VÕ NGUYÊN GIÁP – NGƯỜI ĐI QUA NHỮNG MÙA LỬA CỦA DÂN TỘC

Có những con người dành cả cuộc đời để đi cùng lịch sử.

Họ không chỉ sống trong một thời đại, mà còn trực tiếp chứng kiến những biến động lớn lao

của đất nước. Họ nhìn thấy những ngày dân tộc chìm trong bóng tối, chứng kiến những cuộc

đấu tranh giành độc lập, đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt và cuối cùng được

nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một trong những con người như thế.

Cuộc đời của ông gắn liền với những chặng đường quan trọng của cách mạng Việt Nam trong

thế kỷ XX. Từ một người thầy giáo, một trí thức yêu nước, ông trở thành người chiến sĩ cách

mạng, người chỉ huy quân đội và là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong lịch sử

đấu tranh giành độc lập của dân tộc.

Nhưng phía sau những chiến thắng vang dội, phía sau những trang sử hào hùng, vẫn là một

con người với những năm tháng tuổi trẻ, những lựa chọn, những mất mát và cả những trăn

trở.

Viết về Võ Nguyên Giáp, tôi không chỉ muốn kể về một vị tướng của những chiến thắng. Tôi

muốn nhìn ông như một nhân chứng của lịch sử – một con người đã đi qua những năm tháng

mà đất nước phải trả giá bằng biết bao máu xương để có được hai chữ hòa bình.

Qua câu chuyện ấy, tôi muốn gửi đến thế hệ hôm nay một lời nhắc nhở: lịch sử không chỉ

nằm trong những ngày tháng được ghi trên sách vở. Lịch sử còn sống trong ký ức của những

con người đã trực tiếp trải qua nó.

2

Và khi những nhân chứng lịch sử dần đi xa, trách nhiệm của chúng ta là phải biết lắng nghe,

ghi nhớ và kể lại.

I. Từ một làng quê xứ Quảng đến con đường cách mạng

Võ Nguyên Giáp sinh năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng

Bình – một vùng quê giàu truyền thống yêu nước.

Tuổi thơ của ông lớn lên trong những năm đất nước còn chịu ách thống trị của thực dân Pháp.

Ngay từ khi còn trẻ, Võ Nguyên Giáp đã sớm tiếp xúc với những tư tưởng yêu nước và tinh

thần đấu tranh vì độc lập dân tộc. Ông từng theo học, làm nghề dạy học và tham gia hoạt

động báo chí, chính trị.

Đó là một chặng đường đặc biệt.

Bởi trước khi trở thành một vị tướng, Võ Nguyên Giáp từng là một người thầy.

Ông không bắt đầu con đường cách mạng từ quân trường. Ông bước vào cuộc đấu tranh của

dân tộc từ lòng yêu nước, từ nhận thức về một đất nước đang mất độc lập và từ khát vọng tìm

ra con đường giải phóng dân tộc.

Có lẽ chính những năm tháng ấy đã hình thành nên một con người vừa có tư duy của một trí

thức, vừa có ý chí của một người chiến đấu.

Và rồi, lịch sử đã đưa ông đến một con đường mà chính ông cũng không thể biết trước sẽ dẫn

mình đi xa đến đâu.

II. Khi đất nước gọi tên những người đứng lên

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, phong trào cách mạng diễn ra trong điều kiện vô

cùng khó khăn.

Các lực lượng cách mạng phải hoạt động bí mật, đối mặt với sự truy bắt và đàn áp của chính

quyền thực dân.

Trong hoàn cảnh ấy, Võ Nguyên Giáp tham gia hoạt động cách mạng và từng bước trở thành

một trong những cán bộ quan trọng của phong trào.

Năm 1944, ông được giao nhiệm vụ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân –

tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Chỉ với một lực lượng nhỏ ban đầu, những người lính cách mạng đã bắt đầu hành trình xây

dựng một quân đội từ nhân dân.

3

Đó là những ngày tháng vô cùng gian khổ.

Không có vũ khí hiện đại.

Không có điều kiện đầy đủ.

Nhưng họ có một thứ mà không một lực lượng nào có thể dễ dàng đánh bại: niềm tin vào độc

lập dân tộc.

Từ những bước chân đầu tiên ấy, một đội quân đã lớn lên cùng với lịch sử của đất nước.

III. Từ những ngày tháng cách mạng đến mùa thu độc lập

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công.

Nhân dân Việt Nam giành chính quyền, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc.

Nhưng nền độc lập vừa giành được vẫn đứng trước vô vàn thử thách.

