VÕ NGUYÊN GIÁP – QUYẾT ĐỊNH KÉO PHÁO RA VÀ 56 NGÀY ĐÊM ĐI VÀO LỊCH SỬ

VÕ NGUYÊN GIÁP – QUYẾT ĐỊNH KÉO PHÁO RA VÀ 56 NGÀY ĐÊM ĐI VÀO LỊCH SỬ

Có những trận chiến được quyết định bằng tiếng súng.

Có những trận chiến được quyết định bằng lòng dũng cảm của người lính.

Nhưng cũng có những thời khắc mà một quyết định của người chỉ huy có thể làm thay đổi cả cục diện chiến trường.

Ở Điện Biên Phủ năm 1954, một quyết định như thế đã được đưa ra.

Người đưa ra quyết định ấy là Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

CẬU HỌC TRÒ XỨ LỆ THỦY

Võ Nguyên Giáp, tên khai sinh là Võ Giáp, sinh ngày 25/8/1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cũ. Quê hương ông ngày nay thuộc xã Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị.

Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước.

Từ khi còn trẻ, Võ Nguyên Giáp đã tham gia các phong trào yêu nước.

Năm 1925–1926, ông tham gia phong trào học sinh ở Huế.

Năm 1927, ông tham gia Đảng Tân Việt.

Năm 1930, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án tù.

Ra tù, ông tiếp tục hoạt động tuyên truyền, xây dựng cơ sở cách mạng và tham gia phong trào dân chủ trong những năm 1930.

Điều đặc biệt là trước khi trở thành một vị tướng, Võ Nguyên Giáp từng là một người thầy giáo.

Ông từng dạy lịch sử.

Có lẽ chính vì thế mà trong cuộc đời ông, lịch sử không chỉ là những trang sách.

Lịch sử là những con người.

Là những quyết định.

Và là những thời khắc mà một dân tộc phải tự lựa chọn con đường đi tới tương lai.

TỪ NGƯỜI THẦY GIÁO ĐẾN NGƯỜI CHỈ HUY QUÂN ĐỘI

Năm 1940, Võ Nguyên Giáp được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và được cử sang Trung Quốc gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Năm 1941, ông trở về nước, tham gia xây dựng căn cứ cách mạng Cao – Bắc – Lạng.

Đến tháng 12/1944, ông nhận nhiệm vụ đặc biệt:

thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Đội chỉ có 34 chiến sĩ, nhưng đó là tổ chức tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này.

Từ đội quân nhỏ bé ấy, một lực lượng quân sự từng bước trưởng thành.

Và người thầy giáo năm nào dần trở thành người chỉ huy quân sự cao nhất của quân đội cách mạng.

ĐƯỜNG ĐẾN ĐIỆN BIÊN PHỦ

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ngày càng quyết liệt.

Võ Nguyên Giáp lần lượt trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch lớn.

Nhưng Điện Biên Phủ là thử thách đặc biệt.

Cuối năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Ngày 1/1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận Điện Biên Phủ.

Đó là một trọng trách khổng lồ.

Phía trước là một tập đoàn cứ điểm được xây dựng kiên cố.

Phía sau là hàng vạn cán bộ, chiến sĩ.

Và mỗi quyết định của Bộ Chỉ huy đều có thể liên quan đến sinh mạng của rất nhiều người.

“ĐÁNH NHANH, THẮNG NHANH”

Ban đầu, phương án tác chiến được xác định là:

“Đánh nhanh, thắng nhanh.”

Theo kế hoạch ban đầu, quân ta dự kiến tiến công trong thời gian rất ngắn.

Ngày nổ súng được dự kiến vào cuối tháng 1/1954.

Tại hang Thẩm Púa, ngày 14/1/1954, mệnh lệnh chiến đấu được phổ biến trên sa bàn.

Các đơn vị được giao nhiệm vụ.

Bộ đội đã sẵn sàng.

Pháo binh bắt đầu kéo vào trận địa.

Mọi thứ tưởng như đã được chuẩn bị cho giờ nổ súng.

Nhưng càng đến gần thời điểm quyết định, tình hình càng cho thấy kế hoạch ban đầu chứa đựng những rủi ro rất lớn.

Quân Pháp tăng cường lực lượng.

Hệ thống cứ điểm được củng cố.

Pháo binh của ta gặp khó khăn khi đưa vào trận địa.

Trong khi đó, cách đánh tập đoàn cứ điểm là một thử thách chưa từng có đối với quân đội ta.

