Võ Nguyên Giáp – Bản lĩnh phía sau quyết định kéo pháo ra ở Điện Biên Phủ

Trong ký ức về Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ tiếng súng mở màn, những đường hào tiến dần vào cứ điểm và lá cờ chiến thắng chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954. Nhưng trước giờ phút ấy có một quyết định diễn ra khi trận đánh lớn còn chưa bắt đầu: hoãn tiến công, kéo pháo ra và thay đổi cách đánh. Người đưa ra quyết định là Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Câu chuyện này giúp ta nhìn thấy một chiều sâu của lòng dũng cảm: dám xem xét lại phương án đã chuẩn bị khi thực tế đòi hỏi phải thay đổi.

Cuối năm 1953, Điện Biên Phủ trở thành điểm tập trung lực lượng quan trọng của quân Pháp. Trong lòng chảo phía Tây Bắc, hệ thống cứ điểm được tăng cường nhằm tạo ra một vị trí phòng ngự mạnh. Phía Việt Nam quyết định mở chiến dịch với mục tiêu tiêu diệt tập đoàn cứ điểm. Đó là nhiệm vụ lớn, đòi hỏi việc điều động lực lượng, tổ chức vận tải và chuẩn bị chiến đấu trong điều kiện địa hình phức tạp. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao trực tiếp chỉ huy chiến dịch, gánh trách nhiệm nặng nề trước toàn quân và đất nước.

Phương án ban đầu hướng đến việc tiến công nhanh để giải quyết chiến dịch trong thời gian ngắn. Cách đánh ấy gắn với những đánh giá và điều kiện nhất định ở thời điểm lập kế hoạch. Tuy nhiên, chiến trường không đứng yên. Đối phương tiếp tục củng cố công sự và bố trí lực lượng; khả năng phối hợp của bộ đội cùng những khó khăn trong triển khai hỏa lực cần được xem xét sát thực tế. Khi điều kiện đã khác, một phương án từng có cơ sở cũng phải được đánh giá lại. Đây là điểm mấu chốt làm xuất hiện yêu cầu thay đổi.

Với người chỉ huy, khó khăn không chỉ nằm ở việc nhận ra vấn đề. Các đơn vị đã chuẩn bị, lực lượng đã vào vị trí, công sức của rất nhiều người đã được dồn cho thời điểm nổ súng. Một lệnh thay đổi sẽ kéo theo hàng loạt công việc phải tổ chức lại và tác động đến tâm lý của bộ đội. Trong hoàn cảnh đó, tiếp tục làm theo kế hoạch có thể tạo cảm giác thuận chiều hơn. Nhưng trách nhiệm đòi hỏi phải đặt câu hỏi về khả năng thắng và cái giá phải trả trước khi ra lệnh tiến công.

Ngày 26 tháng 1 năm 1954, sau quá trình theo dõi, phân tích và trao đổi, Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển từ phương châm đánh nhanh, giải quyết nhanh sang đánh chắc, tiến chắc. Cuộc tiến công được hoãn; các đơn vị lui về vị trí tập kết, pháo được kéo ra để chuẩn bị lại. Trong hồi ký, Đại tướng gọi đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình. Lời tự nhìn lại ấy giúp người đọc cảm nhận sức nặng của thời điểm, khi một lựa chọn có liên quan trực tiếp đến sinh mạng bộ đội và vận mệnh chiến dịch.

Kéo pháo ra là công việc rất gian khổ. Những khẩu pháo đã được đưa vào trận địa bằng sức người và sự phối hợp chặt chẽ nay phải di chuyển trở lại trên địa hình hiểm trở. Công sức đã bỏ ra không khiến nhiệm vụ mới trở nên nhẹ hơn; trái lại, yêu cầu làm lại cần thêm quyết tâm và kỷ luật. Nếu chỉ nhìn từ xa, người ta có thể tưởng đó là một bước lùi. Đặt trong toàn bộ chiến dịch, bước lùi ấy phục vụ việc xây dựng một thế tiến công có cơ sở vững chắc hơn.

