VÕ NGUYÊN GIÁP TỪ NGƯỜI THẦY DẠY SỬ ĐẾN VỊ TỔNG TƯ LỆNH

CẬU BÉ AN XÁ VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ

Ngày 25 tháng 8 năm 1911, tại làng An Xá, vùng đất Lệ Thủy, Quảng Bình, một cậu bé tên Võ Giáp ra đời.

Gia đình ông có truyền thống yêu nước.

Cha ông là Võ Quang Nghiêm, một nhà nho.

Từ nhỏ, Võ Giáp đã được tiếp xúc với những câu chuyện về quê hương, đất nước và những cuộc đấu tranh chống ngoại xâm.

Có lẽ chính những câu chuyện ấy đã góp phần nuôi dưỡng trong ông một tình cảm đặc biệt với lịch sử dân tộc.

Sau này, ông không chỉ học lịch sử.

Ông còn trở thành người dạy lịch sử.

Và điều rất thú vị là:

người từng đứng trước bảng đen giảng cho học trò về những cuộc chiến của cha ông sau này lại trở thành người trực tiếp chỉ huy quân đội trong những cuộc chiến lớn của thế kỷ XX.

🌿 MỘT NGƯỜI THẦY TRẺ

Những năm 1930, Võ Nguyên Giáp từng dạy học ở Trường tư thục Thăng Long, Hà Nội.

Ông dạy môn lịch sử.

Nhưng với ông, lịch sử không phải những dòng chữ khô khan trong sách.

Lịch sử là câu chuyện về con người.

Về những cuộc đấu tranh.

Về nguyên nhân một dân tộc có thể đứng lên.

Về cách một đất nước nhỏ bé có thể tồn tại trước những thế lực lớn hơn.

Cùng thời gian đó, ông tham gia viết báo và hoạt động chính trị.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận ông đã viết báo từ khi còn rất trẻ, khoảng 16–17 tuổi, khi đang học ở Quốc học Huế.

Một người thầy.

Một nhà báo.

Một người nghiên cứu lịch sử.

Và dần dần, một nhà hoạt động cách mạng.

🌱 NHỮNG NĂM THÁNG TÙ ĐÀY

Năm 1930, Võ Nguyên Giáp bị chính quyền thực dân bắt và kết án tù.

Ông mới khoảng 19 tuổi.

Nhà tù không làm con đường của người thanh niên ấy kết thúc.

Sau khi được thả, ông tiếp tục hoạt động.

Ông viết báo.

Tham gia phong trào dân chủ.

Tuyên truyền trong thanh niên và học sinh.

Gây dựng cơ sở.

Những công việc ấy tưởng như rất khác với nghề quân sự.

Nhưng sau này nhìn lại, có thể thấy chúng tạo nên những kỹ năng rất quan trọng:

biết viết,
biết nói,
biết tổ chức,
biết thuyết phục,
biết tập hợp con người.

Và một người chỉ huy quân đội cũng cần những năng lực ấy.

🌿 GẶP NGUYỄN ÁI QUỐC

Năm 1940, Võ Nguyên Giáp được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Sau đó ông sang Trung Quốc và gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Đầu năm 1941, ông trở về nước.

Từ đây, cuộc đời ông bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.

Ông được giao hoạt động ở vùng Cao – Bắc – Lạng.

Công việc không chỉ là tuyên truyền.

Mà còn là:

xây dựng cơ sở,
tổ chức quần chúng,
huấn luyện cán bộ,
chuẩn bị lực lượng cho khởi nghĩa vũ trang.

Một người từng đứng trên bục giảng…

nay bắt đầu học cách xây dựng một lực lượng chiến đấu từ những con người bình thường.

🌿 NHỮNG NGƯỜI LÍNH ĐẦU TIÊN

Cuối năm 1944, tình hình cách mạng chuyển sang một giai đoạn mới.

Lực lượng vũ trang cần được tổ chức thành một đội quân có khả năng chiến đấu và đồng thời làm công tác tuyên truyền, vận động quần chúng.

