Võ Nguyên Giáp học tiếng dân tộc

Tôi từng nghe một cán bộ lão thành ở Việt Bắc kể rằng, những năm đầu hoạt động cách mạng ở Cao Bằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có một thói quen rất đặc biệt: đi đến đâu cũng cố gắng học vài câu tiếng của đồng bào nơi đó.

Khi ấy, cách mạng còn vô cùng gian khó. Cán bộ phải sống dựa vào sự che chở của nhân dân các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông… Muốn vận động quần chúng, không thể chỉ mang theo khẩu hiệu. Phải hiểu dân, gần dân và nói được những lời mà dân cảm thấy thân thuộc.

Một buổi tối ở một bản người Tày, sau cuộc họp tuyên truyền, mọi người đã về gần hết. Võ Nguyên Giáp vẫn ngồi lại bên bếp lửa với một cụ già trong bản. Ông lấy cuốn sổ nhỏ ra, chỉ vào bát cơm rồi hỏi:

— Tiếng Tày gọi là gì?

Cụ già đọc chậm rãi. Ông lặp lại nhiều lần cho đúng giọng. Đến khi cụ gật đầu cười, ông mới ghi vào sổ.

Rồi ông hỏi tiếp: “Nước”, “đường”, “bản”, “anh em”, “đoàn kết”… Những từ rất giản dị nhưng gắn với cuộc sống hằng ngày của đồng bào.

Một đồng chí đi cùng khẽ nói:

— Anh học làm gì nhiều thế, mai lại đi nơi khác rồi.

Võ Nguyên Giáp mỉm cười:

— Học để chào dân, hỏi thăm dân. Nói được một câu tiếng của đồng bào thì khoảng cách gần đi một bước.

Câu nói ấy làm người đồng chí nhớ mãi.

Những ngày sau, khi vào bản khác, ông thử dùng những từ vừa học. Có lần ông chào một bà cụ bằng tiếng Tày. Phát âm còn chưa thật chuẩn, khiến cả nhà bật cười vui vẻ. Ông cũng cười theo rồi nhờ bà cụ sửa lại từng tiếng.

Chính sự chân thành ấy khiến bà con rất quý mến.

Tôi đặc biệt thích câu chuyện về một buổi họp ở vùng núi Cao Bằng. Ban đầu đồng bào đến khá đông nhưng còn dè dặt. Võ Nguyên Giáp mở đầu không phải bằng bài diễn văn dài, mà bằng mấy câu chào hỏi bằng tiếng địa phương. Cả sân họp bỗng xôn xao, nhiều người ngạc nhiên rồi mỉm cười.

Một cụ ông đứng lên nói:

— Cán bộ biết tiếng dân mình à?

Ông đáp:

— Biết ít thôi, còn phải học đồng bào nhiều.

Từ đó không khí buổi họp trở nên cởi mở hẳn. Bà con mạnh dạn hỏi chuyện, kể khó khăn và bàn cách giúp cách mạng.

Điều đáng quý là ông không học tiếng dân tộc như học vài câu xã giao. Ông muốn hiểu cả phong tục, cách xưng hô, cách đồng bào nghĩ và sống. Ông thường dặn cán bộ trẻ:

— Muốn dân tin thì đừng coi mình là người ở trên xuống. Phải sống cùng dân, ăn cùng dân, nói được tiếng nói của dân.

Sau này, khi đã là vị Tổng tư lệnh nổi tiếng, Đại tướng vẫn luôn nhắc đến công lao của đồng bào các dân tộc Việt Bắc. Ông hiểu rằng những ngày đầu cách mạng thành công không chỉ nhờ lòng dũng cảm của cán bộ, mà còn nhờ sự đùm bọc của nhân dân vùng cao.

Khi kể lại câu chuyện “Võ Nguyên Giáp học tiếng dân tộc”, tôi thường nghĩ đến một bài học sâu sắc: sự tôn trọng bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một lời chào đúng tiếng mẹ đẻ, một câu hỏi thăm chân thành, một sự kiên nhẫn lắng nghe — đôi khi có sức mạnh hơn nhiều lời tuyên truyền lớn lao.

Lịch sử nhớ đến Võ Nguyên Giáp như một vị Đại tướng. Nhưng trong ký ức của nhiều đồng bào Việt Bắc, ông còn là người cán bộ mang cuốn sổ nhỏ bên bếp lửa, chăm chú học từng tiếng nói của nhân dân.

Và có lẽ, chính từ những tiếng nói giản dị ấy mà mối gắn bó giữa cách mạng và đồng bào đã trở nên bền chặt như núi rừng Việt Bắc.