Sự thay đổi phương châm không có nghĩa làm giảm quyết tâm chiến đấu. Mục tiêu vẫn được giữ, còn cách đi đến mục tiêu được điều chỉnh. Bộ đội chuẩn bị lại hệ thống trận địa, tổ chức hậu cần và xây dựng cách đánh từng bước. Những công việc ấy cần thời gian, sự chịu đựng và khả năng phối hợp của nhiều lực lượng. Qua đó, quyết tâm được chuyển thành những điều kiện cụ thể: có vị trí chiến đấu, có đường vận chuyển, có khả năng duy trì sức ép và có cách hạn chế những bất lợi trước hỏa lực đối phương.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, chiến dịch mở màn. Qua các đợt chiến đấu, quân đội Việt Nam từng bước đánh vào hệ thống cứ điểm và thu hẹp phạm vi kiểm soát của đối phương. Đường hào, trận địa pháo, lực lượng xung kích và tuyến tiếp tế cùng góp phần tạo nên sức ép kéo dài. Đến ngày 7 tháng 5, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt. Thắng lợi ấy là kết quả của quá trình chiến đấu đầy hy sinh, gắn với sự lãnh đạo, chỉ huy và nỗ lực rất lớn của quân dân cả nước.

Nhìn từ kết quả, quyết định ngày 26 tháng 1 cho thấy ý nghĩa của việc tôn trọng thực tiễn. Người chỉ huy không để kế hoạch đã có trở thành điều bất biến, mà tiếp tục kiểm tra nó trước những dữ kiện mới. Đây là một phẩm chất khó bởi con người thường gắn lòng tự tin và danh dự của mình với lựa chọn trước đó. Muốn thay đổi đúng lúc, cần đủ tỉnh táo để phân biệt việc giữ mục tiêu với việc giữ nguyên phương án. Bản lĩnh được thể hiện ở khả năng chịu trách nhiệm cho sự điều chỉnh ấy.

Câu chuyện cũng gợi suy nghĩ về mối quan hệ giữa thắng lợi và con người. Trên bản đồ tác chiến là ký hiệu các đơn vị, nhưng sau mỗi ký hiệu là những người lính có gia đình, quê hương và cuộc đời riêng. Một quyết định chiến trường phải tính đến hiệu quả quân sự đồng thời ý thức sâu sắc về tổn thất. Sự thận trọng trước giờ nổ súng vì thế không phải yếu đuối. Nó là biểu hiện của trách nhiệm khi người chỉ huy hiểu rằng mệnh lệnh của mình sẽ được thực hiện bằng sức lực và sinh mạng của đồng đội.

Tôn vinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng là dịp nhớ những người đã làm cho phương án mới trở thành hiện thực. Đó là chiến sĩ kéo pháo, người đào hào, lực lượng công binh, quân y, dân công và những người cung cấp lương thực, vận chuyển hàng hóa. Chiến thắng cần một người quyết định đúng, đồng thời cần rất nhiều người làm đúng và làm bền bỉ. Mối liên hệ ấy cho thấy sức mạnh tổ chức: trí tuệ ở sở chỉ huy chỉ phát huy đầy đủ khi được nối với niềm tin và sự thực hiện của tập thể.

Đối với người trẻ, bài học từ quyết định kéo pháo ra vẫn có giá trị trong những công việc bình thường. Khi một kế hoạch học tập hay dự án bộc lộ điểm chưa phù hợp, cần nhìn thẳng vào dữ kiện và sửa cách làm. Công sức đã bỏ ra đáng trân trọng, nhưng không phải lý do để tiếp tục một hướng đi thiếu cơ sở. Biết nhận ra giới hạn, trao đổi với người cùng làm và điều chỉnh có trách nhiệm là cách bảo vệ mục tiêu chung. Điều ấy đòi hỏi sự khiêm tốn trước thực tế cùng lòng kiên trì sau khi thay đổi.

Điện Biên Phủ để lại niềm tự hào về một chiến thắng lớn, còn câu chuyện ngày 26 tháng 1 giúp niềm tự hào ấy có thêm chiều sâu. Phía sau hào quang là những cân nhắc nặng nề, những việc làm thầm lặng và bản lĩnh chịu trách nhiệm. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được nhớ đến qua tài cầm quân, đồng thời qua quyết định đặt yêu cầu thắng chắc lên trên sức ép của thời điểm. Khi kể lại câu chuyện này, chúng ta thêm trân trọng những con người đã đi đến chiến thắng bằng cả trí tuệ, sự hy sinh và lòng tin dành cho nhau.Ảnh tư liệu các cán bộ quân đội, trong đó có Võ Nguyên Giáp, ngày 24/8/1954; tác giả chưa xác định. Tệp được ghi nhận thuộc phạm vi công cộng tại Việt Nam trên Wikimedia Commons.