VIỆC LÊN NGÔI CỦA LÝ CÔNG UẨN
Lý Công Uẩn, người làng Cổ Pháp (Từ Sơn, Bắc Ninh ngày nay). Ông có tư chất thông minh, hình dạng tuấn tú ; khi còn nhỏ được sự chỉ dạy của nhà sư Vạn Hạnh. Sư Vạn Hạnh từng nói rằng : “Người này không phải tầm thường, mai sau tất làm chúa cả nước”.
VIỆC LÊN NGÔI CỦA LÝ CÔNG UẨN
Lý Công Uẩn, người làng Cổ Pháp (Từ Sơn, Bắc Ninh ngày nay). Ông có tư chất thông minh, hình dạng tuấn tú ; khi còn nhỏ được sự chỉ dạy của nhà sư Vạn Hạnh. Sư Vạn Hạnh từng nói rằng : “Người này không phải tầm thường, mai sau tất làm chúa cả nước”.
Khi lớn lên, Công Uẩn khảng khái, có chí lớn, làm quan cho nhà Tiền Lê, dẫn được thăng đến chức Điện tiền chỉ huy sứ. Khi Lê Ngoạ Triều mất (tháng 11-1009), vua kế tự còn nhỏ dại ; Công Uẩn vào túc trực ở trong cung, Chi hậu Đào Cam Mộc nói : “Mới đây, chúa thượng là người mờ tối, tàn bạo, lòng trời ghét bỏ. Con kế tự hãy còn trẻ thơ, không cáng đáng nổi lúc nước nhà lắm nỗi hoạn nạn. Dân tình đâu đấy nhao nhao, cũng muốn kiếm được một vị chân chúa. Quan thân vệ (tức Lý Công Uẩn) sao không nhân lúc này, nghĩ ra mưu cao, quyết đoán sáng suốt, trông gương Thang, Vũ ngày xưa, theo lối Đinh, Lê gần đó, trên thuận lòng trời, dưới theo nguyện vọng của dân, còn khư khư giữ tiểu tiết làm chi nữa”... Hôm sau, Cam Mộc lại nói : “Quan thân vệ là người công bằng, rộng lượng và nhân đức, được lòng mọi người. Hiện nay trăm họ kiệt quệ, mệt mỏi, không chịu đựng nổi chính lệnh triều đình. Quan thân vệ nhân dịp này đem ân đức vỗ về họ, chắc họ sẽ đổ xô về như nước chảy chỗ trũng, còn ai ngăn được". Đào Cam Mộc sợ việc diễn ra chậm sẽ sinh biến, mới đem việc này nói với các khanh sĩ và quan lại trong triều đình, thì không thấy ai phản đối. Ngay hôm ấy, bá quan văn võ hội họp ở nhà triều đường, cùng nhau bàn bạc và đều cho rằng : ngày nay đối với nhà Lê, ức triệu người đều khác lòng, quan và dân đều lìa bỏ. Nếu không nhân dịp này, tôn quan thân vệ Lý Công Uẩn lên làm thiên tử, lỡ có biến cố gì xảy ra, thì bọn ta liệu có giữ được khỏi mất đầu không ?
Bấy giờ, các quan trọng triều mới cùng nhau đưa Lý Công Uẩn đến nhà Chính điện. Trăm quan thụp lạy, tung hô “vạn tuế”. Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, xuống lệnh đại xá cho cả nước, lấy năm 1010 làm năm đầu một niên hiệu mới (Thuận Thiên thứ nhất), xoá bỏ việc tù ngục và kiện tụng ; xuống chiếu cho phép từ nay hễ ai có việc tranh giành thưa kiện, được đến tận triều đình mà tâu bày, nhà vua sẽ thân ra phân xử.
(Theo : Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Sđd)
