Võ Chí Công – Người lãnh đạo Khu 5 qua những năm tháng chiến tranh và con đường đi đến ngày giải phóng Quảng Nam – Đà Nẵng

Thời kỳ lịch sử

Kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; trọng tâm chiến trường Khu 5 – Quảng Nam – Quảng Đà, từ những năm 1940 đến năm 1975.
1. Người con Tam Kỳ bước vào con đường cách mạng

Võ Chí Công tên thật là Võ Toàn, sinh ngày 7/8/1912 tại làng Khương Mỹ, xã Tam Xuân, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.

Quê hương ông nằm trong vùng đất sau này trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất Khu 5.

Từ khi còn trẻ, Võ Toàn đã tham gia hoạt động cách mạng.

Năm 1930, ông tham gia tổ chức Đảng.

Những năm sau đó, ông hoạt động ở nhiều địa bàn Quảng Nam và bị thực dân Pháp bắt, tù đày.

Nhà tù không làm ông từ bỏ hoạt động.

Ngược lại, những năm tháng tù đày giúp ông trưởng thành về tổ chức và chính trị.

Chú thích: Đồng chí Võ Chí Công – người con Quảng Nam, nhà lãnh đạo có quá trình hoạt động lâu dài tại Khu 5.
Nguồn: Tư liệu Báo Nhân Dân, TTXVN.

2. Quảng Nam năm 1945

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mở ra một thời cơ lịch sử.

Ở Quảng Nam, Võ Chí Công tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng và xây dựng chính quyền cách mạng.

Những kinh nghiệm hoạt động bí mật trước đó trở thành nền tảng để ông tổ chức lực lượng.

Nhưng thắng lợi năm 1945 không có nghĩa chiến tranh kết thúc.

Thực dân Pháp quay trở lại.

Và Quảng Nam tiếp tục bước vào cuộc kháng chiến.

3. Từ cán bộ địa phương đến người lãnh đạo Khu 5

Trong kháng chiến chống Pháp, Võ Chí Công lần lượt giữ nhiều cương vị quan trọng ở Liên khu 5.

Ông không chỉ trực tiếp chỉ đạo phong trào ở Quảng Nam.

Ông còn tham gia xây dựng hệ thống tổ chức Đảng và chính quyền cách mạng trong toàn khu.

Đây là một quá trình quan trọng.

Bởi chiến tranh ở miền Trung không chỉ là chiến tranh giữa hai lực lượng quân sự.

Đó còn là cuộc đấu tranh:

giành dân.

giữ dân.

xây dựng cơ sở.

xây dựng chính quyền.

tổ chức lực lượng.

Võ Chí Công trưởng thành chính trong môi trường ấy.

4. Sau Hiệp định Genève – một miền Nam mới

Năm 1954, Hiệp định Genève được ký kết.

Đất nước tạm thời chia cắt.

Võ Chí Công tập kết ra miền Bắc và đảm nhiệm một số nhiệm vụ quan trọng.

Nhưng miền Nam bước vào một giai đoạn mới.

Chính quyền Ngô Đình Diệm tăng cường đàn áp phong trào cách mạng.

Ở Quảng Nam và Khu 5, nhiều cơ sở bị truy quét.

Câu hỏi đặt ra là:

làm thế nào để phong trào cách mạng tồn tại và phát triển trong điều kiện mới?

Võ Chí Công một lần nữa trở lại với chiến trường miền Trung.

5. Trở lại Khu 5 – giữ một phong trào đang bị truy quét

Khi trở lại miền Nam, Võ Chí Công tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng ở Khu 5.

Đây là thời kỳ vô cùng khó khăn.

Cơ sở bị phá.

Cán bộ bị bắt.

Nhiều vùng bị kiểm soát.

Nhưng phong trào vẫn tồn tại trong dân.

Võ Chí Công đặc biệt chú trọng việc:

giữ cơ sở.

Bởi nếu mất cơ sở:

mất dân.