Ngày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Cao Bằng, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Chỉ có:

34 chiến sĩ.

Con số ấy rất nhỏ nếu đặt cạnh một quân đội.

Nhưng lịch sử đôi khi bắt đầu từ những con số rất nhỏ.

34 người.

Một khu rừng.

Một lá cờ.

Một số khẩu súng.

Và một nhiệm vụ rất lớn.

🌱 “TRẬN ĐẦU PHẢI ĐÁNH THẮNG”

Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho Võ Nguyên Giáp nhiệm vụ thành lập đội.

Nhưng Người cũng nhấn mạnh rằng:

trận đầu phải đánh thắng.

Bởi đội quân mới thành lập cần một chiến thắng để gây dựng niềm tin.

Võ Nguyên Giáp cùng các chiến sĩ lựa chọn mục tiêu phù hợp.

Hai đồn Phay Khắt và Nà Ngần ở Cao Bằng.

🌿 PHAY KHẮT – NÀ NGẦN

Ngày 25/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tấn công đồn Phay Khắt.

Trận đánh diễn ra nhanh chóng.

Đồn bị tiêu diệt.

Ngày hôm sau, 26/12, đội tiếp tục tấn công đồn Nà Ngần.

Hai trận đánh liên tiếp đều giành thắng lợi.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết chỉ trong hai ngày sau khi thành lập, đội đã diệt gọn hai đồn Phay Khắt và Nà Ngần, qua đó tạo tiếng vang và thúc đẩy xây dựng lực lượng cách mạng.

Từ 34 người…

một lực lượng mới bắt đầu được biết đến.

🌿 TỪ 34 NGƯỜI ĐẾN MỘT ĐỘI QUÂN

Sau những chiến thắng đầu tiên, lực lượng vũ trang cách mạng tiếp tục phát triển.

Các đơn vị được xây dựng.

Căn cứ được mở rộng.

Lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang phối hợp với nhau.

Đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lực lượng cách mạng đã có những bước trưởng thành quan trọng.

Võ Nguyên Giáp tham gia cùng Trung ương lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa.

Sau ngày độc lập, ông đảm nhiệm những trọng trách lớn trong Nhà nước và quân đội.

🌱 MỘT VỊ TƯỚNG KHÔNG QUA TRƯỜNG QUÂN SỰ

Đây là một điểm rất đặc biệt trong cuộc đời Võ Nguyên Giáp.

Ông không xuất thân từ một trường quân sự chuyên nghiệp.

Ông không bắt đầu sự nghiệp như một sĩ quan.

Ông từng là:

thầy giáo,
nhà báo,
nhà nghiên cứu lịch sử,
người hoạt động chính trị.

Nhưng chiến tranh buộc ông phải học.

Học từ thực tế.

Học từ đồng đội.

Học từ những chiến dịch.

Học từ những lần thành công.

Và đặc biệt:

học từ những lần phải trả giá.

Đó là một quá trình trưởng thành không có giáo trình cố định.

🌿 CHIẾN DỊCH VIỆT BẮC 1947

Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, quân đội Việt Nam còn rất non trẻ.

Năm 1947, quân Pháp mở cuộc tiến công lớn lên Việt Bắc nhằm đánh vào cơ quan đầu não và tiêu diệt lực lượng chủ lực.

Quân đội Việt Nam tổ chức chống trả bằng nhiều hình thức.

Đánh nhỏ.

Đánh phục kích.

Cắt đường.

Chia cắt đội hình.

Tận dụng địa hình.

Phối hợp giữa lực lượng địa phương và chủ lực.

Cuộc tiến công của Pháp cuối cùng không đạt được mục tiêu đề ra.

Qua những chiến dịch như vậy, quân đội Việt Nam từng bước tích lũy kinh nghiệm.

Và Võ Nguyên Giáp cũng từng bước trưởng thành trong nghệ thuật chỉ huy.

