Vĩ tuyến 17: Bản giao hưởng không lời bên dòng Bến Hải

Dòng sông Bến Hải những năm 1960 không chỉ là một ranh giới địa lý; nó là một vết thương hở trên da thịt của dân tộc. Cầu Hiền Lương sơn hai màu xanh - vàng chia cắt đôi bờ, nơi mà một tiếng ho ở bờ Bắc cũng có thể nghe thấy ở bờ Nam, nhưng để bước qua đó, người ta phải mất cả một cuộc đời.

Hùng, chiến sĩ công an vũ trang bảo vệ giới tuyến, đã đứng ở đầu cầu phía Bắc suốt bốn năm ròng. Công việc của anh là canh gác, là tham gia những cuộc "chọi loa" nảy lửa, nơi âm thanh công suất lớn của hai bên dội vào nhau chát chúa. Nhưng khi màn đêm buông xuống, khi những chiếc loa khổng lồ im bặt, dòng sông lại trở về với vẻ tĩnh lặng đến nao lòng.

Một đêm trăng rằm tháng Tám, Hùng ngồi tựa lưng vào mố cầu, nỗi nhớ nhà ở tận Nghệ An cuộn dâng. Anh lấy từ trong túi áo ra chiếc kèn harmonica cũ kỹ – kỷ vật của một người đồng đội đã hy sinh. Anh thổi lên giai điệu của bài "Câu hò bên bờ Hiền Lương". Tiếng kèn trong trẻo, mang theo nỗi lòng của người con xa quê, bay qua làn sương mờ trên mặt sông, len lỏi sang phía bờ Nam.

Phía bên kia, dưới ánh đèn pha mờ ảo của đồn cảnh sát Việt Nam Cộng hòa, người lính trẻ tên Minh đang gục đầu trên báng súng. Minh vốn là sinh viên văn khoa Sài Gòn bị cưỡng bách tòng quân. Nghe tiếng kèn, Minh giật mình. Giai điệu đó, âm hưởng đó sao mà giống lời ru của mẹ anh thuở nhỏ ở vùng đất lửa Quảng Trị. Không kìm được lòng mình, Minh rút chiếc sáo trúc giấu trong ống quần ra, khẽ khàng họa theo.

Hai nhạc cụ, hai chiến tuyến, nhưng lại chung một nhịp đập. Họ không nhìn thấy mặt nhau, nhưng âm nhạc đã tạo nên một nhịp cầu vô hình. Suốt đêm đó, họ "đối đáp" nhau bằng những bài dân ca ba miền. Không có khẩu lệnh, không có tuyên truyền, chỉ có tình đồng bào chảy tràn trên sóng nước.

Sáng hôm sau, một cuộc đụng độ nhỏ xảy ra ở giữa cầu khi toán lính phía Nam cố tình lấn sang vạch vôi trắng. Trong lúc hỗn loạn, Hùng và Minh chạm mắt nhau. Minh nhận ra người cầm chiếc kèn đêm qua qua cái cách anh ấy áp tay vào túi ngực. Giữa tiếng quát tháo của cấp trên, Minh khẽ mỉm cười và gật đầu rất nhẹ. Ánh mắt ấy như một lời ước hẹn: "Dù chuyện gì xảy ra, chúng ta vẫn là anh em".

Trận bom năm 1967 đã đánh sập cầu Hiền Lương. Hùng bị điều vào chiến trường Quảng Trị khốc liệt, còn Minh biệt tích. Mười năm sau, ngày đất nước thống nhất, Hùng quay lại bến sông xưa. Anh bất ngờ gặp một người đàn ông cụt một chân đang ngồi nhìn về phía Bắc. Đó là Minh. Họ ôm chầm lấy nhau bên xác cầu cũ. Không có súng đạn, không có hận thù, chỉ có giọt nước mắt lăn dài trên những khuôn mặt khắc khổ. Họ hiểu rằng, vạch vôi trắng trên cầu đã mất đi, nhưng những vết sẹo trong tim thì cần cả một đời để hàn gắn.