VỢ LIỆT SỸ “ TÌM” ĐƯỢC CHỒNG SAU 54 NĂM QUA BÁO

“Manh mối” từ một bức ảnh trên báo Dân trí

“Tôi tìm được anh Đinh nhờ bài viết trên báo Dân trí”, bà Nguyễn Thị Ngọ (xóm Yên Cư, xã Hưng Nguyên Nam, tỉnh Nghệ An) mở đầu câu chuyện của mình trong ngôi nhà nhỏ hướng mặt ra sông Lam lồng lộng gió.

Người phụ nữ gần 80 tuổi, trải qua nhiều biến cố sức khỏe, vẫn xưng chồng là “anh” như hình ảnh luôn khắc sâu trong tâm khảm suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Một ngày đầu tháng 5, bà Ngọ nhận được điện thoại của cô cháu gái chồng ở tỉnh Thanh Hóa về thông tin được đăng tải trong bài viết “ Nơi 93 người ính cùng nằm lại, địch dùng máy ủi lấp toàn bộ thi thể”  trên báo Dân trí.

Chị Nguyễn Thị Mai, cháu của liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh, khi đọc báo Dân trí phát hiện trong bức ảnh danh sách tại Đền thờ liệt sĩ Trung đoàn 88 (xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị) có tên Nguyễn Hồng Đinh (SN 1947, nhập ngũ 1965, quê quán Nam Xuyên, Nam Định, Nam Hà).

Các thông tin về năm sinh, thời điểm nhập ngũ và quê quán của liệt sĩ Nguyễn Hồng Đinh trùng khớp với thông tin liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh - người chú đã hy sinh, suốt nhiều năm qua gia đình luôn tìm kiếm nhưng chưa có thông tin phần mộ.

“Chính là anh Đinh rồi. Trong thư anh viết cho thím luôn ký tên Hồng Linh hoặc Hồng Đinh. Chắc khi vào đơn vị, anh ấy khai tên là Nguyễn Hồng Đinh”, bà Ngọ như reo lên qua điện thoại.

Nhiều thông tin đã được bà Ngọ và các cháu của liệt sĩ Đinh khớp nối với Sư đoàn 308, Ban liên lạc đơn vị và những người lính từng chiến đấu với Thượng úy Nguyễn Hồng Đinh, Đại đội trưởng Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308. Qua bức ảnh ông Nguyễn Văn Đinh với chiếc đồng hồ quai da trên tay do bà Ngọ cung cấp, các cựu chiến binh Trung đoàn 88 khẳng định người trong ảnh chính là Đại đội trưởng Nguyễn Hồng Đinh.

Ngày 26/5, bà Ngọ đã có mặt tại xã Nam Hải Lăng, đứng trên mảnh đất mà chồng bà cùng 92 đồng đội đã ngã xuống trong trận chiến ngày 26/5/1972. Trên mảnh đất nhuộm đỏ máu của những người lính giải phóng năm xưa, một đài tưởng niệm được xây dựng, khắc ghi cuộc đời oanh liệt, vẻ vang, anh dũng của họ.

“Sau 54 năm anh hy sinh, từ chỗ không một manh mối, nay tôi được gần hơn với anh ấy”, đôi mắt người vợ liệt sĩ ứa lệ.

“Chuyện tình” cô công nhân và anh lính hành quân qua làng

Bà Ngọ chầm chậm mở chiếc túi ni lông cuộn nhiều lớp, lấy ra tấm ảnh người chồng - liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh - đã úa màu, nhiều chỗ nhòe mờ. “Tôi nghĩ mà thương anh ấy...”, giọng bà lạc đi.

Dòng hồi tưởng đưa bà quay ngược thời gian vào một ngày mùa xuân năm 1968. Hồi ấy, Nhà máy đường Sông Lam sơ tán đến xã Nam Lâm (huyện Nam Đàn cũ, tỉnh Nghệ An), cũng là quê của bà Ngọ. Hôm ấy, sau ca đêm, bà Ngọ về nhà, tranh thủ ra giếng làng gánh nước cho mẹ.

Đôi quang gánh trĩu vai, bà Ngọ khựng lại khi một anh bộ đội bước tới “để anh gánh cho”. Bà từ chối nhưng lịch sự đặt quang gánh xuống, trò chuyện với anh và được biết anh Đinh cùng đơn vị trên đường vào Nam, dừng chân nghỉ ở đây 3 ngày.

“Nhà em ở đâu, tối anh qua thăm hai bác”, anh lính đẹp trai, khuôn mặt rất hiền, nói. Cô công nhân đọc địa chỉ rồi xin phép gánh nước về, không nghĩ anh lính sẽ thực hiện lời hứa.

“Tối ấy, anh đến nhà thật. Chào hỏi, trò chuyện với bố mẹ tôi một lát, anh và tôi ra sân ngồi. Trong 2 giờ, anh kể về cuộc đời nhiều biến cố của mình khi mẹ mất sớm, bố đi bước nữa. Anh lớn lên trong sự bao bọc, chở che của các cậu, các dì. Anh nói về lý tưởng của người thanh niên khi nước nhà bị giặc giày xéo. Tôi nghe mà thương anh quá”, bà Ngọ kể.

Anh lính lên đường, vẫn thường xuyên gửi thư cho cô công nhân. Tình cảm của họ cũng nhen nhóm dần qua những cánh thư. Năm 1970, nhà máy rời nơi sơ tán ở xã Xuân Lâm trở về đóng tại xã Hưng Lam (huyện Hưng Nguyên cũ, Nghệ An).