🌱 CHIẾN DỊCH BIÊN GIỚI 1950

Năm 1950, quân đội Việt Nam mở Chiến dịch Biên giới.

Đây là một bước phát triển quan trọng của lực lượng chủ lực.

Quân đội bắt đầu tổ chức những chiến dịch quy mô lớn hơn.

Các đơn vị phối hợp.

Hậu cần được tổ chức.

Thông tin liên lạc được tăng cường.

Cách đánh cũng ngày càng linh hoạt hơn.

Sau mỗi chiến dịch, những người chỉ huy lại có thêm kinh nghiệm.

Nhưng cuộc thử thách lớn nhất vẫn còn ở phía trước.

🌿 ĐIỆN BIÊN PHỦ

Năm 1953–1954.

Chiến tranh bước vào giai đoạn quyết định.

Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ với hệ thống phòng ngự mạnh ở Tây Bắc.

Đây là một thách thức rất lớn đối với quân đội Việt Nam.

Võ Nguyên Giáp được giao làm Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Lúc đầu, phương án tác chiến được chuẩn bị theo hướng “đánh nhanh, giải quyết nhanh”.

Nhưng khi khảo sát thực tế và cân nhắc tương quan lực lượng, ông đi đến quyết định thay đổi phương án.

🌿 MỘT QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ

Ngày 26/1/1954, trước giờ nổ súng theo kế hoạch ban đầu, Võ Nguyên Giáp quyết định:

hoãn cuộc tiến công.

Sau đó chuyển sang phương châm:

“đánh chắc, tiến chắc”.

Đây là một quyết định cực kỳ khó khăn.

Bởi khi một kế hoạch đã được chuẩn bị trong thời gian dài, thay đổi vào phút cuối đòi hỏi người chỉ huy phải dám chịu trách nhiệm.

Nhưng ông cho rằng phương án cũ không bảo đảm chắc chắn thắng lợi.

Vì vậy:

phải thay đổi.

Đó là một trong những bài học lớn nhất thường được nhắc đến khi nghiên cứu về Điện Biên Phủ.

Không phải lúc nào kiên định cũng có nghĩa là giữ nguyên một kế hoạch.

Đôi khi:

kiên định với mục tiêu lại đòi hỏi phải thay đổi cách làm.

🌿 KÉO PHÁO RA

Có một hình ảnh đã trở thành biểu tượng của Điện Biên Phủ:

những khẩu pháo được kéo vào trận địa rồi lại kéo ra.

Hàng nghìn chiến sĩ, dân công và người dân tham gia vận chuyển.

Đường núi hiểm trở.

Dốc cao.

Mưa rét.

Bùn đất.

Pháo nặng hàng tấn.

Nhưng từng mét đường được mở.

Từng khẩu pháo được đưa vào.

Rồi khi phương án thay đổi, lại phải đưa pháo ra.

Đó là một công việc khổng lồ.

Và nó cho thấy một điều:

một chiến dịch không chỉ được quyết định trong phòng họp của người chỉ huy.

Nó được tạo nên bởi sức người của cả một hậu phương.

🌱 56 NGÀY ĐÊM

Ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu.

Các trận đánh diễn ra liên tục.

Từng cứ điểm bị tiến công.

Hệ thống phòng ngự bị thu hẹp dần.

Bộ đội Việt Nam đào hào tiến gần.

Pháo binh bắn phá các vị trí.

Lực lượng hậu cần tiếp tục đưa đạn, gạo, thuốc men lên mặt trận.

Người dân tiếp tục vận chuyển lương thực và vật chất.

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm.

Đến chiều 7/5/1954, quân đội Việt Nam tiến vào Sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Chiến dịch kết thúc.

Một chiến thắng lớn của quân đội Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

🌿 SAU ĐIỆN BIÊN PHỦ

Sau năm 1954, Võ Nguyên Giáp tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách.

Ông tiếp tục giữ cương vị Tổng Tư lệnh.

Đồng thời tham gia xây dựng quân đội trong thời kỳ mới.

