VIẾT MỘT MẠCH BÀI HÁT CHÀO TỰ DO

Ông mải mê kể thời điểm ấy ở Khu Tu dưỡng, phong trào tự học văn hóa của các tù nhân lên rất cao, cả về số lượng và chất lượng. Môn toán học, nhất là phép chứng minh hình học là cơ sở của phép biện chứng; môn sử học là cơ sở của quan điểm lịch sử. Những tử tù chính trị nhìn thấy tương lai tươi sáng của sự nghiệp thống nhất Tổ quốc, tự nhiên quên đi những tủi nhục tạm thời hiện tại, lăn mình vào học văn hóa mà thực chất là trau dồi bản lĩnh công tác cách mạng.

Sau thời gian bị khổ sai, ông được đưa về trại giam tập trung. Chính tại đây, các tù nhân bí mật mở lớp học, truyền nhau tin tức từ đất liền. Tôi hỏi: "Ông có bao giờ thấy tuyệt vọng?", ông nói: "Không. Vì tôi tin sẽ có ngày tự do, hòa bình sẽ lập lại". Những ngày lao động khổ sai ngoài mỏ đá, ông và anh em cùng nhau học tập.

Từ 1967 - 1975, ông bị biệt giam trong những hầm đá, chuồng bò và chuồng cọp, nơi khủng khiếp nhất của nhà tù Côn Đảo. Tôi hỏi: "Ông nghĩ gì khi họ gọi đó là địa ngục?", ông nói: "Địa ngục thật đấy. Nhưng địa ngục cũng có anh hùng. Mỗi người sống sót ở đó đều là ngọn đèn trong bóng tối".

Ngày cửa sắt bật mở. Giọng ông chùng lại, khóe mắt ông rớm lệ khi kể về buổi sáng không thể quên, ngày 1.5.1975. Ông chậm rãi kể: "Sáng hôm đó, tôi đang ở trong hầm đá, nghe xa xa có tiếng reo hò, tiếng máy bay… Tôi đứng không nổi, thì bỗng nghe bên ngoài có ai đó đập cửa, gọi lớn: Có phải Vịnh ở trong này không?". Ông ngừng lại một nhịp, đôi mắt sáng hẳn lên: "Lúc đó, tôi nghe họ gọi bằng tên, chứ không gọi là thằng. Tôi hiểu Côn Đảo đã được giải phóng".

Giọng ông bỗng nhanh hơn, dồn dập như thể ký ức ùa về: "Tôi đáp liền: "Phải, phải, phải!". Họ phá cửa vào, tháo cái còng, dìu tôi đứng dậy, nhưng chân tôi loạng choạng. Anh em ôm chầm lấy nhau, miệng cứ lặp lại: "Giải phóng rồi hả?". Ông dừng lại, giọng lắng xuống: "Khoảnh khắc ấy, không ai nói được gì nữa. Chỉ còn tiếng khóc hòa trong tiếng cười". Nửa giờ sau, ông được Ủy ban Giải phóng Côn Đảo mời ra làm việc. Trên bàn là cây bút bi và tập giấy học trò. "Tôi ngồi xuống, viết một hơi bài hát Chào tự do. Không chỉnh sửa. Không suy nghĩ. Chỉ viết bằng trái tim", ông bộc bạch.

Khi ông hát lại cho chúng tôi nghe, giọng vẫn vang, vẫn đầy. "Chào tự do…", ông cất tiếng, chậm rãi, từng chữ như ánh lửa. Giọng ông không run, mà ấm, ngân dài. Căn phòng như bỗng rộng ra, tràn đầy ánh sáng vô hình. Hát xong, ông im lặng. Một phút lặng thiêng đến nghẹn. Rồi ông nói khẽ: "Tôi không nghĩ mình còn đủ sức hát. Nhưng mỗi lần hát, tôi lại thấy anh em đã mất - họ hát cùng".

Tôi nhìn đôi bàn tay gầy, run nhẹ vì tuổi tác, và nghe ông hát, tôi thầm thán phục ông bởi lý tưởng không bao giờ gục ngã. Tôi hỏi: "Ông đã trải qua cái chết nhiều lần. Giờ đây, điều gì còn lại?". Ông mỉm cười: "Niềm tin. Đó là thứ không ai tước được. Người ta có thể xiềng thân xác, nhưng không xiềng được ý chí". Ông bảo cuộc đời ông chỉ có một con đường, một lý tưởng, một ý nguyện, không thay đổi. "Bây giờ người ta hỏi tôi: Ông tự hào điều gì nhất?, tôi nói không phải huân chương, không phải tuổi Đảng, mà là đã sống vì lẽ phải", ông mạnh mẽ.

Câu chuyện của ông Lê Quang Vịnh không chỉ là câu chuyện của một người tù chính trị, mà là bản tráng ca của một thế hệ. Ông đã hát khi bị kết án tử hình, sống trong chuồng cọp, viết bài hát trong ngày tự do và hát lại ở tuổi 89, giọng vẫn vang như buổi sớm năm xưa.

Giờ đây, nhìn mái tóc trắng, tôi thấy trong ông ánh sáng của cả một thời đại. Một người đã hiểu rõ cái chết, nên càng yêu sự sống. "Tôi đã đi qua ranh giới sinh tử. Nên giờ, chỉ còn sợ một thứ - sự thờ ơ. Tự do, nếu không giữ, sẽ lại mất", ông nói.

Sau buổi trưa gặp ông, tôi vẫn còn nhớ mãi tiếng hát vang vọng, dõng dạc của ông: "Chào tự do… tiếng reo của dân tộc trong ngày giải phóng!". Giọng ông chất chứa niềm tự hào và sự kiêu hãnh của cả một đời đã đi qua những tháng ngày gian khổ.

Một tiếng hát không chỉ của riêng ông, mà của cả dân tộc, từ địa ngục mà vươn lên, từ bóng tối mà tìm lại ánh sáng của chính mình.