VỊ XUYÊN - CHIẾN TRƯỜNG ÁC LIỆT NHẤT

Theo lời kể của Tướng Nguyễn Đức Huy, biên giới Việt Nam - Trung Quốc sau sự kiện tháng 2/ 1979 vẫn luôn căng thẳng. Dù hoàn thành việc rút quân khỏi Việt Nam ngày 18/3/1979, Trung Quốc vẫn duy trì 12 sư đoàn và hàng chục trung đoàn độc lập áp sát biên giới Việt Nam, thường xuyên gây căng thẳng, tiếp tục lấn chiếm lãnh thổ Việt Nam ở mọi quy mô, thực hiện kiểu “chiến tranh phá hoại nhiều mặt”. Đặc biệt nghiêm trọng là rạng sáng ngày 28/4/1984, Trung Quốc lại mở cuộc tấn công xâm lược lấn chiếm biên giới Việt Nam lần thứ 2, huy động 4 sư đoàn bộ binh dưới sự chi viện ác liệt của pháo binh tấn công đánh chiếm các cao điểm 1509, 772, 266... 5 năm sau đó, Trung Quốc lần lượt huy động 50 vạn quân với hơn 20 sư đoàn bộ binh, hơn 400 khẩu pháo lớn các loại, trên 1000 xe cơ giới. Lần này, Trung Quốc không tấn công trên diện rộng mà tập trung tấn công, lấn chiếm một phần đất ở khu vực biên giới Vị Xuyên, tỉnh Hà Tuyên (nay là Hà Giang và Tuyên Quang) với khoảng 20km chiều dài và 5 km chiều sâu, nghĩa là nếu mất Vị Xuyên thì biên giới của chúng ta sẽ lùi sâu vào 5km. “Vị Xuyên là nơi diễn ra cuộc chiến ác liệt nhất”- tướng Huy trầm ngâm: “Có những đợt, chỉ trong 3 ngày, Trung Quốc đã bắn hơn 100.000 quả đạn pháo vào khu vực Vị Xuyên về đến thị xã Hà Giang. Ác liệt đến mức mà anh em gọi đây là “Lò vôi thế kỷ” bởi núi đá vôi bị bắn phá không khác gì những lò vôi đang nung... Địch ở trên cao, ta ở dưới thấp, có nơi ta và địch chỉ cách nhau 30-40m”. Tại sao trên tuyến biên giới dài cả nghìn ki lô mét, Trung Quốc lại lấy Vị Xuyên làm điểm tấn công dữ dội và tại sao lại là thời điểm năm 1984? Trả lời băn khoăn này, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy cho biết: Nếu đánh ở Lạng Sơn hay địa điểm khác thì rất khó giấu được bạn bè quốc tế nên họ phải chọn một địa điểm hẻo lánh với 1 con đường độc đạo, địa hình hiểm trở, có điều kiện tấn công từ trên cao. Khu vực này phần lớn là núi đá vôi, rất khó cho ta trong triển khai đội hình lớn, việc vận chuyển, chi viện các mặt từ phía sau lên mặt trận cũng rất khó khăn.

Trong khi, phía bên kia biên giới là vùng cao nguyên, chủ yếu là đồi đất, ít núi đá, cao hơn phía Việt Nam, dễ triển khai đội hình lớn khi xảy ra chiến sự. Còn tại sao lại là thời điểm năm 1984? Đó là lúc kinh tế đất nước ta vô cùng khó khăn khi thực hiện giá - lương - tiền. Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy được điều lên chỉ huy Mặt trận Vị Xuyên vào thời điểm chiến trường này xảy ra những trận chiến khốc liệt nhất. Năm 1985, khi đang giữ cương vị Phó Tham mưu trưởng Quân khu thủ đô, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy (khi đó là Đại tá) nhận được lệnh tăng cường cho Mặt trận Vị Xuyên cùng 9 cán bộ tham mưu của Quân khu Thủ đô, trực tiếp tham gia chỉ huy chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên. “Sau nhiều năm xa cách, cứ nghĩ rằng, đây là thời cơ để gia đình sum họp, mình cũng có điều kiện cùng vợ nuôi dạy con cái. Lúc đó, vợ tôi cũng mới ở Thái Bình lên Hà Nội để gia đình đoàn tụ dù nhà cửa chưa có, vẫn phải đi ở nhờ. Tôi có 4 cháu trai, 1 cháu gái. Nếu mình lên biên giới lúc này, thật sự gánh nặng gia đình lại trút lên vai vợ. Nhưng trước yêu cầu của Đảng, của quân đội, nghĩ mình là đảng viên, là cán bộ cao cấp và đi chiến đấu để bảo vệ biên cương, dù khó khăn đến mấy cũng phải khắc phục, tôi đã trả lời là “sẵn sàng nhận nhiệm vụ” - Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy cho biết. Không chỉ sẵn sàng nhận nhiệm vụ, ông còn đề nghị cấp trên ra quyết định điều động ông về hẳn Bộ Tư lệnh Quân khu 2 chứ không chỉ là cán bộ tăng cường. Nguyện vọng được chấp nhận. Ông được điều động về làm Phó Tham mưu trưởng Quân khu 2 và phụ trách tác chiến ở Mặt trận Vị Xuyên. Theo tướng Huy, cuộc chiến tại huyện Vị Xuyên luôn ở thế trận giằng co, xen kẽ, cài răng lược, 1 ngày hai bên có thể đánh nhau 2 - 3 trận. Làng Pinh trở thành cột mốc. Từ làng Pinh trở về thị xã Hà Giang là cuộc sống bình thường, không có tiếng súng. Từ làng Pinh trở lên mới có chiến tranh giáp biên giới. Trong khoảng thời gian 5 năm (từ 1984 - 1989), địch không lấn sâu vào ta được tấc đất nào và cuối cùng phải rút.

(Trích trong cuốn Hồi ức chiến tranh Vị xuyên)