Võ Nguyên Giáp Người anh cả của quân đội nhân dân Việt Nam

Một quyết định làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ

Khi người chỉ huy đặt “chắc thắng” lên trên hết

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 là một dấu mốc đặc biệt. Đằng sau thắng lợi “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” không chỉ có lòng dũng cảm, ý chí chiến đấu và sự hy sinh của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, mà còn có những quyết định mang tính bước ngoặt của người chỉ huy trên chiến trường.

Một trong những quyết định quan trọng nhất diễn ra vào ngày 26/1/1954, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đây được đánh giá là một quyết định có ý nghĩa đặc biệt đối với thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trước giờ nổ súng – những trăn trở của người cầm quân

Đầu tháng 1/1954, khi lên chiến trường Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng trước một kế hoạch tác chiến đã được chuẩn bị và thống nhất. Phương án ban đầu là tập trung lực lượng, tận dụng thời điểm quân Pháp chưa hoàn thiện hệ thống phòng ngự để tiến công nhanh, với dự kiến giải quyết chiến trường trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, tình hình thực tế trên chiến trường liên tục thay đổi. Hệ thống cứ điểm của quân Pháp ngày càng được củng cố, lực lượng và hỏa lực được tăng cường. Những điều mà người chỉ huy quan sát được từ thực địa khiến phương án ban đầu cần phải được xem xét một cách thận trọng hơn.

Đại tướng không vội vàng bác bỏ kế hoạch đã được xây dựng trước đó. Ông tiếp tục theo dõi tình hình, lắng nghe báo cáo từ các đơn vị, đánh giá khả năng cơ động của pháo binh, công tác hậu cần và những khó khăn mà bộ đội có thể gặp phải nếu tiến công theo phương án cũ.

Càng gần giờ nổ súng, những dấu hiệu bất lợi càng rõ ràng. Vấn đề không còn đơn thuần là có đủ quyết tâm chiến đấu hay không, mà quan trọng hơn là phương án đã lựa chọn có bảo đảm chắc thắng hay không.

Một đêm không ngủ và quyết định lịch sử

Đêm 25/1/1954 trở thành một trong những đêm dài nhất trong cuộc đời chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Trước mắt ông là một trận đánh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nơi phần lớn lực lượng chủ lực của quân đội được tập trung.

Trong hoàn cảnh ấy, quyết định tiến công không chỉ liên quan đến một trận đánh mà còn liên quan đến sinh mệnh của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và tương lai của cuộc kháng chiến.

Những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước khi Đại tướng lên đường càng khiến trách nhiệm của người chỉ huy trở nên nặng nề. Quan điểm xuyên suốt là phải đánh thắng, nhưng thắng lợi phải được bảo đảm bằng sự cân nhắc kỹ lưỡng chứ không thể dựa vào sự mạo hiểm.

Từ những phân tích thực tế, Đại tướng đi đến nhận định rằng nếu giữ nguyên phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh”, nguy cơ thất bại và tổn thất lớn là rất cao. Vì vậy, ông quyết định hoãn cuộc tiến công và chuyển sang phương châm “đánh chắc, tiến chắc”. Sáng 26/1/1954, quyết định này được đưa ra tại cuộc họp Đảng ủy Mặt trận.

Đó không phải là một quyết định dễ dàng. Bởi chỉ vài giờ trước thời điểm dự kiến nổ súng, toàn bộ lực lượng đã sẵn sàng. Pháo binh đã được đưa vào trận địa, bộ đội đã ở vị trí xuất phát. Việc thay đổi phương án đồng nghĩa với việc phải tổ chức lại hàng loạt công việc, từ thế bố trí lực lượng, hậu cần đến công tác tư tưởng cho bộ đội.

“Kéo pháo ra” – thử thách sau một mệnh lệnh

Mệnh lệnh thay đổi phương châm tác chiến đồng nghĩa với việc những khẩu pháo đã vất vả kéo vào trận địa phải được đưa ra. Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn.

Trước đó, cán bộ, chiến sĩ đã phải vượt qua núi cao, vực sâu, đường rừng hiểm trở để đưa pháo vào chiến trường bằng sức người. Nay họ lại phải kéo pháo trở ra trong điều kiện địch tăng cường đánh phá.

