Võ An Khánh – Người ghi lịch sử bằng hình ảnh

🕊️ Võ An Khánh – Người ghi lịch sử bằng hình ảnhTrong những năm tháng kháng chiến khốc liệt, giữa bom đạn và hiểm nguy, nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Khánh lặng lẽ đứng sau ống kính, ghi lại những khoảnh khắc chân thực và xúc động nhất của dân tộc. Đồng nghiệp vẫn gọi ông với sự kính trọng: “Người ghi lịch sử bằng hình ảnh.”

🌿 Di sản giữa lòng miền TâyGiữa khu vườn xanh mát thuộc khóm Vĩnh An, phường Vĩnh Trạch, TP.Cà Mau, có một ngôi nhà nhỏ lưu giữ hàng trăm bức ảnh, kỷ vật và câu chuyện của một đời cầm máy. Đó là nhà trưng bày của nhà báo – NSNA Võ An Khánh, nơi trở thành điểm đến không thể thiếu trong hành trình khám phá văn hóa vùng đất phương Nam.

Từng bức ảnh, từng chiếc máy ảnh cũ kỹ, từng cuộn phim bạc màu... đều kể lại câu chuyện về một con người suốt đời sống với nhiếp ảnh và lòng yêu nước.

Con gái ông, NSNA Võ Thị Kim Cương (68 tuổi) xúc động kể:

“Cha tôi tên thật là Võ Nguyên Nhân, sinh năm 1936 ở vùng quê nghèo Ninh Quới (Bạc Liêu cũ). Cả đời ông chỉ có một niềm đam mê: ghi lại hiện thực của đất nước trong chiến tranh bằng ống kính và trái tim.”

📷 Từ người học việc đến phóng viên chiến trườngThuở thiếu thời, sau khi người anh trai – cán bộ cách mạng – bị địch bắt, gia đình ông bị truy lùng. Để lánh nạn, ông rời quê lên Sài Gòn xin học nghề ảnh, làm không công tại một hiệu ảnh suốt một năm. Dù chỉ được giao việc vặt, nhưng niềm say mê ánh sáng và hình ảnh đã sớm nảy nở trong ông.

Trở lại Cà Mau, ông mở hiệu ảnh nhỏ ở chợ Bà Kẹo (Trần Văn Thời), vừa chụp ảnh cho người dân, vừa bí mật làm thẻ căn cước cho cán bộ cách mạng.

Đến năm 1961, ông được điều về Ban Tuyên văn giáo Tỉnh ủy Cà Mau, phụ trách tổ nhiếp ảnh, phim đèn chiếu, khánh tiết. Tám năm sau, ông trở thành Phó phòng nhiếp ảnh Khu Tây Nam Bộ – chính thức bước vào giai đoạn cầm máy trong khói lửa.

🔥 Giữa lửa đạn, ông chọn ánh sángNăm 1969, chiến tranh leo thang. Võ An Khánh khoác túi vải, đeo chiếc máy ảnh Liên Xô cũ kỹ, một mình len lỏi vào rừng U Minh, trở thành phóng viên Thông tấn xã Giải phóng.
Ông đi qua khắp Năm Căn, Đầm Dơi, Cái Nước, Trần Văn Thời..., ghi lại từng khoảnh khắc của những con người bình dị giữa thời lửa đạn.

“Bom đạn không làm tắt được ngọn lửa trong ông,” con gái kể. “Cha tôi luôn nói: mỗi tấm ảnh là một chứng tích của kháng chiến miền Nam, là lịch sử không thể phai mờ.”

🕯️ Những bức ảnh đi vào lịch sửTừ những thước phim đen trắng ấy, nhiều tác phẩm của Võ An Khánh đã trở thành biểu tượng của nhiếp ảnh chiến tranh Việt Nam:

- “Biển lửa Cà Mau” – ghi lại cảnh bom Mỹ trút xuống vùng ven biển, giữa ánh chớp đạn là những chiến sĩ du kích kiên cường không hề run sợ.

- “Phòng họp đặc biệt giữa chiến trường” – cán bộ họp dưới tán rừng đước, ánh sáng duy nhất từ ngọn đèn dầu, thể hiện tinh thần thép của người miền Nam.

- “Lớp học giữa rừng U Minh” – trẻ em học chữ giữa khói súng, minh chứng rằng giữa chiến tranh, người Việt vẫn nuôi dưỡng tri thức và niềm tin.

- “Dạy và học văn hóa bên cạnh hầm tránh pháo” (1971) – đoạt Giải thưởng Nhà nước 2007, được đăng trên hơn 30 tờ báo và sách ảnh quốc tế.

- “Đội quân tóc dài hành quân ra thị xã Cà Mau” (1966) – hình ảnh phụ nữ miền Nam gan dạ đấu tranh chính trị, được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh 2022.

🏅 Người nghệ sĩ của nhân dânSau ngày đất nước thống nhất, NSNA Võ An Khánh tiếp tục cống hiến cho nghệ thuật. Hơn 60 năm cầm máy, ông có hàng nghìn tác phẩm về chiến tranh và thời bình.

Ông là người đầu tiên ở Đồng bằng sông Cửu Long được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, được phong nhiều danh hiệu cao quý:

- NSNA danh dự (Hon.VAPA)

- NSNA xuất sắc (E.VAPA)

- NSNA có cống hiến đặc biệt xuất sắc (ES.VAPA)

Năm 2007, ông được Chủ tịch nước trao Giải thưởng Nhà nước; và đến 2022, ông tiếp tục được vinh danh bằng Giải thưởng Hồ Chí Minh – phần thưởng cao quý nhất của người nghệ sĩ.

🌺 Một đời cầm máy – Một thời để nhớ

Dù đã đi xa (ông mất ngày 25.2.2023), hình ảnh về NSNA Võ An Khánh vẫn sống mãi qua từng khung hình. Mỗi bức ảnh của ông không chỉ là nghệ thuật, mà còn là lời chứng nhân của lịch sử, nhắc nhớ thế hệ hôm nay về ý chí, niềm tin và lòng yêu nước.