại miền Đông, Nguyễn Văn Bứa vừa tham gia xây dựng lực lượng, vừa trực tiếp tổ chức nhiều trận đánh nhằm bảo vệ và mở rộng vùng căn cứ, đặc biệt là Chiến khu Đ.
Ngày 20/2/1962, lực lượng do ông tổ chức tiến công tiêu diệt đồn bảo an Rạch Rớ trên đường 8, phá ý đồ lấn chiếm và kiểm soát tuyến đường vào Chiến khu Đ.
Cuối năm 1963, ông trực tiếp chỉ huy trận Bàu Cá, phối hợp với Trung đoàn 2 chủ lực Miền tiêu diệt đồn bảo an, sau đó đánh lực lượng tiếp viện, tiêu diệt Tiểu đoàn biệt động quân 37. Chiến thắng tạo điều kiện mở rộng vùng giải phóng đến sát thị trấn Tân Uyên.
Cuối năm 1964, Nguyễn Văn Bứa cùng Chỉ huy trưởng Lương Văn Nho trực tiếp tham gia tổ chức trận pháo kích căn cứ không quân Biên Hòa. Đêm 31/10 rạng sáng 1/11/1964, lực lượng ta bí mật đưa pháo, súng cối áp sát mục tiêu và thực hiện cuộc tập kích trong khoảng 15 phút.
Ngày 25/12/1964, khi Chiến dịch Bình Giã bước vào giai đoạn quan trọng, Nguyễn Văn Bứa được bổ sung vào Thường vụ Đảng ủy và Bộ Chỉ huy Chiến dịch, giữ chức Chỉ huy phó Chiến dịch Bình Giã. Ông phụ trách hướng phối hợp Nhơn Trạch - Long Thành, tổ chức các hoạt động thu hút, phân tán lực lượng đối phương, tạo điều kiện cho hướng chính giành thắng lợi.
Trong Đông Xuân 1965-1966, với cương vị Tư lệnh, Phó Bí thư Quân khu miền Đông, Nguyễn Văn Bứa tiếp tục chỉ đạo lực lượng đánh bại cuộc hành quân Rollingstone, tổ chức tập kích căn cứ không quân Biên Hòa và tiến công Tổng kho Long Bình.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa trở thành Tư lệnh Quân khu 7 - Quân khu miền Đông
Mùa thu năm 1967, để chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, chiến trường miền Đông và Sài Gòn - Gia Định được tổ chức lại thành các phân khu.
Nguyễn Văn Bứa lần lượt giữ chức Tư lệnh Phân khu 1, Tư lệnh Phân khu 5, Phó Bí thư Phân khu. Trong Xuân Mậu Thân 1968, ông trực tiếp chỉ huy một hướng tiến công vào Bộ Tổng tham mưu quân đội Sài Gòn, sân bay Tân Sơn Nhất, kho bom Gò Vấp và các địa bàn vùng ven.
Từ năm 1969 đến 1971, ông tiếp tục chỉ huy lực lượng bám trụ, chiến đấu trên các tuyến đường 1, đường 15 và đường 2 Bà Rịa. Ông từng đối đầu với đủ những đơn vị từng là niềm tự hào của quân đội Mỹ, từ Sư đoàn 25 tia chớp nhiệt đới, Sư đoàn 1 anh cả đỏ, Sư đoàn kỵ binh bay, Lữ đoàn dù 199, Trung đoàn thiết giáp 11...
Đầu năm 1971, Nguyễn Văn Bứa được giao làm Tham mưu phó Bộ chỉ huy quân sự Miền. Tháng 8/1972, ông giữ chức Tư lệnh Quân khu 7, Ủy viên Thường vụ Khu ủy, cùng Bộ Tư lệnh Quân khu tổ chức lực lượng tiến vào những địa bàn chiến lược, tạo thế cho các đợt tiến công tiếp theo.
Năm 1974, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa tiếp tục đảm nhiệm các chức vụ Phó ban Thanh tra Bộ Tư lệnh Miền; Phó Tư lệnh kiêm Trưởng ban Thanh tra Quân khu 7; Cục trưởng Cục Xây dựng kinh tế Quân khu 7.
Ông cùng các đơn vị quân đội tham gia xây dựng nhiều cơ sở sản xuất, nông trường như La Ngà, Nông trường 600, Đoàn Phước Long và các đơn vị tại khu vực hồ Dầu Tiếng.
Cuối năm 1984, Nguyễn Văn Bứa được giao phụ trách công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử và tổng kết chiến tranh của Quân khu 7.
Từ một thiếu niên 15 tuổi bước vào Trường Thiếu sinh quân, Nguyễn Văn Bứa đã trải qua gần trọn hai cuộc kháng chiến, trưởng thành từ Đội trưởng Đội cảm tử, cán bộ chỉ huy cấp đại đội, trung đoàn đến Chỉ huy phó chiến dịch và Tư lệnh Quân khu 7. Cuộc đời binh nghiệp của ông gắn chặt với chiến trường miền Đông Nam Bộ và quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của lực lượng vũ trang Quân khu 7.
Những năm tháng chiến đấu, công tác cho sự nghiệp cách mạng, Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng, Huân chương cao quý như: Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Quân công hạng Nhì; Huân chương Chiến công hạng Ba...
Bộ Quốc phòng đang lấy ý kiến về việc xét phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho 5 tập thể và 8 cá nhân. Trong đó, 2 cá nhân được đề nghị phong tặng và 6 cá nhân được đề nghị truy tặng.
Trong số các cá nhân được đề nghị truy tặng có Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa - nguyên Tư lệnh Quân khu 7, người có hơn 40 năm hoạt động cách mạng, từng trực tiếp chiến đấu, chỉ huy trên nhiều chiến trường và đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong quân đội.
(Nguồn tham khảo: Báo Quân khu 7, Báo Quân đội Nhân dân, Bộ Quốc Phòng, Sài Gòn giải phóng)