Đối với nhiều chiến sĩ, việc nhận lệnh lui quân khi chỉ còn ít giờ nữa là nổ súng khiến họ bất ngờ và không khỏi băn khoăn. Nhưng mệnh lệnh của Bộ Chỉ huy được chấp hành nghiêm túc.

Từ quyết định ấy, một quá trình chuẩn bị mới được triển khai. Bộ đội đào công sự, mở đường, xây dựng hệ thống giao thông hào, tổ chức lại trận địa pháo và chuẩn bị hậu cần cho một chiến dịch lâu dài hơn.

Theo các tư liệu lịch sử, việc thay đổi phương châm tác chiến đã kéo theo sự thay đổi căn bản trong công tác chuẩn bị chiến dịch. Sau đó, quân đội Việt Nam từng bước xây dựng thế trận bao vây, tiến công từng bước, tạo điều kiện để phát huy sức mạnh của bộ đội và hạn chế ưu thế phòng thủ của quân Pháp.

Bản lĩnh của người chỉ huy nằm ở khả năng thay đổi

Điều đáng chú ý trong quyết định ngày 26/1/1954 không chỉ là sự thay đổi một phương án quân sự, mà còn là bản lĩnh của người chỉ huy trước một tình huống đặc biệt khó khăn.

Trong chiến tranh, khi hàng vạn con người đã sẵn sàng chiến đấu, việc thay đổi quyết định vào phút cuối đòi hỏi người đứng đầu phải có khả năng nhìn nhận tình hình một cách độc lập, dám chịu trách nhiệm và đặt lợi ích chung lên trên áp lực của thời điểm.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp không lựa chọn phương án dễ dàng hơn về mặt tâm lý. Ông lựa chọn phương án mà ông cho rằng có khả năng bảo đảm thắng lợi và giảm tổn thất cho bộ đội.

Sau này, chính những người từng có mặt tại chiến trường Điện Biên Phủ đã nhìn lại quyết định ấy và đánh giá cao ý nghĩa của nó. Các nguồn tư liệu chính thống cũng xác định việc chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên thắng lợi của chiến dịch.

Từ quyết định ngày 26/1 đến ngày toàn thắng

Sau khi phương châm tác chiến được thay đổi, toàn bộ chiến trường bước vào một giai đoạn chuẩn bị mới. Thay vì tiến công gấp gáp, quân đội Việt Nam từng bước hoàn thiện thế trận, xây dựng hệ thống chiến hào, củng cố hậu cần và chuẩn bị cho cuộc chiến kéo dài.

Đến 17 giờ 5 phút ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Sau 56 ngày đêm chiến đấu quyết liệt, ngày 7/5/1954, quân đội Việt Nam giành thắng lợi hoàn toàn tại Điện Biên Phủ.

Chiến thắng ấy đã trở thành một mốc son trong lịch sử dân tộc, đồng thời cho thấy giá trị của một quyết định được đưa ra trên cơ sở đánh giá thực tế, tư duy chiến lược và tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Bài học còn nguyên giá trị

Hơn bảy thập niên đã trôi qua, nhưng câu chuyện về quyết định chuyển phương châm tác chiến tại Điện Biên Phủ vẫn mang nhiều ý nghĩa.

Đó là bài học về dám nhìn thẳng vào thực tế, không bảo thủ trước một kế hoạch đã được lựa chọn; bài học về tư duy độc lập, biết điều chỉnh phương án khi điều kiện thay đổi; và trên hết là bài học về trách nhiệm của người đứng đầu trước tập thể và trước những con người mà mình được giao nhiệm vụ lãnh đạo.

Trong bất kỳ công việc nào, một kế hoạch dù được chuẩn bị kỹ đến đâu cũng cần được điều chỉnh khi thực tiễn xuất hiện những yếu tố mới. Điều quan trọng không phải là kiên trì với một quyết định bằng mọi giá, mà là biết lựa chọn phương án phù hợp nhất để đạt mục tiêu, hạn chế rủi ro và bảo vệ lợi ích chung.

Quyết định ngày 26/1/1954 vì thế không chỉ là một quyết định quân sự. Đó còn là biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Từ một quyết định khó khăn trong một đêm không ngủ, một thế trận mới được hình thành; từ thế trận ấy, quân và dân Việt Nam đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ – một dấu son không thể phai mờ trong lịch sử dân tộc.