Một ngày chủ nhật, cô Ngọ nhận được một mẩu giấy của anh Đinh gửi qua người quen, thông báo vắn tắt đã được ra Bắc học, đang ở xã Hưng Lợi (huyện Hưng Nguyên cũ), nhắn cô đến gặp. Cuộc gặp sau gần 2 năm xa cách chỉ vẻn vẹn 3 giờ trước khi anh lính lên đường ra Bắc. Chẳng nói được gì nhiều nhưng mỗi người trong họ đều hiểu rõ hơn vị trí của mình trong lòng đối phương.

Năm 1971, anh Đinh vào Nghệ An thưa chuyện với bố mẹ cô Ngọ, xin nên duyên vợ chồng. Ngày 6/11/1971, đám cưới đơn sơ giản dị diễn ra với sự góp mặt giữa hai bên gia đình và đồng nghiệp. Trước ngày cưới, anh Đinh gửi vào đôi câu đối để trang trí phòng tân hôn: “Trai thêu Tổ quốc vui lòng vợ/Gái dệt non sông thắm ý chồng”.

Sau đám cưới, 2 vợ chồng trở ra Thanh Hóa, nơi bố anh Đinh sinh sống, để ra mắt họ hàng bên nội. Ngày thứ 3, cô Ngọ tỉnh giấc, không thấy chồng đâu. Bố chồng bảo anh đã lên đường ra đơn vị để vào mặt trận. “Nó không nói với con, sợ con khóc, lại chùn chân...”, nghe bố chồng kể, cô òa khóc.

Suốt một tháng sau đó, cô không nhận được thư chồng. Ngày 6/12/1971, cô được ca trưởng thông báo chồng đang trên đường hành quân vào Nam chiến đấu, dừng chân ở đây, nhà máy cho nghỉ 3 tiếng về gặp động viên chồng.

Dù đang giận chồng lần trước ra đi không nói, cả tháng không viết lấy một lá thư nhưng cô công nhân vẫn vội vã về nhà. Anh Đinh biết vợ giận, ra sức dỗ dành, mong vợ thông cảm, chiến đấu về sẽ bù đắp. Người vợ trẻ mủi lòng, nước mắt trào ra nhưng gạt đi để chồng yên lòng lên đường.

Anh lính cầm tay vợ dặn dò: “Giải phóng đất nước xong anh về. Em ở nhà giữ gìn sức khỏe, nhớ 2 chữ thủy chung...”. Anh nhảy lên xe, để lại người con gái sống cảnh vợ chồng được vỏn vẹn 4 ngày. Đó là lần cuối cùng bà gặp chồng.

Những lá thư thưa dần rồi bặt vô âm tín. Cuối năm 1972, bà nhận tin chồng hi sinh. Bà cứ sống với tình yêu với người chồng như thế cho đến năm 1976, trước sự vun vén của gia đình và lãnh đạo nhà máy mới đồng ý tái giá với anh công nhân Đậu Quang Thuận.

Tấm ảnh chồng cũ nơi đầu giường cưới

Bà chầm chậm đi lại bàn thờ, nơi có di ảnh 2 người chồng, thì thầm khấn vái. Mỗi ngày, bà cứ tha thẩn bên bàn thờ, rủ rỉ trò chuyện với “tình yêu duy nhất”.

“Bà không sợ ông Thuận buồn à?”, tôi hỏi. Bà cười: “Ông ấy biết mà. Cuộc đời tôi chỉ có tình yêu duy nhất với anh Đinh. Tôi biết ơn ông Thuận vì đã tôn trọng tình cảm ấy của vợ. Kể cả khi có với nhau 3 mặt con, ông ấy không một lời nặng nhẹ khi tôi vẫn để ảnh anh Đinh đầu giường”, bà chậm rãi kể.

Người chồng thứ 2 - ông Đậu Quang Thuận - cũng là người đồng nghiệp đã chứng kiến tình yêu, hạnh phúc và đau đớn, mất mát của bà. Ông đến với bà bằng tình cảm thấu hiểu, sẻ chia và bằng tình yêu thầm lặng của người đến sau.

Chị Đậu Thị Lê Na, con gái út của vợ chồng bà Ngọ, kể: “Bố luôn dành sự tôn trọng đặc biệt với bác Đinh. Có lần, tôi sắp xếp cuốn Album của gia đình, để ảnh bác Đinh phía sau, bố đã nghiêm mặt, yêu cầu để đầu Album. Bố bảo các con phải tôn trọng, yêu quý, biết ơn bác Đinh cũng như các liệt sĩ đã hi sinh cho hòa bình hôm nay”.

Tình yêu của mẹ, sự tôn trọng của bố khiến “bác Đinh” trở thành thành viên gần gũi, thân thuộc của cả ba chị em chị Na.

Cũng chính chị Na và 2 người anh, chị ruột của mình tháp tùng mẹ ra Thanh Hóa thăm gia đình liệt sĩ Đinh và đồng hành cùng bà Ngọ trong hành trình thăm nơi người chồng cũ hi sinh. Chị Na mong mỏi ước mơ tìm và đưa hài cốt liệt sĩ Đinh trở về của mẹ sớm trở thành sự thật.

“Tôi nghe kể, bác Đinh và đồng đội hy sinh, bị địch dùng máy ủi vùi lấp. Sau này, các đơn vị tìm kiếm, cất bốc được 8 hài cốt, trong đó có hài cốt kèm tấm bản đồ được gói trước ngực. Thời điểm đó bác Đinh là đại đội trưởng, nhiều khả năng sẽ mang theo bản đồ. Tôi mong rằng, một ngày không xa nữa, mẹ sẽ được đón bác trở về”, chị Na tâm sự.