Mất dân:

mất địa bàn.

Và khi mất địa bàn, lực lượng vũ trang cũng khó tồn tại.

6. Nước Oa – căn cứ giữa núi rừng Quảng Nam

Một địa danh gắn rất sâu với Võ Chí Công là Nước Oa, Trà My.

Đây là khu căn cứ quan trọng của Khu 5 trong kháng chiến chống Mỹ.

Giữa rừng núi Quảng Nam, hệ thống căn cứ được xây dựng để:

• cơ quan lãnh đạo hoạt động;

Nước Oa không chỉ là nơi trú quân.

Nó là một trung tâm đầu não của cách mạng Khu 5.

Chú thích: Khu căn cứ Nước Oa, Trà My, Quảng Nam – một trong những căn cứ quan trọng của Khu 5 trong kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn: Tư liệu Quảng Nam và các cơ quan lưu trữ lịch sử.

7. Giữa rừng sâu vẫn phải xây dựng thế trận

Một căn cứ cách mạng chỉ có giá trị nếu nó kết nối được với bên ngoài.

Từ Nước Oa, cán bộ phải liên lạc với:

Quảng Nam.

Quảng Ngãi.

Quảng Đà.

Kon Tum.

Tây Nguyên.

Các tuyến giao liên xuyên rừng trở thành mạch máu của chiến trường.

Mỗi chuyến đi đều nguy hiểm.

Nhưng nếu không có liên lạc, chỉ huy không thể điều hành chiến trường.

Nếu không có hậu cần, bộ đội không thể chiến đấu.

Nếu không có dân, căn cứ không thể tồn tại.

Võ Chí Công hiểu rằng:

căn cứ không chỉ được bảo vệ bằng súng.

Nó được bảo vệ bằng lòng dân.

8. Khi quân Mỹ đổ bộ vào Chu Lai

Năm 1965, quân Mỹ đổ bộ vào Chu Lai.

Đối với Quảng Nam, đây là bước ngoặt.

Một lực lượng quân sự mạnh chưa từng có xuất hiện ngay trên địa bàn.

Các căn cứ Mỹ được xây dựng.

Không quân và pháo binh tăng cường.

Các cuộc hành quân mở rộng.

Nhưng Khu 5 không lựa chọn cách đối đầu trực diện trên mọi địa bàn.

Thế trận được tổ chức theo nhiều tầng:

bộ đội chủ lực.

bộ đội địa phương.

dân quân du kích.

cơ sở chính trị.

Đó là thế trận mà Võ Chí Công cùng tập thể lãnh đạo Khu 5 tham gia xây dựng và củng cố.

9. Núi Thành – Quảng Nam thử sức với quân Mỹ

Chỉ vài tuần sau khi quân Mỹ đổ bộ vào Chu Lai, trận Núi Thành diễn ra.

Ngày 26/5/1965, lực lượng cách mạng tiến công một cứ điểm của quân Mỹ.

Chiến thắng này có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi nó diễn ra ngay trên quê hương Quảng Nam.

Và nó chứng minh rằng:

quân Mỹ có thể bị đánh bại.

Đối với lãnh đạo Khu 5, đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để củng cố quyết tâm đánh Mỹ.

Chú thích: Khu vực Núi Thành, Quảng Nam – nơi diễn ra trận đánh ngày 26/5/1965.
Nguồn: Tư liệu lịch sử Quảng Nam.

10. Võ Chí Công và nghệ thuật xây dựng thế trận

Điểm đặc biệt trong vai trò của Võ Chí Công không nằm ở việc ông trực tiếp chỉ huy từng trận đánh.

Vai trò của ông nằm ở cấp độ tổ chức chiến trường.

Một trận đánh thành công cần có:

cơ sở chính trị.

Một đơn vị chiến đấu cần:

hậu cần.

Một căn cứ cần:

dân bảo vệ.

Một chiến dịch cần:

thế trận rộng hơn.