Đất nước phải đối mặt với nhiều khó khăn cả về kinh tế, chính trị và quân sự. Cuộc kháng

chiến chống thực dân Pháp sau đó tiếp tục đặt dân tộc Việt Nam vào một cuộc chiến đấu lâu

dài.

Trong những năm tháng ấy, Võ Nguyên Giáp trở thành một trong những người giữ vai trò

quan trọng trong việc tổ chức và chỉ huy lực lượng vũ trang.

Từ một đội quân nhỏ bé, Quân đội nhân dân Việt Nam từng bước trưởng thành.

Mỗi chiến thắng là kết quả của sự hy sinh.

Mỗi bước tiến đều được đánh đổi bằng mồ hôi, máu và nước mắt của biết bao người.

Võ Nguyên Giáp không phải là người duy nhất làm nên những chiến thắng ấy.

Đằng sau ông là hàng triệu người dân.

Là những người lính.

Là những người mẹ tiễn con ra trận.

Là những thanh niên xung phong mở đường.

Là những người dân gánh gạo, tải đạn.

Là cả một dân tộc cùng đứng lên.

4

IV. Điện Biên Phủ - 56 ngày đêm làm nên lịch sử

Năm 1954.

Chiến dịch Điện Biên Phủ trở thành một trong những trận đánh quyết định của cuộc kháng

chiến chống thực dân Pháp.

Đứng trước một tập đoàn cứ điểm được xây dựng kiên cố, quân đội Việt Nam phải đối mặt

với một thử thách vô cùng lớn.

Đây không chỉ là cuộc chiến giữa vũ khí và con người.

Đó còn là cuộc chiến của ý chí.

Trong chiến dịch này, Võ Nguyên Giáp giữ vai trò Tổng Tư lệnh và Bí thư Đảng ủy Chiến

dịch Điện Biên Phủ.

Một trong những quyết định được nhắc đến nhiều nhất là việc thay đổi phương châm tác

chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đằng sau quyết định ấy là những ngày tháng cân nhắc đầy khó khăn.

Bởi mỗi quyết định trên chiến trường đều liên quan đến sinh mạng của hàng vạn con người.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Tiếng súng ngừng.

Nhưng những người lính đã ngã xuống thì không thể trở về.

Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc.

Và trong ký ức của những người từng sống qua thời kỳ ấy, đó không chỉ là chiến thắng của

một vị tướng.

Đó là chiến thắng của cả một dân tộc.

V. Những năm tháng không thể quên

Sau năm 1954, đất nước bước vào một giai đoạn lịch sử mới.

Nhưng hòa bình chưa thực sự đến với toàn thể dân tộc.

Cuộc chiến tranh tiếp tục kéo dài.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội và tham gia chỉ đạo các hoạt

động quân sự trong những năm tháng chiến tranh.

5

Đó là những năm tháng mà lịch sử Việt Nam phải trải qua những mất mát vô cùng lớn.

Biết bao người lính đã ra đi.

Biết bao gia đình mất đi người thân.

Những cánh rừng Trường Sơn trở thành con đường của những đoàn quân.

Những người thanh niên rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ.

Có người trở về.

Có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Và những người ở lại mang theo ký ức về một thời mà mỗi ngày sống đều có thể là ngày cuối

cùng.

Trong những năm tháng ấy, Võ Nguyên Giáp không chỉ là người chỉ huy.

Ông còn là một nhân chứng lịch sử.

Ông đã chứng kiến những chiến thắng lớn lao.

Nhưng cũng chứng kiến những mất mát không thể đong đếm.

VI. Vị tướng của những người lính

Khi nhắc đến Võ Nguyên Giáp, người ta thường nhớ đến một vị tướng tài ba.

Nhưng với nhiều người lính, ông còn được nhớ đến như một người gần gũi với những người

đã trực tiếp chiến đấu.

Bởi chiến tranh không chỉ được nhìn từ bản đồ hay những con số.

Chiến tranh được nhìn từ những người lính ngoài mặt trận.

Từ những người đồng đội không trở về.

Từ những bức thư gửi về quê.

Từ những người mẹ chờ con.

Và từ những người vợ chờ chồng.

Một vị tướng có thể được nhớ đến bởi những chiến thắng.

Nhưng một người chỉ huy được nhớ đến lâu dài bởi cách họ nhìn nhận sự hy sinh của những

người dưới quyền.

6

Trong cuộc đời quân sự của Võ Nguyên Giáp, chiến thắng luôn gắn liền với sự hy sinh của

con người.

Vì thế, những câu chuyện về ông cũng là những câu chuyện về hàng triệu người đã góp phần

làm nên lịch sử.

