Việt sử giai thoại: chuyện lạ về Nguyễn Bình Khiêm
“Khi ông về mở trường dạy học, có một học trò người họ Bùi quê ở xã Trung Hàng, huyện An Dương(1) học rất sáng dạ. Ông nói với người học trò ấy rằng, hậu vận của anh rất khá, thế nào cũng sẽ được giàu sang. Nhưng mãi đến năm gần bảy chục tuổi mà đường công danh của người học trò ấy vẫn không ra gì. Anh ta nói nhỏ với bạn đồng môn rằng:
- Lý số của thầy thần diệu đến thế, ấy vậy mà cũng có chỗ nhầm lẫn hay sao?
Ông nghe học trò bàn riêng lén lút với nhau như vậy thì mỉm cuời im lặng chớ không nói gì. Một hôm, ông gọi người học trò họ Bùi đến, bảo rằng:
- Hãy mau đi thuê mười chiếc thuyền, kéo buồm đi thẳng ra cửa Vạn Ninh rồi rẽ vào đậu ở khoảng Đầm Hồng, đợi cho đến hôm nào thấy có vật lạ thì cứ vớt đem về, tất nhiên sẽ được trọng thưởng.
Người học trò họ Bùi nghe vậy thì hớn hở vui mừng, liền theo đúng lời thầy dặn, chuẩn bị đủ thuyền bè ra Đầm Hồng để chờ. Bỗng, có chiếc thuyền lạ, bị sóng đánh dồn dập. Anh ta vội cho thuyền lướt sóng lao ra và thấy trong thuyền ấy có một người phụ nữ đã lớn tuổi, ăn mặc rất cao sang, đang nằm ngất xỉu. Anh sai người cùng đi đỡ bà sang thuyền mình rồi đưa bà về nhà, ra sức cứu chữa, phụng dưỡng không khác gì đối với mẹ mình.
Ít lâu sau, quan Tổng đốc của tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) sai người sang nước ta nói rằng:
- Vị Thái Phu nhân đáp thuyền ra biển, chẳng may gặp gió bão. Nay coi thiên văn thì biết bà hãy còn sống và đang ở địa phận nước Nam. Vậy xin quý quốc hãy vì tình nghĩa bang giao, sai người tìm hộ, bản chức không dám quên ơn.
Triều đình nhà Mạc tiếp được lời ấy, lập tức thông báo đến khắp mọi nơi, hứa rằng ai tìm được Thái Phu nhân thì sẽ được trọng thưởng. Biết tin, người học trò họ Bùi vội sắm sửa xe võng, đưa Thái Phu nhân ra kinh thành, được triều đình nhà Mạc ban thưởng rất hậu, lại bổ cho làm quan, sau phong dần lên đến tước Thao Quốc Công.