Nhưng đất nước vẫn chưa thống nhất.

Cuộc chiến tiếp tục.

Và ông lại bước vào một giai đoạn khác của cuộc đời quân sự.

🌿 NHỮNG NĂM THÁNG KHÓ KHĂN HƠN

Cuộc chiến tranh chống Mỹ kéo dài nhiều năm.

Quân đội phải đối mặt với một đối thủ có ưu thế rất lớn về phương tiện chiến tranh.

Bom đạn.

Không quân.

Hải quân.

Xe tăng.

Hệ thống hậu cần hiện đại.

Trong hoàn cảnh ấy, quân đội Việt Nam tiếp tục phát triển cách đánh phù hợp với điều kiện của mình.

Chiến tranh diễn ra trên nhiều chiến trường.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục tham gia chỉ đạo quân sự ở cấp chiến lược.

🌱 MỘT NGƯỜI CHỈ HUY LUÔN PHẢI HỌC

Có một điểm xuyên suốt cuộc đời quân sự của Võ Nguyên Giáp:

ông luôn học từ thực tế.

Không có một công thức duy nhất cho mọi chiến trường.

Mỗi địa hình khác nhau.

Mỗi đối thủ khác nhau.

Mỗi giai đoạn chiến tranh khác nhau.

Vì vậy, cách tổ chức lực lượng cũng phải thay đổi.

Cách đánh cũng phải thay đổi.

Cách sử dụng nguồn lực cũng phải thay đổi.

Đó cũng chính là điều giúp giải thích vì sao quyết định thay đổi phương châm ở Điện Biên Phủ lại trở thành một bài học quan trọng về nghệ thuật chỉ huy.

🌿 TỪ NGƯỜI LÍNH ĐẾN NGƯỜI THẦY

Võ Nguyên Giáp không chỉ quan tâm đến chiến thắng trên chiến trường.

Ông cũng chú trọng giáo dục.

Ông từng là nhà giáo.

Và sau này, ông luôn coi trọng việc đào tạo cán bộ.

Bởi ông hiểu:

một đội quân mạnh không chỉ cần vũ khí.

Cần con người.

Cần tổ chức.

Cần kỷ luật.

Cần kiến thức.

Cần khả năng thích ứng.

Một thế hệ chỉ huy giỏi phải đào tạo được thế hệ sau.

🌿 MỘT VỊ TƯỚNG ĐI QUA HƠN 80 NĂM HOẠT ĐỘNG

Cuộc đời hoạt động của Võ Nguyên Giáp kéo dài hơn tám thập niên.

Từ một thanh niên tham gia phong trào học sinh ở Huế…

đến một người viết báo…

một thầy giáo…

một cán bộ hoạt động cách mạng…

một người xây dựng lực lượng vũ trang…

một Tổng Tư lệnh…

và cuối cùng là một nhân vật lịch sử được nhiều thế hệ nghiên cứu.

Bộ Quốc phòng ghi nhận ông tham gia cách mạng từ năm 1925, là đảng viên từ năm 1940, được phong quân hàm Đại tướng năm 1948, và giữ cương vị Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 1946–1975.

🌱 NHƯNG CÓ MỘT HÌNH ẢNH KHÁC VỀ VÕ NGUYÊN GIÁP

Khi nhắc đến Võ Nguyên Giáp, người ta thường nhớ đến:

Điện Biên Phủ.

Những chiến dịch.

Bản đồ quân sự.

Những mệnh lệnh.

Nhưng còn một hình ảnh khác.

Một người đàn ông lớn tuổi ngồi đọc sách.

Một người yêu lịch sử.

Một người yêu văn hóa.

Một người từng là thầy giáo.

Một người từng viết báo.

Điều đó nhắc chúng ta rằng:

một con người không nhất thiết chỉ có một năng lực.

Những kiến thức tưởng như không liên quan đôi khi lại bổ trợ cho nhau.

Lịch sử giúp hiểu con người.

Báo chí giúp hiểu xã hội.

