Võ Chí Công và Khởi nghĩa Trà Bồng 1959 – Khi Khu 5 mở đầu một phong trào mới

Sau Hiệp định Genève 1954, phong trào cách mạng ở miền Nam gặp nhiều khó khăn. Tại Khu 5, Võ Chí Công được phân công ở lại lãnh đạo phong trào. Đầu năm 1959, Nghị quyết 15 của Trung ương xác định con đường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.

Ở Quảng Ngãi, cơ sở cách mạng trong đồng bào miền núi đã được xây dựng từ trước. Tháng 8-1959, chính quyền Ngô Đình Diệm chuẩn bị tổ chức bầu cử Quốc hội. Tại Trà Bồng, lực lượng cách mạng chủ trương vận động nhân dân chống cuộc bầu cử và chuẩn bị đối phó nếu địch đàn áp. Ngày 28-8, nhân dân nhiều xã vùng cao cùng các lực lượng vũ trang, bán vũ trang đồng loạt nổi dậy. Bộ máy chính quyền cơ sở của đối phương ở nhiều nơi bị phá bỏ; các đồn Đá Líp, Tà Dạt rồi Eo Chim, Eo Reo lần lượt bị bỏ hoặc bị chiếm. Đến ngày 31-8, cuộc nổi dậy đã giành quyền làm chủ ở toàn bộ 16 xã của huyện Trà Bồng.

Tin Trà Bồng thắng lợi nhanh chóng lan sang miền Tây Quảng Ngãi. Phong trào tiếp tục phát triển ở Sơn Hà, Ba Tơ, Minh Long và một số địa bàn khác.

Võ Chí Công, khi đó là Bí thư Liên khu ủy Khu 5, trực tiếp xuống Trà Bồng xem xét tình hình, đánh giá cuộc khởi nghĩa và chỉ đạo rút kinh nghiệm để vận dụng ở những địa phương khác trong Liên khu. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông chủ trương lấy kinh nghiệm Trà Bồng làm cơ sở tham khảo để phát triển phong trào ở Khu 5.

Khởi nghĩa Trà Bồng vì thế trở thành một sự kiện quan trọng của phong trào cách mạng Khu 5 năm 1959. Với Võ Chí Công, đây là một trong những địa bàn thực tế để kiểm nghiệm việc chuyển hướng đấu tranh sau Nghị quyết 15 — từ những năm tháng giữ gìn cơ sở bí mật sang tổ chức lực lượng và phát động quần chúng giành quyền làm chủ ở từng địa bàn.