Võ An Khánh - Người ghi chiến tranh bằng ánh sáng
Nhà báo – nghệ sĩ nhiếp ảnh gắn bó sâu sắc với kháng chiến miền Nam Người trực tiếp ghi lại chiến tranh bằng hình ảnh chân thực và giàu cảm xúc Tác giả nhiều bức ảnh trở thành tư liệu lịch sử quý giá Di sản nhiếp ảnh góp phần lưu giữ ký ức chiến tranh cho các thế hệ sau
Giữa những năm tháng kháng chiến ác liệt, khi tiếng bom lấn át mọi thanh âm của đời sống, có một người lặng lẽ mang theo chiếc máy ảnh cũ, băng qua rừng đước, rừng tràm để giữ lại những gì chiến tranh không thể xóa nhòa. Người ấy là Võ An Khánh – nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh mà đồng đội trìu mến gọi là “người ghi lịch sử bằng hình ảnh”.
Sinh năm 1936 trong một gia đình nghèo ở vùng quê Bạc Liêu, tuổi thơ của ông sớm nhuốm màu biến động. Sau Hiệp định Genève, gia đình ông trở thành đối tượng bị truy bắt do có người thân tham gia cách mạng. Để tránh sự lùng sục của địch, Võ An Khánh lên Sài Gòn làm không công cho một hiệu ảnh, chấp nhận chỉ quan sát, học hỏi mà không được cầm máy. Chính quãng thời gian âm thầm ấy đã hun đúc cho ông ý chí bền bỉ và niềm đam mê nhiếp ảnh không lay chuyển.
Trở về Cà Mau, ông mở một hiệu ảnh nhỏ, vừa mưu sinh vừa bí mật chụp ảnh làm giấy tờ cho cán bộ cách mạng. Từ năm 1959, ông tham gia công tác tuyên huấn, rồi được giao phụ trách nhiếp ảnh ở nhiều đơn vị quan trọng. Năm 1969, chiến tranh leo thang, Võ An Khánh khoác túi vải, mang theo chiếc máy ảnh Liên Xô cũ kỹ, một mình len lỏi vào rừng U Minh làm phóng viên cho Thông tấn xã Giải phóng.
Suốt hơn 15 năm trong khói lửa, ông có mặt ở những nơi ác liệt nhất: từ Năm Căn, U Minh đến Đầm Dơi, Cái Nước, Trần Văn Thời. Mỗi lần bấm máy là một lần đối diện với hiểm nguy, nhưng ông vẫn kiên trì ghi lại những “khoảnh khắc vàng” của lịch sử. Những bức ảnh như Biển lửa Cà Mau, Phòng họp đặc biệt giữa chiến trường, Lớp học giữa rừng U Minh hay Đội quân tóc dài không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh mà còn tôn vinh ý chí, niềm tin và tinh thần bất khuất của con người Việt Nam.
Sau ngày đất nước thống nhất, Võ An Khánh vẫn tiếp tục sáng tác, để lại hàng ngàn bức ảnh thời chiến và thời bình. Di sản ấy không chỉ mang giá trị nghệ thuật, mà còn là những chứng tích sống động của lịch sử dân tộc. Năm 2022, bộ ảnh Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang của ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, khép lại hành trình hơn 60 năm cầm máy của một con người dành trọn đời cho đất nước và nhân dân.