Vì vậy, xây dựng chiến tranh nhân dân là công việc kéo dài từng ngày.

Võ Chí Công là một trong những người góp phần xây dựng hệ thống ấy tại Khu 5.

11. Những năm tháng ở Nước Oa

Nước Oa trở thành nơi gắn với nhiều năm hoạt động của Võ Chí Công.

Giữa rừng núi:

các cuộc họp diễn ra.

Các báo cáo chiến trường được chuyển về.

Mệnh lệnh được truyền đi.

Cán bộ địa phương lên nhận nhiệm vụ.

Các tuyến giao liên đưa người và tài liệu ra vào.

Đó là một “bộ máy” hoạt động giữa rừng.

Không có những tòa nhà lớn.

Không có hệ thống thông tin hiện đại.

Nhưng từ đó, những quyết định quan trọng được đưa xuống chiến trường.

12. Mậu Thân 1968 – thế trận toàn Khu 5

Tết Mậu Thân 1968, chiến trường Khu 5 đồng loạt bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy.

Đây là một chiến dịch có quy mô lớn.

Các thành phố, thị xã và căn cứ quân sự trở thành mục tiêu.

Ở Quảng Nam – Đà Nẵng, lực lượng cách mạng tiến công vào nhiều mục tiêu.

Ở nông thôn, phong trào quần chúng được huy động.

Ở các vùng căn cứ, lực lượng chủ lực sẵn sàng cơ động.

Võ Chí Công cùng tập thể lãnh đạo Khu 5 tham gia chỉ đạo thế trận ấy.

Chú thích: Chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Nguồn: Tư liệu Quân khu 5.

13. Sau Mậu Thân – giữ thế trận trong những năm khó khăn

Sau Mậu Thân, chiến trường bước vào giai đoạn cực kỳ khốc liệt.

Đối phương tăng cường phản kích.

Nhiều cơ sở bị đánh phá.

Vùng giải phóng bị thu hẹp ở một số nơi.

Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ của Khu 5 không chỉ là tiến công.

Mà còn là:

giữ lực lượng.

giữ dân.

giữ căn cứ.

khôi phục cơ sở.

Đây là cuộc chiến dài hơi.

Và chính những năm tháng ấy cho thấy vai trò của những nhà lãnh đạo như Võ Chí Công.

14. Sau Hiệp định Paris – cuộc chiến chưa kết thúc

Năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết.

Nhưng trên chiến trường Khu 5, chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Vùng giải phóng phải được bảo vệ.

Các tuyến giao thông phải được giữ.

Cơ sở cách mạng phải được củng cố.

Lực lượng vũ trang phải tiếp tục huấn luyện.

Mục tiêu cuối cùng đã rõ hơn:

giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Võ Chí Công tiếp tục tham gia lãnh đạo chiến trường trong giai đoạn chuyển từ đấu tranh giữ vùng giải phóng sang chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công.

15. Mùa xuân 1975 – thời cơ đến

Tháng 3/1975, thế trận thay đổi rất nhanh.

Chiến dịch Tây Nguyên thắng lợi.

Huế được giải phóng.

Đà Nẵng trở thành mục tiêu tiếp theo.

Khu 5 chuyển sang tổng tiến công.

Những căn cứ từng được giữ trong nhiều năm nay trở thành bàn đạp.

Những lực lượng từng hoạt động phân tán nay được tập trung.

Những tuyến đường từng đi trong đêm nay trở thành đường tiến quân.

Chú thích: Quân và dân Khu 5 trong cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975, hướng tới giải phóng Quảng Nam – Đà Nẵng.
Nguồn: Tư liệu lịch sử Quân khu 5.

16. Quảng Nam – Đà Nẵng được giải phóng

Cuối tháng 3/1975, lực lượng cách mạng tiến công trên nhiều hướng.

Quảng Nam lần lượt được giải phóng.

Đà Nẵng sụp đổ nhanh chóng.

Ngày 29/3/1975, Đà Nẵng được giải phóng.