VII. Khi một nhân chứng lịch sử trở thành người kể chuyện

Những năm cuối đời, Võ Nguyên Giáp dành nhiều thời gian để nhìn lại những chặng đường

đã qua.

Ông đã sống đủ lâu để chứng kiến những thay đổi lớn lao của đất nước.

Từ một Việt Nam còn chìm trong chiến tranh, ông nhìn thấy một Việt Nam hòa bình và từng

bước phát triển.

Từ những ngày tháng phải chiến đấu để giành độc lập, ông được chứng kiến thế hệ sau tiếp

tục xây dựng đất nước.

Có lẽ, với một người từng đi qua chiến tranh, hòa bình mang một ý nghĩa đặc biệt.

Đó không chỉ là sự vắng bóng của tiếng súng.

Đó còn là hình ảnh những đứa trẻ được đến trường.

Là những gia đình được sống bên nhau.

Là những người trẻ có thể tự do lựa chọn tương lai.

Là những điều tưởng như bình thường nhưng đã từng là ước mơ của biết bao thế hệ.

Võ Nguyên Giáp qua đời năm 2013.

Ông ra đi, nhưng những câu chuyện lịch sử mà ông từng chứng kiến vẫn còn ở lại.

Và cùng với ông, một phần ký ức của thế kỷ XX cũng trở thành ký ức của lịch sử.

VIII. Đi qua những mùa lửa, để lại một mùa hoà bình

Có những người sống một cuộc đời bình thường.

Cũng có những người sống một cuộc đời gắn liền với những bước ngoặt của cả dân tộc.

Võ Nguyên Giáp là một trong những người như thế.

7

Nhưng nếu chỉ gọi ông là một vị tướng, có lẽ vẫn chưa đủ.

Ông còn là một người thầy.

Một trí thức yêu nước.

Một người hoạt động cách mạng.

Một người lính.

Một người chỉ huy.

Và hơn hết, ông là một nhân chứng đã đi qua những mùa lửa của dân tộc.

Từ những ngày đất nước còn chìm trong bóng tối của chế độ thuộc địa, đến Cách mạng

Tháng Tám năm 1945.

Từ những ngày đầu xây dựng lực lượng vũ trang, đến chiến thắng Điện Biên Phủ.

Từ những năm tháng chiến tranh gian khổ, đến ngày đất nước thống nhất.

Một cuộc đời.

Một thế kỷ.

Và biết bao ký ức.

Nhưng điều còn lại sau cùng không chỉ là những chiến thắng.

Đó là câu hỏi dành cho thế hệ hôm nay.

Chúng ta sẽ làm gì với nền hòa bình mà thế hệ trước đã đánh đổi bằng máu xương?

Có lẽ, câu trả lời không nằm ở những điều quá lớn lao.

Đối với người trẻ hôm nay, biết ơn lịch sử có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc hơn,

sống có trách nhiệm hơn và không quên nguồn cội.

Bởi khi chúng ta đứng giữa một đất nước hòa bình, được học tập, được làm việc và theo đuổi

ước mơ, chúng ta đang sống trong thành quả của biết bao thế hệ đi trước.

Võ Nguyên Giáp đã đi qua những mùa lửa.

Nhưng điều mà ông và thế hệ của mình để lại cho chúng ta không phải là chiến tranh.

Đó là hòa bình.

Và có lẽ, cách tốt nhất để tưởng nhớ những người đã đi qua chiến tranh chính là biết trân

trọng hòa bình.

8

Bởi lịch sử có thể được viết bằng những chiến thắng.

Nhưng giá trị lớn nhất của những chiến thắng ấy chính là để những thế hệ sau được sống một

cuộc đời bình yên.

Hình 1. Đại tướng Võ Nguyên Giáp – người chỉ huy gắn liền với những chặng đường quan

trọng của lịch sử cách mạng Việt Nam.

Nguồn: Tư liệu lịch sử.

Hình 2. Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam / Tư liệu lịch sử.

*NGUỒN TÀI LIỆU:

• Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – Tư liệu về lịch sử Việt Nam hiện đại và các cuộc kháng

chiến.

• Báo Quân đội nhân dân – Các bài viết, tư liệu về Đại tướng Võ Nguyên Giáp và

Quân đội nhân dân Việt Nam.

• Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) – Tư liệu hình ảnh và bài viết về Đại tướng Võ

Nguyên Giáp.

9

• Báo Nhân Dân – Các tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp và những dấu mốc lịch sử gắn

với Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

• Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch – Tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí

Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

• Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam – Các tài liệu nghiên cứu về lịch sử quân sự và

Chiến dịch Điện Biên Phủ.

• Tư liệu lịch sử về Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Chiến dịch Điện Biên Phủ.