Vị tướng trong nỗi nhớ của người cần vụ

Ông Ma Văn Thỏa ở 148/H58/1I đường Ỷ Lan Nguyên Phi (Hải Châu, Đà Nẵng) từng có 4 năm làm cần vụ cho Đại tướng Chu Huy Mân (lúc này là Thượng tướng, Tư lệnh Quân khu 5). Kỷ niệm về vị thủ trưởng giản dị, gần gũi, yêu thương lính hết mực được cựu chiến binh tuổi 66 này nhớ mãi.

Khoai lang, nước chè “khơ-ra-sô”

Quê Bắc Kạn, gác bút nghiên vào chiến trường miền Nam, năm 1973, chàng thanh niên dân tộc Tày Ma Văn Thỏa không nghĩ rằng có ngày mình được chọn làm cần vụ trong Bộ Tư lệnh.

Nhớ về năm tháng ấy, ông Thỏa kể: “Tư lệnh Chu Huy Mân mà cơ quan hay gọi là cụ Hai Mạnh có dáng người rắn rỏi, chắc khỏe. Không chỉ thường xuyên rèn luyện thể thao, chơi cầu lông cuối ngày, ông còn tranh thủ cuốc đất trồng cây ăn quả quanh căn cứ. Tư lệnh ăn uống đơn giản lắm. Trong điều kiện thiếu thốn chung, tôi và anh bảo vệ tranh thủ bắn chim, câu cá để cải thiện cho thủ trưởng. Nhưng món ăn thích nhất của ông là khoai lang, món khoái khẩu xứ Nghệ. Hôm nào vào làng đồng bào tìm được khoai lang cùng chè xanh hoặc “sang” nữa có kẹo lạc là hôm đó ông vui lắm, giơ ngón tay lên cười “khơ-ra-sô” (tốt - tiếng Nga).

Chiến sĩ cần vụ Ma Văn Thỏa (thứ hai từ phải sang) cùng đội ngũ phục vụ, thư ký, bảo vệ Tư lệnh Chu Huy Mân ở căn cứ Nước Oa (1974). Ảnh tư liệu.

Ăn uống tùng tiệm, vừa đủ, không lãng phí luôn được Tư lệnh nhắc nhở cán bộ thuộc quyền. Vào căn cứ Nước Oa (Trà Tân, Bắc Trà My, Quảng Nam) chưa được bao lâu, anh cần vụ được giao nhiệm vụ ra Bắc cùng các thủ trưởng. Sau 3 tháng họp, mọi người về lại Quảng Nam. Đón đoàn ở bến Giằng, Cục trưởng Cục Hậu cần Quân khu 5 mổ heo ăn mừng. Tư lệnh nói với Cục trưởng Hoàng Giang: “Chúng tôi đều có tiêu chuẩn thức ăn đi đường, tại sao phải bày vẽ tốn kém. Thôi lỡ rồi, mọi người cứ dùng, còn mình ăn cơm trong ăng-gô đây!”. Đã thành nếp, khi đến chỉ đạo, kiểm tra ở đâu dù xa gần, Tư lệnh cũng bảo ông Thỏa chuẩn bị cơm nước mang theo. “Không làm phiền đơn vị” đã trở thành nguyên tắc của tướng Hai Mạnh. Ông Thỏa nhớ lại: “Tôi từng chứng kiến Tư lệnh thăm quê Nghệ An. Biết ý, Tỉnh ủy chiêu đãi khoai lang vàng và nước chè xanh. Vậy mà ông vui hơn có yến tiệc. Theo thủ trưởng ra Hà Nội hai lần mà lần nào tôi cũng chỉ thấy mình cô Thủy, vợ ông, lúc này là Chủ tịch Hội phụ nữ tỉnh Hà Bắc lên ở Quảng Bá với chồng thôi. Một số cán bộ vẫn đưa con cái sum họp, ăn uống cùng khi bố về Hà Nội họp hành là điều bình thường. Ba đứa con thủ trưởng Hai Mạnh tuyệt nhiên không thấy. Mà cô Thủy cũng lạ lắm. Khi có ô tô xuống đón ở Hà Bắc, bao giờ cô cũng cột chiếc xe đạp đi theo. Lên Hà Nội cô dùng xe đạp đi công việc, ít khi nào đụng đến xe công. Làm cần vụ riết, tôi “lây” tính thủ trưởng. Năm 1976, Tư lệnh ra Hà Nội nhận nhiệm vụ mới và làm bữa ăn ngon có bia chiêu đãi đội ngũ phục vụ. Khi hỏi tôi có yêu cầu gì thì cứ nói, tôi trả lời rằng không. Ai cũng bảo tôi sao mà hiền!”. Ông Thỏa cười khi nhớ về một thời làm lính.

Tư lệnh Chu Huy Mân (bìa trái) đi thị sát chiến trường Bình Định năm 1972. Ảnh Ảnh tư liệu.

“Thằng nhỏ ham học đó mà”

Đại tướng Chu Huy Mân hiện ra trong nỗi nhớ của người cần vụ hiền hậu như một người cha. Ngày ấy cậu chiến sĩ rụt rè vào nhận nhiệm vụ đã được quan tâm đặc biệt. Chỉ 5 tháng sau, anh đã được kết nạp Đảng, sinh hoạt cùng chi bộ với các thủ trưởng của mình. Tư lệnh hỏi anh sau này hòa bình sẽ làm gì, khi được trả lời sẽ tiếp tục đi học cho hết cấp 3 rồi vào đại học, ông rất khen ngợi. Có ông gợi ý, người lính cần vụ đã nhờ bạn bè ở quê gửi sách lớp 10 (12 mới) xuống địa chỉ nhà cô Thủy, để từ đó cô tìm cách gửi xe vào Nam cho anh tự học khi rảnh rỗi. Đà Nẵng giải phóng, biết nguyện vọng cậu cần vụ, Tư lệnh cho đi ôn luyện văn hóa tập trung. Không theo con đường quân ngũ, chàng thượng sĩ Ma Văn Thỏa quyết định thi và đỗ vào Trường đại học Bách khoa Đà Nẵng ngành cơ khí, rồi về làm ở Công ty Quản lý đường sắt tỉnh cho đến khi về hưu. Người cựu binh hồi tưởng: “Tôi mê cơ khí từ lâu. Nhớ năm 1974, trên đường Hà Nội về Trường Sơn, xe dừng ở trạm khách. Cả đoàn nghỉ ngơi, tôi táy máy lái chiếc xe U-oát mới nhận chạy thử một đoạn rồi luống cuống tông vào gốc cây, làm cong cả xóc ngang phía trước, phải đưa ra thợ ngoài xưởng nắn lại. Nghe báo, Tư lệnh không phê bình mà còn nói với mọi người: “Tội, cái thằng nhỏ ham học đó mà”. Chính vì yêu quý sự gần gũi, phúc hậu của thủ trưởng mà khi ra quân, chàng sinh viên đại học vẫn không ngại đến nhà Đại tướng ở phố Lý Nam Đế, Hà Nội tá túc khi lỡ xe đò về quê Bắc Kạn. Bao giờ anh cũng được chăm sóc như người thân trong gia đình.

Đã 12 năm, Đại tướng Chu Huy Mân, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, nguyên Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5 đi xa, vậy mà trong sâu thẳm trái tim người lính cần vụ năm xưa, ông vẫn còn sống mãi…/.