VÕ NGUYÊN GIÁP – NGƯỜI LUÔN COI TRỌNG TRI THỨC

Có một điều khá đặc biệt trong cuộc đời Võ Nguyên Giáp.

Ông không xuất thân từ một trường quân sự.

Ông từng là thầy giáo.

Từng viết báo.

Từng nghiên cứu lịch sử.

Và chính nền tảng ấy đã góp phần hình thành một người chỉ huy đặc biệt coi trọng tri thức.

Ngay từ thời trẻ, Võ Nguyên Giáp đã quan tâm đến lịch sử.

Ông từng dạy môn Lịch sử.

Điều đó có ý nghĩa rất lớn khi nhìn vào con đường quân sự sau này của ông.

Một người nghiên cứu lịch sử thường hiểu rằng mỗi cuộc chiến đều có nguyên nhân, bối cảnh và quy luật riêng.

Không có chiến thắng nào có thể tách khỏi hoàn cảnh lịch sử.

Và không có một phương pháp nào có thể áp dụng máy móc cho mọi chiến trường.

Sau khi trở thành người chỉ huy quân đội, Võ Nguyên Giáp tiếp tục viết và nghiên cứu.

Bộ Quốc phòng ghi nhận ông là tác giả của nhiều công trình quân sự có giá trị nghiên cứu, trong đó có các tác phẩm về chiến tranh giải phóng, đường lối quân sự, Điện Biên Phủ, xây dựng quân đội và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Điều này cho thấy một đặc điểm rất rõ trong phong cách làm việc của ông: luôn tổng kết.

Sau một chiến dịch, phải rút kinh nghiệm.

Sau một trận đánh, phải tìm ra bài học.

Sau một giai đoạn, phải nhìn lại toàn bộ quá trình.

Bởi nếu chỉ chiến đấu mà không tổng kết, những kinh nghiệm quý giá có thể bị mất đi.

Nhưng nếu tổng kết tốt, kinh nghiệm của một thế hệ có thể trở thành tài sản cho những thế hệ sau.

Đây cũng là lý do các tác phẩm của Võ Nguyên Giáp có giá trị vượt ra ngoài phạm vi hồi ký cá nhân.

Ông không chỉ kể lại rằng một trận đánh đã diễn ra như thế nào.

Ông còn cố gắng phân tích tại sao một chiến dịch thành công, những yếu tố nào tạo nên thắng lợi và những bài học nào có thể rút ra.

Đó là tư duy của một người làm khoa học.

Và điều này khá thú vị khi đặt cạnh hình ảnh một vị tướng.

Thông thường, người ta dễ nghĩ rằng chiến trường cần lòng dũng cảm.

Điều đó đúng.

Nhưng chiến trường cũng cần tri thức.

Một quyết định quân sự cần thông tin.

Một chiến dịch cần tính toán.

Một kế hoạch cần nghiên cứu.

Một người chỉ huy cần hiểu lịch sử, địa hình, con người và khả năng của cả hai phía.

Võ Nguyên Giáp là một ví dụ rõ ràng cho sự kết hợp giữa tri thức và thực tiễn.

Sau năm 1975, khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, mối quan tâm của ông đối với khoa học và giáo dục vẫn tiếp tục.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, từ năm 1992 đến khi qua đời, ông giữ nhiều vai trò danh dự trong các tổ chức như Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội Khuyến học Việt Nam, Quỹ hỗ trợ sáng tạo khoa học kỹ thuật Việt Nam và Hội Cựu giáo chức Việt Nam.

Những công việc ấy rất khác với chiến trường.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn, chúng lại có một điểm chung.

Đó là niềm tin vào con người.

Một đất nước muốn phát triển cần người có tri thức.

Một xã hội muốn tiến bộ cần giáo dục.

Một dân tộc muốn hiểu chính mình cần biết lịch sử.

Một quốc gia muốn mạnh cần khoa học và công nghệ.

Có lẽ vì thế, khi bước vào những năm cuối đời, Võ Nguyên Giáp vẫn dành nhiều sự quan tâm cho những lĩnh vực ấy.

Ông từng nói một câu được nhắc lại nhiều lần:

“Tôi sống ngày nào, cũng là vì đất nước ngày đó.”

Câu nói ấy không cần hiểu theo nghĩa lớn lao.

Nó có thể được nhìn rất giản dị.

Một con người dù đã hoàn thành những nhiệm vụ lớn trong quá khứ vẫn có thể tiếp tục làm điều có ích trong hiện tại.

Khi còn trẻ, Võ Nguyên Giáp dạy học.

Khi tham gia cách mạng, ông viết báo và nghiên cứu.

Khi làm tướng, ông tổng kết chiến tranh.

Khi đất nước hòa bình, ông quan tâm đến khoa học, giáo dục và lịch sử.

Một cuộc đời như vậy cho thấy tri thức không phải thứ chỉ cần ở một giai đoạn.

Học tập là một quá trình suốt đời.

Có lẽ đây là điều đặc biệt phù hợp để kể cho thế hệ trẻ hôm nay.

Khi nghe câu chuyện về Võ Nguyên Giáp, chúng ta thường nhớ đến Điện Biên Phủ.

Nhưng nếu chỉ nhớ đến chiến thắng, chúng ta mới nhìn thấy một phần con người ông.

Phần còn lại là người thầy.

Là người đọc sách.

Là người viết.

Là người nghiên cứu.

Là người luôn tìm cách rút ra bài học từ thực tiễn.

Và đó có thể là một trong những lý do khiến tên tuổi Võ Nguyên Giáp không chỉ được nhắc đến trong những cuốn sách quân sự.

Ông còn được nhắc đến trong lịch sử, giáo dục và khoa học.

Bởi di sản của một con người không chỉ nằm ở những gì người ấy đã làm.

Nó còn nằm ở những điều người ấy để lại cho thế hệ sau học hỏi.