VIỆT NAM TRONG CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI, CAO TRÀO KHÁNG NHẬT CỨU NƯỚC, CHIẾN DỊCH ĐÔNG DƯƠNG THUỘC PHÁP (1945) VÀ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

Giai đoạn từ năm 1940 đến năm 1945 là một trong những thời kỳ lịch sử đặc biệt quan trọng của dân tộc Việt Nam. Đây là quãng thời gian đất nước phải chịu ách thống trị của cả thực dân Pháp và phát xít Nhật, nhưng cũng là thời điểm phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, mở đường cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 – sự kiện đưa dân tộc Việt Nam bước sang một kỷ nguyên mới.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, cục diện quốc tế thay đổi sâu sắc. Năm 1940, phát xít Nhật tiến vào Đông Dương, buộc thực dân Pháp phải nhượng bộ. Từ đó, nhân dân Việt Nam sống trong cảnh “một cổ hai tròng”, vừa bị Pháp áp bức, vừa bị Nhật bóc lột.

Nhật chiếm Đông Dương nhằm khai thác tài nguyên và biến nơi đây thành căn cứ chiến lược phục vụ chiến tranh ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Chúng bắt nông dân nhổ lúa trồng đay, trưng thu lương thực, khiến đời sống nhân dân vô cùng cực khổ. Hậu quả nặng nề nhất là nạn đói năm 1945 làm hàng triệu người chết đói, để lại nỗi đau lớn trong lịch sử dân tộc.

Trước tình hình đó, phong trào cách mạng Việt Nam chuyển hướng chiến lược sang giải phóng dân tộc. Năm 1941, Hồ Chí Minh trở về nước và trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Hội nghị Trung ương 8 xác định nhiệm vụ hàng đầu là giành độc lập dân tộc. Mặt trận Việt Minh ra đời nhằm tập hợp toàn dân đứng lên cứu nước.

Đầu năm 1945, cục diện chiến tranh thế giới bước vào giai đoạn kết thúc. Trước nguy cơ thất bại, ngày 9/3/1945, Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Sự kiện này chấm dứt bộ máy cai trị của Pháp tại Đông Dương và mở ra thời cơ mới cho cách mạng Việt Nam.

Sau cuộc đảo chính, Đảng đã kịp thời ra chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, xác định phát động cao trào kháng Nhật cứu nước trên phạm vi cả nước. Đây là bước chuẩn bị trực tiếp cho tổng khởi nghĩa.

Cao trào kháng Nhật cứu nước diễn ra sôi nổi với nhiều hình thức đấu tranh như phá kho thóc giải quyết nạn đói, xây dựng chính quyền cách mạng ở nông thôn, phát triển lực lượng vũ trang và căn cứ địa. Nhân dân cả nước ngày càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và sẵn sàng đứng lên giành chính quyền.

Trong bối cảnh ấy, tại Đông Dương, chiến sự quốc tế cũng tác động mạnh. Các hoạt động quân sự năm 1945 khiến chính quyền Nhật ngày càng suy yếu. Đến tháng 8/1945, sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh vô điều kiện.

Đây là thời cơ “ngàn năm có một” cho cách mạng Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Hội nghị toàn quốc của Đảng và Đại hội Quốc dân Tân Trào đã quyết định phát động Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.

Chỉ trong thời gian ngắn, từ ngày 14 đến 28/8/1945, nhân dân cả nước đồng loạt nổi dậy giành chính quyền. Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8, Huế ngày 23/8, Sài Gòn ngày 25/8. Chế độ thực dân – phong kiến sụp đổ hoàn toàn.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố với thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cách mạng Tháng Tám là kết quả của cả một quá trình đấu tranh kiên cường, kết hợp giữa thời cơ quốc tế và sức mạnh nội lực dân tộc. Đây là thắng lợi vĩ đại, chấm dứt hàng chục năm đô hộ của thực dân, phát xít và chế độ phong kiến, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam.

Nhìn lại giai đoạn Việt Nam trong Chiến tranh thế giới thứ hai, cao trào kháng Nhật cứu nước và Cách mạng Tháng Tám, chúng ta càng thêm tự hào về trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần đoàn kết của dân tộc. Đây là bài học lớn về nắm bắt thời cơ, phát huy sức mạnh toàn dân và quyết tâm giành lấy vận mệnh của chính mình.