VIÊN ĐẠN CUỐI CÙNG TRÊN ĐỒI ĐỒNG TỀ

Trong bức tranh bi tráng của Khởi nghĩa Yên Bái, có một câu chuyện tình yêu đầy máu và nước mắt đã trở thành huyền thoại – đó là mối tình giữa Nguyễn Thái Học và cô Giang (Nguyễn Thị Giang). Cô Giang không chỉ là một người bạn đời tri kỷ, mà còn là một đồng chí kiên trung, một cánh tay phải đắc lực của Đảng trưởng Nguyễn Thái Học. Hai người đã thề non hẹn biển sẽ cùng nhau giành lại giang sơn, nếu việc lớn không thành thì cùng nhau chết vì đất nước.

Khi cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại, Nguyễn Thái Học bị bắt và bị tuyên án tử hình. Sáng ngày 17 tháng 6 năm 1930, khi thực dân Pháp thi hành án chém 13 liệt sĩ tại Yên Bái, cô Giang đã dũng cảm cải trang, trà trộn vào đám đông dân chúng để được nhìn mặt người yêu lần cuối. Đứng giữa vòng vây của gươm giáo và súng đạn, trái tim người con gái trẻ như bị bóp nghẹt khi thấy bóng dáng người thương bước lên bục máy chém. Nhưng cô đã kìm chặt tiếng nấc, không rơi một giọt nước mắt để tránh bị mật thám phát hiện, và cũng để Nguyễn Thái Học an lòng ra đi. Khi nghe tiếng hô "Việt Nam vạn tuế" của ông vang lên trước lúc lưỡi dao buông xuống, cô Giang đã cắn nát môi, khắc sâu hình ảnh oanh liệt ấy vào tim.

Sáng hôm sau, cô lặng lẽ đi tàu về quê nhà của Nguyễn Thái Học ở làng Thổ Tang (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) để lạy tạ cha mẹ ông. Sau khi hoàn thành đạo hiếu thay cho người đã khuất, cô quay trở lại làng Đồng Tề, lên một ngọn đồi vắng lặng. Tại đây, dưới bóng cây rợp mát, cô bình tĩnh lấy bút viết lại hai bức thư tuyệt mệnh. Một bức gửi cho cha mẹ, xin lỗi vì chữ hiếu chưa tròn nhưng phải chọn chữ trung. Một bức gửi cho đồng bào, kêu gọi mọi người tiếp tục đứng lên nối bước những người đã ngã xuống.

Viết xong, cô Giang hướng mặt về phía núi rừng Yên Bái, nơi người yêu vừa đổ máu, nhẹ nhàng rút khẩu súng lục nhỏ mà Nguyễn Thái Học từng tặng cô để tự vệ. Đôi mắt cô ánh lên một sự thanh thản kỳ lạ. Cô mỉm cười, một nụ cười của sự giải thoát và đoàn tụ. Đoàng! Một tiếng nổ chát chúa vang lên giữa buổi trưa hè tĩnh lặng. Cô Giang ngã xuống trên thảm cỏ xanh, máu nhuộm đỏ chiếc áo tân thời. Cô đã dùng viên đạn cuối cùng để giữ trọn lời thề: "Không cùng nhau sống để cứu nước, thì xin cùng nhau chết vì nước". Cái chết của cô đã gây rúng động cả nước Pháp, khiến những tờ báo phương Tây cũng phải kính cẩn nghiêng mình trước khí tiết và tình yêu vĩ đại của người phụ nữ Việt Nam.

Mối tình của Nguyễn Thái Học và Cô Giang vượt lên trên những tình cảm nam nữ tầm thường, đó là sự hòa quyện giữa tình yêu đôi lứa và lý tưởng giải phóng dân tộc. Viên đạn tự sát của Cô Giang không phải là sự yếu đuối hay bi lụy, mà là một sự kháng cự tột cùng, một lời khẳng định đanh thép rằng: Bạo lực của kẻ thù có thể chém đầu người yêu nước, nhưng không thể khuất phục được tình yêu và ý chí của họ.

Mỗi khi đứng lớp, nhìn những nữ sinh tươi tắn, tôi lại nhớ đến hình ảnh Cô Giang. Một cô gái trẻ mảnh mai lại mang trong mình một sức mạnh tinh thần khủng khiếp. Câu chuyện của cô là minh chứng hùng hồn cho truyền thống "Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh", và khi cần, phụ nữ Việt Nam cũng sẵn sàng chết một cách hiên ngang và kiêu hãnh nhất.