Vị vua nối nghiệp cha giữa cơn bão phương Tây

Nguyễn Phúc Miên Tông, tức vua Thiệu Trị (1807–1847), là vị hoàng đế thứ ba của triều Nguyễn, trị vì từ năm 1841 đến 1847. Ông là con trưởng của vua Minh Mạng và bà Hồ Thị Hoa, sinh ngày 16 tháng 6 năm 1807 tại ấp Xuân Lộc, phía đông kinh thành Huế; bi kịch là thân mẫu ông qua đời chỉ 13 ngày sau khi ông chào đời. Lên ngôi năm 1841, ông đặt niên hiệu Thiệu Trị với ý nghĩa nối tiếp sự nghiệp trị vì của vua cha, nên về cơ bản giữ nguyên mọi phép tắc cũ. Ông tiếp tục chính sách bảo thủ và cấm đạo Thiên Chúa, dù có phần hòa hoãn hơn thời Minh Mạng; các giáo sĩ phương Tây bị bắt vẫn bị đưa về giam giữ ở kinh đô và buộc phải dịch sách phương Tây. Căng thẳng với phương Tây lên đến đỉnh điểm khi năm 1847 tàu chiến Pháp bắn phá, đánh đắm nhiều thuyền chiến của triều đình tại cảng Đà Nẵng. Vua Thiệu Trị nổi giận, hạ lệnh xử tử toàn bộ giáo dân trong nước, nhưng ông qua đời trước khi mệnh lệnh kịp thi hành. Ông mất năm 1847, hưởng dương 40 tuổi, được an táng tại Xương lăng với miếu hiệu Hiến Tổ. Ông có 64 người con, người kế vị là hoàng tử Hồng Nhậm, tức vua Tự Đức.