VỊ XUYÊN – NƠI ĐÁ HÓA THÀNH BẤT TỬ

Có những vùng đất chỉ cần nhắc đến tên, người ta đã hình dung ra những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Có những ngọn núi tưởng như vô tri, nhưng dưới từng lớp đá lại cất giữ câu chuyện về một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh vì biên cương Tổ quốc.

Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc diễn ra trong suốt 10 năm, từ 1979 đến 1989. Sau cuộc chiến tranh tháng 2-3/1979, tình hình biên giới vẫn không ngừng căng thẳng. Những cuộc pháo kích, những hoạt động lấn chiếm và giao tranh tiếp tục diễn ra. Nhưng phải đến năm 1984, cái tên Vị Xuyên mới thực sự trở thành một ký ức không thể nào quên trong lịch sử bảo vệ biên cương của dân tộc.

Vị Xuyên – mặt trận nóng bỏng nơi biên cương

Khi ấy, Hà Tuyên trở thành một trong những địa bàn trọng điểm của tuyến đầu, trong đó Vị Xuyên là nơi diễn ra những cuộc chiến đấu đặc biệt ác liệt, nhất là từ tháng 4/1984 đến tháng 5/1989.

Mặt trận Vị Xuyên chỉ là một khu vực không quá rộng, nhưng địa hình vô cùng hiểm trở. Những dãy núi đá cao từ vài trăm mét đến hơn một nghìn mét nối tiếp nhau. Những điểm cao như 685, 772, 1030, 1059... trở thành những vị trí chiến lược mà cả hai bên đều tìm cách giành và giữ.

Ở nơi ấy, khoảng cách giữa hai bên có khi chỉ vài chục mét. Những người lính phải bám vào vách đá, nằm trong những hầm hào chật hẹp, chiến đấu giữa tiếng pháo và bom đạn gần như không ngừng nghỉ.

Từ ngày 2 đến ngày 27/4/1984, pháo binh Trung Quốc liên tục pháo kích vào khu vực Vị Xuyên. Đặc biệt, sáng 28/4/1984, một đợt pháo kích dữ dội đã chi viện cho bộ binh tiến công các điểm phòng ngự của ta ở phía Bắc suối Thanh Thủy.

Và từ đó, Vị Xuyên bước vào những năm tháng khốc liệt nhất.

Đạn pháo cày xới núi rừng. Đá núi vỡ vụn. Những công sự vừa được đào xong có thể bị san phẳng chỉ sau một trận pháo kích. Có những nơi, người lính phải sống trong hang đá, ăn cơm nắm, lương khô, nhiều ngày không được tắm rửa. Việc vận chuyển lương thực, đạn dược và đưa thương binh, liệt sĩ xuống núi chủ yếu dựa vào đôi vai của những người lính.

 “Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử”

Giữa chiến trường khắc nghiệt ấy, những người lính Vị Xuyên đã hình thành một ý chí đặc biệt: “một tấc không đi, một ly không rời”.

Có những người lính tuổi đôi mươi, lần đầu bước vào chiến trường. Họ từng là học sinh, sinh viên, những chàng trai Hà Nội hay những người con đến từ nhiều miền quê khác nhau. Họ có gia đình, có cha mẹ đang chờ, có những ước mơ còn dang dở.

Nhưng khi Tổ quốc cần, họ lên đường.

Một người lính từng nói về những ngày tháng ấy bằng một hình ảnh rất giản dị: “Bọn em như những con thằn lằn bám vào đá để sống và bảo vệ bằng được từng mỏm đá, mỏm núi của biên cương Tổ quốc.”

Câu nói ấy dường như đã nói lên tất cả.

Không chỉ có những người lính trực tiếp cầm súng. Phía sau họ còn có những người vận chuyển lương thực, đạn dược; những người cứu chữa thương binh; những người ngày đêm bảo đảm hậu cần. Mỗi người một nhiệm vụ, nhưng cùng chung một mục tiêu: giữ vững biên cương.

Ngày 12/7/1984 – ngày không thể nào quên

Trong ký ức về Vị Xuyên, ngày 12/7/1984 là một dấu mốc đặc biệt đau thương.

Trong chiến dịch MB-84, quân ta tổ chức tiến công nhằm giành lại những điểm cao mà đối phương lấn chiếm và chiếm giữ. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, đặc biệt tại khu vực điểm cao 772. Hơn 1.000 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong ngày 12/7/1984. Trong đó, Sư đoàn 356 có 593 cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Những người lính ấy đã nằm lại giữa núi rừng Vị Xuyên khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người chưa kịp trở về gặp mẹ. Có người chưa kịp nhìn thấy con mình lớn lên. Có người ra đi mà tên tuổi, quê quán vẫn chưa thể xác định đầy đủ.

Ngày 12/7 vì thế trở thành “Ngày giỗ trận” của những người lính Vị Xuyên, đặc biệt là những cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 356 đã hy sinh trong trận chiến năm ấy.

Mỗi năm đến ngày này, những người đồng đội năm xưa lại trở về. Họ thắp một nén hương, đặt bó hoa, đứng thật lâu trước những phần mộ.

Những ngọn núi mang tên ký ức

Ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa, những cái tên 685, 772, 1030... không chỉ còn là những con số trên bản đồ. Đó là những địa danh mang theo ký ức.

685 từng bị bom đạn cày xới đến mức được ví như “lò vôi thế kỷ”.

772 được biết đến với những tên gọi ám ảnh như “đồi thịt băm”, “cối xay thịt”, gắn với những trận chiến đặc biệt khốc liệt.

Rồi “Ngã ba Cửa Tử”, “Thung lũng Gọi Hồn”, “Thác Âm Phủ” – những cái tên nghe đã thấy sự khốc liệt của chiến trường.

Hôm nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên là nơi hàng nghìn người con của đất nước yên nghỉ. Những hàng bia đá nằm ngay ngắn giữa núi rừng. Có những phần mộ có đầy đủ họ tên, quê quán; cũng có những tấm bia vẫn mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”.

Ngày 12/7 hằng năm, những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Vị Xuyên lại trở về mảnh đất năm xưa. Có người tóc đã bạc trắng, bước chân không còn nhanh như trước. Họ tìm đến nghĩa trang, tìm đến những điểm cao, tìm đến nơi từng là trận địa của mình.

Họ gọi tên đồng đội.

Họ kể cho nhau nghe những câu chuyện đã xảy ra cách đây hàng chục năm.

Có những câu chuyện được kể bằng nụ cười.

Có những câu chuyện phải dừng lại giữa chừng vì người kể không thể nói tiếp.

Vị Xuyên hôm nay đã xanh hơn. Những con đường đã rộng mở. Cuộc sống của người dân đã trở lại bình yên.

Nhưng trên những ngọn núi từng nhuốm màu khói lửa, ký ức về những người lính vẫn còn đó.