Võ Bẩm – người “xoi đường, mở lối” giữa Trường Sơn

Thiếu tướng Võ Bẩm (1915–2008) quê ở làng Trường Định, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm, từng bị thực dân Pháp bắt, giam giữ tại Lao Bảo và Buôn Ma Thuột.

Trong những năm kháng chiến, Võ Bẩm hoạt động nhiều tại chiến trường miền Trung và có kinh nghiệm về địa bàn Trường Sơn. Chính sự am hiểu ấy khiến ông trở thành một trong những cán bộ được lựa chọn khi một nhiệm vụ đặc biệt được đặt ra vào năm 1959: tổ chức tuyến vận tải chiến lược chi viện cho cách mạng miền Nam.

Đầu tháng 5/1959, những cán bộ đầu tiên được Bộ Quốc phòng điều động về số 63 và 83 phố Lý Nam Đế, Hà Nội để chuẩn bị mở đường Trường Sơn. Lực lượng mang tên “Đoàn công tác quân sự đặc biệt”, do Thượng tá Võ Bẩm làm Đoàn trưởng. Ngày 19/5/1959, nhiệm vụ chính thức được phổ biến: mở đường Trường Sơn, thiết lập tuyến hành lang, nối thông liên lạc và tổ chức vận chuyển hàng quân sự chi viện cho chiến trường miền Nam.

Đó là buổi đầu của Đoàn 559. Lực lượng ban đầu chỉ khoảng 500 cán bộ, chiến sĩ, trong điều kiện nhiệm vụ phải được giữ bí mật nghiêm ngặt. Từ Khe Hó ở phía tây nam Vĩnh Linh, những người lính bắt đầu khảo sát địa hình, lập trạm và tìm đường xuyên qua núi rừng để nối tuyến vào chiến trường.

Trong hồi ký Những nẻo đường kháng chiến của Võ Bẩm được Báo Quân đội nhân dân trích đăng, những ngày đầu mở tuyến hiện lên không phải bằng hình ảnh những con đường lớn hay đoàn xe vận tải, mà trước hết là công việc “xoi đường, mở lối” của những cán bộ, chiến sĩ đầu tiên. Võ Bẩm trực tiếp tham gia khảo sát và tổ chức lực lượng thực hiện nhiệm vụ đặc biệt ấy.

Từ một tuyến vận chuyển bí mật chủ yếu dựa vào sức người, đường Trường Sơn sau đó phát triển thành hệ thống chi viện chiến lược quy mô lớn. Còn Võ Bẩm tiếp tục gắn với một nhiệm vụ đặc biệt khác: ông được giao tham gia nghiên cứu, xây dựng lực lượng vận tải quân sự trên biển chi viện miền Nam – tiền thân của lực lượng Đoàn tàu không số và Đường Hồ Chí Minh trên biển sau này.

Cuộc đời binh nghiệp của Thiếu tướng Võ Bẩm vì thế gắn với những ngày đầu của hai tuyến chi viện chiến lược đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ: đường Trường Sơn trên bộ và tuyến vận tải quân sự trên biển. Nhưng dấu ấn nổi bật nhất của ông vẫn nằm ở những ngày tháng 5/1959, khi đường Trường Sơn còn chưa hiện hữu trên thực địa và nhiệm vụ của những người đầu tiên đơn giản mà vô cùng khó khăn: đi tìm một con đường để nối hậu phương với chiến trường. Từ những bước chân mở lối ấy, một con đường đã đi vào lịch sử.