MỘT ĐÊM KHÓ NGỦ

Đứng trước tình hình ấy, Võ Nguyên Giáp phải đưa ra một quyết định.

Nếu tiếp tục phương án cũ, trận đánh có thể diễn ra nhanh.

Nhưng nếu không bảo đảm chắc thắng, cái giá phải trả sẽ rất lớn.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận rằng đến ngày 26/1/1954, Đại tướng nhận định không thể đánh theo kế hoạch đã định và quyết định tạm hoãn tiến công, kéo pháo ra, đưa bộ đội về vị trí tập kết để chuẩn bị lại.

Đây không phải một quyết định dễ dàng.

Bởi khi hàng vạn người đã ở sát trận địa, khi pháo đã được kéo vào, khi giờ nổ súng đã cận kề, việc ra lệnh rút pháo đồng nghĩa với việc làm lại gần như toàn bộ kế hoạch.

Nhưng ông đã chọn phương án mà ông cho rằng có khả năng bảo đảm chắc thắng hơn.

MỆNH LỆNH KÉO PHÁO RA

Ngày 26/1/1954.

Một mệnh lệnh đặc biệt được truyền xuống:

Tạm hoãn cuộc tiến công.

Kéo pháo ra.

Thu quân về vị trí tập kết.

Chuẩn bị lại theo phương châm “đánh chắc, tiến chắc”.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đánh giá việc thay đổi phương châm tác chiến này là một quyết định có ý nghĩa đặc biệt đối với thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đằng sau mệnh lệnh ngắn gọn ấy là vô số khó khăn.

Pháo đã kéo vào trận địa phải kéo ra.

Đường núi phải mở lại.

Lương thực phải tiếp tục vận chuyển.

Bộ đội phải thay đổi kế hoạch.

Hàng vạn con người phải bắt đầu lại.

Nhưng lần này, mục tiêu không còn là đánh thật nhanh.

Mục tiêu là:

đánh chắc từng bước.

NHỮNG CHIẾC PHÁO ĐƯỢC KÉO RA

Có lẽ một trong những hình ảnh đặc biệt nhất của Điện Biên Phủ là hình ảnh những người lính kéo pháo qua núi.

Đưa pháo vào đã khó.

Kéo pháo ra càng khó.

Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải vượt qua những con đường núi hiểm trở.

Trong điều kiện địch có thể phát hiện và bắn phá bất cứ lúc nào, từng mét đường đều là một thử thách.

Nhưng mệnh lệnh đã được đưa ra.

Và người lính thực hiện.

Không phải vì họ sợ chiến đấu.

Mà vì họ hiểu rằng một trận đánh phải được chuẩn bị để có khả năng giành thắng lợi.

56 NGÀY ĐÊM

Sau khi thay đổi phương án, công tác chuẩn bị được tổ chức lại.

Trận địa pháo được xây dựng.

Hệ thống giao thông hào ngày càng siết chặt vòng vây.

Lực lượng hậu cần tiếp tục vận chuyển lương thực, đạn dược và trang bị lên mặt trận.

Cuộc chiến không còn được tính bằng vài ngày.

Nó trở thành một cuộc chiến kéo dài.

Ngày 13/3/1954, quân ta nổ súng tiến công Him Lam, mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Từ đó là những ngày chiến đấu liên tục.

Đồi Độc Lập.

Bản Kéo.

A1.

C1.

C2.

Hồng Cúm.

Mường Thanh.

Từng cứ điểm bị đánh chiếm.

Vòng vây ngày càng khép chặt.

NGƯỜI CHỈ HUY KHÔNG ĐỨNG MỘT MÌNH

Khi nói về Võ Nguyên Giáp ở Điện Biên Phủ, không thể chỉ nói về một cá nhân.

Phía sau Bộ Chỉ huy là hàng vạn cán bộ, chiến sĩ.

Là những người kéo pháo.

Là công binh.

Là dân công.

Là thanh niên xung phong.

Là những người gánh gạo trên đường núi.

Là những người sửa đường.

Là những chiến sĩ thông tin giữ liên lạc giữa các đơn vị.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật về công tác hậu cần của chiến dịch, trong đó có xe đạp thồ, dụng cụ mở đường và các vật dụng phục vụ vận chuyển lương thực lên mặt trận.

Vì vậy, chiến thắng Điện Biên Phủ không phải câu chuyện của riêng một vị tướng.

