"Viếng bạn" và giọt nước mắt kiêu hãnh của người vệ quốc quân

Ngược dòng lịch sử về những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ, khi lực lượng vũ trang của ta còn non trẻ, thiếu thốn từ hạt muối đến viên đạn, nhà thơ Hoàng Lộc (1920 - 1949) đã xuất hiện như một chứng nhân ghi lại những trang sử bằng nước mắt và chí thép [xl].

Hoàng Lộc vốn là một nhà báo, nhà thơ đầy nhiệt huyết của thủ đô. Khi kháng chiến bùng nổ, anh tình nguyện khoác lên mình màu áo lính vệ quốc quân, tiến thẳng vào chiến trường Việt Bắc Đông Bắc khốc liệt. Trong một trận càn quét đẫm máu của giặc Pháp, người bạn chiến đấu thân thiết nhất của anh đã anh dũng ngã xuống ngay trước mắt anh. Vì nhiệm vụ khẩn cấp, đơn vị không thể tổ chức mai táng rình rang, cũng không có quan tài hòm gỗ, đồng đội chỉ kịp đào vội nấm mồ tròn giữa rừng sâu hoang lạnh.

Trong nỗi đau tột cùng, ngay đêm hôm đó, bên ánh lửa bập bùng của bếp hoàng cầm, Hoàng Lộc đã nuốt nước mắt vào trong để viết nên bài thơ "Viếng bạn" – một trong những kiệt tác đầu tiên của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Những câu thơ mộc mạc nhưng có sức lay động vĩ đại:

"Hôm qua anh tạ thế
Tôi không được trông nhìn
Hôm nay tôi đến viếng
Mộ anh cỏ xanh rì...
...Anh nằm dưới đất sâu
Tôi đứng trên bờ hạ
Đứa sống và đứa chết
Đều một lòng sắt đá."

Lời khẳng định "đều một lòng sắt đá" chính là ngọn lửa kiên trung mà Hoàng Lộc muốn truyền lại cho đồng đội. Nó biến cái chết thành bệ phóng cho lòng căm thù, biến giọt nước mắt đau thương thành sức mạnh để người sống tiếp tục ôm súng bước lên chiến hào. Đau đớn thay, chính nhà thơ Hoàng Lộc cũng đã anh dũng hy sinh vào năm 1949 khi tuổi đời còn rất trẻ, gửi lại cuộc đời mình thành một bài thơ "viếng bạn" bất tử cho non sông.