Việt Nam 1972: Tập 2 - Bàn cờ lớn
Năm 1972 là một trong những bước ngoặt quan trọng nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong khi chiến sự tại Việt Nam bước vào giai đoạn quyết liệt, đất nước cũng trở thành tâm điểm của những toan tính chiến lược giữa Hoa Kỳ, Liên Xô và Trung Quốc. Trên bàn cờ quốc tế, các cường quốc theo đuổi lợi ích riêng; trên chiến trường, quân và dân Việt Nam kiên cường chiến đấu, giữ vững mục tiêu độc lập, thống nhất đất nước. Chính những thắng lợi quân sự và bản lĩnh ngoại giao trong năm 1972 đã tạo tiền đề quan trọng cho Hiệp định Paris năm 1973 và Đại thắng mùa Xuân năm 1975.
Năm 1972, Việt Nam không chỉ là một chiến trường mà còn là một quân cờ quan trọng trong bàn cờ chiến lược giữa ba cường quốc: Hoa Kỳ, Liên Xô và Trung Quốc. Tuy nhiên, điều quan trọng là dù chịu tác động của cạnh tranh giữa các nước lớn, Việt Nam vẫn kiên trì đường lối độc lập, tự chủ, không để mục tiêu thống nhất đất nước bị chi phối bởi lợi ích của bất kỳ cường quốc nào.
1. Hoa Kỳ: Muốn rút khỏi chiến tranh nhưng phải "rút trong danh dự"
Năm 1972 là năm bầu cử Tổng thống Mỹ. Richard Nixon cần:
Chấm dứt cuộc chiến kéo dài, tốn kém.
Đưa quân Mỹ về nước.
Không để dư luận cho rằng Mỹ thất bại.
Vì vậy, Mỹ vừa:
tăng cường ném bom miền Bắc;
viện trợ tối đa cho chính quyền Sài Gòn;
vừa thúc đẩy đàm phán Paris để tìm lối thoát.
Đối với Washington, Việt Nam không còn là mục tiêu duy nhất mà là một phần trong chiến lược toàn cầu đối phó Liên Xô và Trung Quốc.
2. Trung Quốc: Muốn cải thiện quan hệ với Mỹ
Một sự kiện gây chấn động thế giới là tháng 2/1972, Tổng thống Nixon sang thăm Trung Quốc.
Hai nước vốn đối đầu hơn 20 năm nhưng đều có lợi ích chung:
Mỹ muốn tách Trung Quốc khỏi ảnh hưởng của Liên Xô.
Trung Quốc muốn phá thế cô lập, đối phó với Liên Xô và mở cửa quan hệ với phương Tây.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc vẫn tiếp tục viện trợ cho Việt Nam, nhưng cũng mong muốn cuộc chiến không làm ảnh hưởng đến tiến trình bình thường hóa quan hệ với Mỹ.
Điều này khiến Việt Nam phải rất tỉnh táo trong quan hệ với Trung Quốc.
3. Liên Xô: Muốn hòa dịu với Mỹ nhưng vẫn ủng hộ Việt Nam
Tháng 5/1972, Nixon tiếp tục sang Moskva gặp Tổng Bí thư Leonid Brezhnev.
Hai bên ký nhiều hiệp định về:
hạn chế vũ khí hạt nhân (SALT I);
hợp tác kinh tế;
giảm căng thẳng Chiến tranh Lạnh.
Liên Xô muốn duy trì chính sách hòa dịu với Mỹ, nhưng đồng thời vẫn tiếp tục viện trợ lớn về:
tên lửa phòng không;
xe tăng;
pháo binh;
máy bay;
vũ khí hiện đại cho Việt Nam.
Việt Nam vì thế vừa nhận được sự giúp đỡ to lớn, vừa phải xử lý khéo léo để không trở thành công cụ trong quan hệ Xô - Mỹ.
4. Việt Nam ở trung tâm bàn cờ quốc tế
Năm 1972 là thời điểm hiếm có khi:
Nixon thăm Trung Quốc.
Nixon thăm Liên Xô.
Đàm phán Paris diễn ra căng thẳng.
Chiến trường Quảng Trị, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ bùng nổ.
Mỹ mở chiến dịch Linebacker và cuối năm là cuộc tập kích B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng.
Mọi quyết định của ba cường quốc đều ít nhiều liên quan đến cuộc chiến ở Việt Nam.
5. Điều đặc biệt của Việt Nam
Dù đứng giữa sự cạnh tranh của các nước lớn, lãnh đạo Việt Nam vẫn giữ vững nguyên tắc:
Độc lập, tự chủ trong quyết định chiến lược.
Không đánh đổi mục tiêu thống nhất đất nước để lấy lợi ích ngoại giao của bất kỳ cường quốc nào.
Kết hợp chặt chẽ đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao.
Chính vì vậy, các nhà nghiên cứu thường đánh giá 1972 là năm bản lề, khi chiến trường Việt Nam không chỉ quyết định tương lai của cuộc kháng chiến mà còn tác động đến cục diện Chiến tranh Lạnh và chiến lược của cả Hoa Kỳ, Liên Xô và Trung Quốc.
Nói ngắn gọn:
Năm 1972, Việt Nam vừa là chiến trường ác liệt nhất của Chiến tranh Lạnh, vừa là tâm điểm của những tính toán chiến lược giữa Hoa Kỳ, Liên Xô và Trung Quốc. Tuy nhiên, bằng đường lối độc lập, tự chủ, Việt Nam đã không trở thành "quân cờ" của các cường quốc, mà từng bước chuyển hóa vị thế của mình để giành thắng lợi trên chiến trường và trên bàn đàm phán.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