Đó là chiến thắng của cả một hệ thống chỉ huy, của quân đội và hậu phương.

Võ Nguyên Giáp là người đứng ở vị trí phải đưa ra quyết định.

Nhưng phía sau quyết định ấy là sức mạnh của hàng vạn con người.

CHIỀU 7 THÁNG 5

Sau 56 ngày đêm chiến đấu, đến chiều 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đánh bại.

Chiến thắng ấy tạo ra một bước ngoặt lớn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và dẫn tới việc ký kết Hiệp định Genève về Đông Dương.

Đối với Võ Nguyên Giáp, đó không chỉ là một chiến thắng quân sự.

Đó là kết quả của những ngày tháng cân nhắc, những giờ phút căng thẳng và một quyết định mà chính ông từng xem là một trong những quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy.

ĐIỀU GÌ NẰM SAU QUYẾT ĐỊNH KÉO PHÁO?

Nhiều năm sau khi nhìn lại Điện Biên Phủ, người ta thường nhắc đến câu chuyện “kéo pháo ra”.

Nhưng điều quan trọng không chỉ nằm ở việc pháo được kéo ra.

Điều quan trọng hơn là:

người chỉ huy đã dám thay đổi quyết định khi thực tế cho thấy phương án ban đầu không còn phù hợp.

Một kế hoạch đã chuẩn bị rất lâu.

Một giờ nổ súng đã được xác định.

Những đơn vị đã vào vị trí.

Nhưng tất cả vẫn có thể được điều chỉnh nếu điều đó giúp giảm rủi ro và tăng khả năng thắng lợi.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nhận định sự thay đổi từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” là một bước ngoặt quan trọng của chiến dịch.

TỪ ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẾN NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG SAU NÀY

Sau năm 1954, Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ nhiều trọng trách quan trọng.

Ông tiếp tục tham gia chỉ đạo quân đội trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và những nhiệm vụ quốc phòng sau chiến tranh.

Ông là vị Tổng Tư lệnh đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam và là Đại tướng đầu tiên của quân đội.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông kéo dài hơn 80 năm.

Nhưng khi nhắc đến Võ Nguyên Giáp, hình ảnh Điện Biên Phủ vẫn là một trong những dấu mốc nổi bật nhất.

Bởi tại đó, một quyết định trong vài giờ đã góp phần thay đổi cách tiến hành cả một chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm.

NGƯỜI CON LỆ THỦY

Quê hương của Võ Nguyên Giáp là vùng đất Lệ Thủy.

Ngày nay, sau những thay đổi hành chính năm 2025, địa bàn quê hương ông thuộc xã Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị.

Từ một vùng quê bên dòng Kiến Giang, người thanh niên Võ Giáp đã bước ra khỏi làng quê.

Ông đi qua những năm tháng hoạt động cách mạng.

Trở thành người thầy giáo.

Trở thành cán bộ cách mạng.

Rồi trở thành người chỉ huy một quân đội còn non trẻ.

Và cuối cùng đứng trước một trong những trận đánh lớn nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.

MỘT QUYẾT ĐỊNH – MỘT TRANG SỬ

Nếu phải chọn một hình ảnh để kể về Võ Nguyên Giáp ở Điện Biên Phủ, tôi không chọn hình ảnh một vị tướng đứng trước bản đồ.

Tôi chọn hình ảnh:

những khẩu pháo được kéo ngược trở ra khỏi trận địa.

Bởi chính hình ảnh ấy chứa đựng một bài học rất sâu sắc.

Đôi khi tiến lên không có nghĩa là cứ phải tiến ngay.

Đôi khi một bước lùi về vị trí an toàn hơn lại là để chuẩn bị cho một bước tiến xa hơn.

Và đôi khi, người chỉ huy bản lĩnh không phải là người luôn giữ nguyên quyết định ban đầu.

Mà là người dám thay đổi khi thực tế đòi hỏi.

Ngày 26/1/1954, những khẩu pháo được kéo ra.

Ngày 13/3, tiếng súng Điện Biên Phủ vang lên.

Ngày 7/5, chiến dịch toàn thắng.

56 ngày đêm đã biến quyết định kéo pháo ra thành một trong những dấu mốc đặc biệt của lịch sử quân sự Việt Nam.

Và phía sau dấu mốc ấy là một người con của Lệ Thủy:

Võ Nguyên Giáp – người đã đứng trước một quyết định khó khăn, để rồi cùng quân và dân ta làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ.