Viết Tiếp Ước Mơ Xanh

Đoàn công tác của chúng tôi tìm đến một ngôi nhà cấp bốn đơn sơ nằm lọt thỏm giữa những vườn nhãn già. Chủ nhà là bà Tám, một người phụ nữ nhỏ bé, có đôi mắt lòa đi vì khói bom và những giọt nước mắt khóc chồng, khóc con. Khi chúng tôi đặt chiếc máy ảnh và thiết bị ghi âm lên chiếc bàn gỗ đã lên nước đen bóng, bà Tám không nhìn vào máy ảnh. Đôi bàn tay gầy gò, đồi mồi của bà run run vuốt ve một kỷ vật duy nhất mà bà còn giữ lại được: một con búp bê làm bằng gỗ, được đẽo gọt vụng về, sơ sài, nhưng đôi mắt búp bê lại được vẽ rất to, rất tròn bằng mực tàu. "Đây là quà sinh nhật mười sáu tuổi của con gái bà," – Bà Tám bắt đầu kể, giọng bà trầm thấu xuống lòng đất. "Cái Liên, con bé học giỏi nhất vùng, viết chữ đẹp như rồng bay phượng múa." Mùa hè năm ấy, bom đạn dội xuống như trút nước. Lớp học không còn được mở trên mặt đất. Các cô gái giao liên, thanh niên xung phong như Liên ban đêm đi vác đạn, ban ngày tranh thủ học chữ dưới những căn hầm chữ A chật chội, ẩm ướt, chỉ có ánh sáng duy nhất từ ngọn đèn dầu tù mù. Bà Tám kể, cái Liên học chậm nhất lớp. Không phải vì nó dốt, mà vì đôi bàn tay của nó... Nó vốn là đứa con gái mảnh mai, chỉ biết cầm bút, nay phải vác những hòm đạn nặng gấp đôi cơ thể nó, những ngón tay bấu chặt vào đá, vác đạn vắt qua những con dốc dựng đứng. Đôi tay ấy cứng lại, những khớp xương sưng vù, không còn linh hoạt để cầm bút nắn nót từng chữ như trước nữa. Bà vẫn nhớ như in cái đêm Liên trở về hầm, đôi tay rướm máu, mệt lả nhưng vẫn cố nắn nót viết từng chữ vào cuốn sổ tay nhỏ. Nó viết một lá thư, nhưng không phải gửi cho người yêu, cũng không phải gửi cho mẹ. Lá thư ấy Liên viết cho một Việt Nam của 20 năm sau, ở một ngày hòa bình. “Việt Nam ơi, nếu bạn đang đọc những dòng này, chắc là bạn đang được đi học ở một ngôi trường thật to, thật đẹp, đúng không? Chắc là bạn không còn phải học dưới hầm chữ A chật chội và nghe tiếng bom nổ như chúng mình nữa.”

Lá thư dừng lại ở đó. Nó không được viết tiếp, vì trong một trận oanh tạc bất ngờ, Liên đã hy sinh khi đang cố che chắn cho cuốn sổ tay ấy và những đứa trẻ trong hầm. Căn hầm chữ A sập xuống, chôn vùi cả tuổi mười sáu và khát vọng của Liên. Con búp bê gỗ là thứ duy nhất người ta tìm thấy bên cạnh thi thể của Liên, đôi mắt to tròn bằng mực tàu của nó vẫn nhìn chăm chăm vào một tương lai không bao giờ đến. Bà Tám lòa đi vì khói bom năm ấy, nhưng bà vẫn tin rằng cái Liên không chết. Nó chỉ đang sống ở một Việt Nam hòa bình, viết tiếp những dòng chữ dang dở mà thôi. Ngồi giữa thế kỷ 21, giữa những bạn trẻ trong nhóm đang cầm chiếc máy ảnh đời mới nhất, tôi chợt thấy lặng đi. Việc chúng tôi làm hôm nay không chỉ là "số hóa" những kỷ vật cũ kỹ. Chúng tôi đang cứu lấy hơi thở của cái Liên, cứu lấy khát vọng của cả một thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân để chúng tôi có quyền được cầm bút, được học tập trong những ngôi trường hòa bình. Chúng tôi hiểu rằng, Đề án "Những câu chuyện thời hoa lửa" không phải để nhắc lại nỗi đau. Nó là để những người trẻ của ngày hôm nay thấy được ngọn lửa đã cháy như thế nào, và để chúng tôi, những người trẻ hôm nay, biết cách giữ cho ngọn lửa ấy mãi mãi không bao giờ tắt.