Giáo dục giúp hiểu cách đào tạo con người.

Và tất cả những điều đó có thể trở thành nền tảng cho năng lực lãnh đạo.

🌿 NGƯỜI AN XÁ TRỞ VỀ VỚI QUÊ HƯƠNG

Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời ngày 4/10/2013, hưởng thọ 103 tuổi.

Hàng triệu người dân đã bày tỏ sự tiếc thương.

Nhưng có lẽ hình ảnh khiến nhiều người xúc động nhất vẫn là hình ảnh dòng người đến viếng ông.

Một vị tướng từng đi qua chiến trường…

cuối cùng trở về với quê hương.

Về với Quảng Bình.

Về với đất mẹ.

Và câu chuyện của ông khép lại sau hơn một thế kỷ.

🌱 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

1. Đừng tự giới hạn mình bởi xuất phát điểm

Võ Nguyên Giáp không xuất phát từ một trường quân sự.

Ông là thầy giáo.

Nhưng ông học quân sự từ thực tiễn.

Điều đó nhắc chúng ta:

xuất phát điểm quan trọng, nhưng khả năng học hỏi quyết định rất nhiều về chặng đường phía trước.

2. Có lúc phải biết thay đổi kế hoạch

Bài học từ Điện Biên Phủ rất gần với công việc hôm nay.

Một kế hoạch được chuẩn bị rất kỹ không có nghĩa là không thể thay đổi.

Nếu thực tế thay đổi…

phải biết điều chỉnh.

Điều quan trọng là:

không thay đổi mục tiêu một cách tùy tiện, nhưng cũng không cố giữ một phương án khi thực tế đã chứng minh nó không còn phù hợp.

3. Một người lãnh đạo giỏi không phải người luôn đúng ngay từ đầu

Điều đáng học không phải là câu chuyện:

“ông chưa bao giờ sai.”

Mà là:

khi nhận thấy cần thay đổi, ông dám chịu trách nhiệm để thay đổi.

Đó là một phẩm chất rất quan trọng trong công việc.

Đặc biệt với những người trẻ đang làm công tác tổ chức, Đoàn, phong trào.

4. Muốn làm việc lớn phải biết tập hợp con người

34 chiến sĩ năm 1944 không thể tự mình tạo ra một đội quân lớn.

Đằng sau sự phát triển của quân đội là:

cán bộ,

chiến sĩ,

nhân dân,

hậu cần,

thông tin,

và cả một hệ thống tổ chức.

Bài học này rất gần với công tác Đoàn:

một cán bộ giỏi không phải người ôm hết mọi việc vào mình.

Mà là người biết:

giao việc – kết nối – hướng dẫn – tạo động lực – và cùng tập thể hoàn thành nhiệm vụ.

🌿 LỜI KẾT

Có một điều rất đẹp trong cuộc đời Võ Nguyên Giáp:

Ông bắt đầu bằng những trang sách lịch sử.

Sau đó trở thành người viết lịch sử.

Từ một người thầy đứng trên bục giảng…

ông bước vào chiến trường.

Từ những người lính đầu tiên…

ông cùng đồng đội xây dựng một quân đội.

Từ một đội quân nhỏ…

đến những chiến dịch lớn.

Và từ những chiến dịch ấy…

lịch sử Việt Nam bước sang những trang mới.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là những danh hiệu.

Mà là hành trình không ngừng học hỏi.

Học từ sách.

Học từ nhân dân.

Học từ đồng đội.

Học từ chiến trường.

Học từ những thành công.

Và cả học từ những lúc phải thay đổi quyết định.

🌿 Võ Nguyên Giáp – người thầy dạy lịch sử trở thành người trực tiếp góp phần tạo nên những trang sử lớn của dân tộc.

Một câu chuyện dành cho tuổi trẻ hôm nay:

Đừng nghĩ rằng mình phải biết tất cả ngay từ đầu. Điều quan trọng là phải biết học, biết thích nghi và dám chịu trách nhiệm với những điều mình lựa chọn.