Vợ chồng doanh nhân Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ: Ngôi nhà 48 Hàng Ngang lịch sử và hơn 5.000 lượng vàng hiến tặng Tổ quốc buổi bình minh độc lập

Trong thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và những ngày đầu lập nước đầy cam go của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, bên cạnh sự hy sinh của các chiến sĩ nơi tiền tuyến, lịch sử dân tộc mãi mãi khắc ghi công lao to lớn của những người có công giúp đỡ cách mạng nơi hậu phương. Tiêu biểu nhất cho tấm lòng sắt son của giới công thương yêu nước đối với vận mệnh dân tộc chính là câu chuyện về vợ chồng nhà tư sản dân tộc Trịnh Văn Bô (1914 – 1988) và cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ (1914 – 2017) – chủ nhân hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi nổi tiếng đất Hà thành, người đã dành trọn căn nhà số 48 Hàng Ngang để Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo bản Tuyên ngôn Độc lập và hiến tặng hơn 5.000 lượng vàng cho ngân khố quốc gia.

Sinh ra trong những gia đình nho học và buôn bán lâu đời tại Hà Nội, đầu thập niên 1930, sau khi kết hôn, ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ đã kế thừa và phát triển hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi tại số 48 Hàng Ngang trở thành một trong những thương hiệu dệt may, tơ lụa lớn nhất Đông Dương. Dù sở hữu khối tài sản khổng lồ và cuộc sống sung túc bậc nhất Hà Nội lúc bấy giờ, nhưng chứng kiến cảnh đất nước lầm than dưới ách đô hộ của thực dân, phát xít, hai ông bà sớm nung nấu tâm nguyện đem tài lực của mình đóng góp cho công cuộc giải phóng dân tộc.

Đầu năm 1944, thông qua sự giác ngộ của các cán bộ Mặt trận Việt Minh hoạt động bí mật tại Hà Nội, gia đình ông bà Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ chính thức trở thành cơ sở cách mạng tin cậy. Bất chấp sự mật thám rình rập gắt gao của kẻ thù ngay giữa lòng Hà Nội, hai ông bà đã âm thầm ủng hộ hàng vạn đồng Đông Dương cho quỹ hoạt động cách mạng. Khi cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 nổ ra và giành thắng lợi tại Thủ đô ngày 19/8/1945, biết tin đoàn cán bộ cấp cao của Trung ương từ chiến khu Việt Bắc sắp về Hà Nội nhưng chưa có trang phục phù hợp cho các buổi lễ ra mắt quốc dân đồng bào và tiếp xúc ngoại giao, bà Hoàng Thị Minh Hồ đã mở kho vải thượng hạng của gia đình, thuê thợ gấp rút may hàng chục bộ trang phục kaki gửi tặng các đồng chí lãnh đạo.

Đặc biệt, trong hồi ức của cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ mỗi khi kể lại cho các thế hệ thanh niên, sinh viên nghe lúc sinh thời, kỷ niệm thiêng liêng nhất trong cuộc đời ông bà là những ngày cuối tháng 8 năm 1945. Ngày 25/8/1945, gia đình ông bà được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ đón một "ông cụ từ quê lên" về ở và làm việc tuyệt đối bí mật tại tầng hai căn nhà số 48 Hàng Ngang. Dù chưa được thông báo danh tính chính thức vì nguyên tắc bảo mật, nhưng qua phong thái giản dị, đôi mắt sáng ngời và sự kính trọng đặc biệt của các đồng chí Thường vụ Trung ương, vợ chồng ông bà đã linh cảm đó chính là lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Chính tại căn phòng nhỏ trên tầng hai ngôi nhà số 48 Hàng Ngang của gia đình ông bà Trịnh Văn Bô, trong những đêm cuối tháng 8 năm 1945, bên chiếc bàn gỗ giản dị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tập trung trí tuệ viết nên bản Tuyên ngôn Độc lập bất hủ, để rồi ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Người trịnh trọng đọc trước toàn thể quốc dân đồng bào và thế giới, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngay sau ngày Độc lập, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn thử thách "ngàn cân treo sợi tóc": nạn đói hoành hành, giặc ngoại xâm rình rập, trong khi ngân khố quốc gia do chế độ cũ để lại chỉ còn vỏn vẹn hơn 1,2 triệu đồng Đông Dương (trong đó một nửa là tiền rách chờ hủy). Trước vận mệnh sống còn của đất nước, Chính phủ phát động "Quỹ Độc lập" và "Tuần lễ Vàng" (từ ngày 17 đến 24/9/1945). Không một chút đắn đo, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ đã tiên phong mở két sắt gia đình, hiến tặng cho Chính phủ cách mạng tổng cộng 5.147 lượng vàng – một con số tương đương gần gấp đôi tổng số ngân khố quốc gia lúc bấy giờ, đồng thời vận động giới thương nhân Hà Nội quyên góp thêm hàng vạn lượng vàng để mua sắm vũ khí và củng cố nền tài chính độc lập.

Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, ông bà tiếp tục hiến ngôi nhà 48 Hàng Ngang cùng biệt thự số 34 Hoàng Diệu cho Nhà nước, rồi cùng gia đình lên chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến. Câu chuyện về tấm lòng đại nghĩa của gia đình doanh nhân Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ trong mùa thu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc: Khi Tổ quốc cần, những người con ưu tú của đất Việt sẵn sàng hiến dâng tất cả gia sản và cuộc đời mình cho hai chữ Độc lập. Đối với thế hệ sinh viên hôm nay, câu chuyện ấy truyền đi thông điệp sâu sắc rằng làm giàu bằng trí tuệ chân chính và gắn lợi ích cá nhân với sự phồn vinh của Tổ quốc chính là biểu hiện cao đẹp nhất của lòng yêu nước.