Đối với Võ Chí Công, đây là kết quả của một quá trình kéo dài nhiều thập niên.

Từ những ngày hoạt động bí mật ở Quảng Nam.

Đến những năm xây dựng căn cứ.

Đến thời kỳ chống Mỹ.

Và cuối cùng:

ngày giải phóng quê hương.

17. Từ người xây dựng cơ sở đến người lãnh đạo đất nước

Sau năm 1975, Võ Chí Công tiếp tục giữ nhiều trọng trách cao cấp.

Ông từng giữ các cương vị:

Phó Thủ tướng Chính phủ.

Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.

Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Nhưng trong ký ức của người dân Khu 5, ông vẫn gắn sâu với hình ảnh:

người lãnh đạo chiến trường.

Một người hiểu rất rõ rằng muốn thắng một cuộc chiến tranh lâu dài, phải bắt đầu từ:

dân.

đất.

cơ sở.

căn cứ.

Và thế trận.

18. Nước Oa – dấu ấn còn lại trên đất Quảng Nam

Ngày nay, khu căn cứ Nước Oa đã trở thành một địa chỉ lịch sử.

Những cánh rừng từng che chở cán bộ.

Những con đường giao liên từng đưa người qua núi.

Những nơi từng đặt cơ quan Khu ủy.

Tất cả trở thành chứng tích của một thời.

Chú thích: Khu di tích Nước Oa – Trà My, Quảng Nam, nơi gắn với hoạt động của Khu ủy Khu 5 và đồng chí Võ Chí Công trong kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn: Tư liệu Quảng Nam.

19. Vì sao Võ Chí Công là nhân vật tiêu biểu của phần XVI?

Nếu Nguyễn Chơn cho thấy nghệ thuật chỉ huy trận đánh,

Chu Huy Mân cho thấy nghệ thuật xây dựng thế trận quân sự – chính trị,

thì Võ Chí Công cho thấy một tầng khác:

xây dựng và giữ vững cơ sở chính trị – căn cứ cách mạng trong một chiến trường bị đối phương kiểm soát gắt gao.

Ông gắn trực tiếp với:

• Quảng Nam;

Đây là một nhân vật rất phù hợp với chủ đề XVI.

Lời kết – Người giữ lửa giữa rừng Khu 5

Có những người được nhớ đến qua một trận đánh.

Có những người qua một chiến dịch.

Nhưng Võ Chí Công gắn với một công việc dài hơn:

giữ cho phong trào không bị tắt.

Trong những năm tháng khó khăn nhất, khi đối phương kiểm soát đồng bằng, những căn cứ như Nước Oa trở thành nơi giữ mạch sống của Khu 5.

Từ đó:

cán bộ đi xuống.

Mệnh lệnh đi ra.

Tin tức trở về.

Lực lượng được xây dựng.

Và thế trận được duy trì.

Năm 1965, quân Mỹ xuất hiện tại Chu Lai.

Năm 1968, chiến tranh lan rộng.

Những năm sau đó, Khu 5 phải trải qua những cuộc phản kích khốc liệt.

Nhưng căn cứ vẫn tồn tại.

Phong trào vẫn tồn tại.

Và đến mùa Xuân 1975, những lực lượng ấy từ núi rừng tiến xuống.

Quảng Nam được giải phóng.

Đà Nẵng được giải phóng.

Võ Chí Công đã đi qua một chặng đường rất dài để chứng kiến ngày ấy.

Từ người thanh niên Võ Toàn hoạt động bí mật trên đất Quảng Nam,

đến người lãnh đạo Khu 5 giữa rừng Nước Oa,

rồi người lãnh đạo đất nước sau ngày thống nhất.

Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về ông trong Phần XVI – Khu 5, Quảng Nam – Đà Nẵng, có lẽ đó là:

một người đứng giữa rừng sâu, giữ lấy căn cứ, giữ lấy phong trào và chờ ngày quê hương được giải phóng.