Võ Phố - một trong những đội viên đầu tiên "Đội quyết tử Nguyễn Văn Trỗi”

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Nam là một trong những chiến trường ác liệt nhất của miền Nam. Trên mảnh đất ấy, những làng quê bình dị đã trở thành những địa danh anh hùng, nơi người dân vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa che chở cho cán bộ, bộ đội và du kích. Núi Thành là một trong những vùng đất như thế. Giữa những năm tháng bom đạn dữ dội, nơi đây đã xuất hiện nhiều con người tuổi đời còn rất trẻ nhưng có lòng dũng cảm và trí thông minh đặc biệt. Một trong những người con tiêu biểu ấy là Võ Phố, tên thật là Nguyễn Công Tòng, quê ở xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Ông được biết đến như một “Dũng sĩ diệt Mỹ” nổi tiếng, người đã cùng đồng đội sáng tạo nhiều cách đánh độc đáo, biến những vật dụng rất đỗi bình thường thành phương tiện chiến đấu, nhiều lần đánh vào lực lượng và phương tiện chiến tranh của đối phương. Những chiến công ấy đã đưa tên tuổi Võ Phố trở thành một biểu tượng của tinh thần “dám đánh, biết đánh và quyết tâm đánh thắng”, để rồi năm 1978, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về Võ Phố bắt đầu từ một cậu bé sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Quê hương Tam Mỹ Tây nằm trong vùng chiến sự ác liệt của Quảng Nam. Trong những năm chiến tranh, cuộc sống của người dân nơi đây luôn bị đặt trong tình trạng nguy hiểm. Quân Mỹ và lực lượng chính quyền Sài Gòn thường xuyên tổ chức các cuộc hành quân, càn quét nhằm tìm diệt lực lượng cách mạng. Máy bay xuất hiện trên bầu trời, xe quân sự đi qua các con đường làng, những cuộc đụng độ có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Những đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh ấy không có một tuổi thơ bình thường. Chiến tranh hiện diện trong cuộc sống hàng ngày, từ những căn hầm trú ẩn đến những cánh đồng, bờ tre và con đường làng. Những câu chuyện về người thân, hàng xóm tham gia cách mạng, những người bị bắt, những người hy sinh và những trận đánh diễn ra ngay trên quê hương đã tác động sâu sắc đến nhận thức của Võ Phố.

Khi mới khoảng 13 tuổi, cậu bé Võ Phố đã tham gia đội du kích ở xã Hòa Liên, huyện Hòa Vang. Đó là một độ tuổi rất nhỏ, nhưng chiến tranh đã khiến cậu sớm trưởng thành. Từ những nhiệm vụ ban đầu, Võ Phố dần làm quen với cách hoạt động của du kích, cách quan sát địa hình, theo dõi đối phương và tìm cách bảo vệ quê hương.

Điều đáng chú ý ở Võ Phố là bên cạnh lòng gan dạ, ông còn có khả năng quan sát rất tinh tế. Ông không chỉ nhìn chiến trường bằng con mắt của một người cầm súng mà còn nhìn nó bằng con mắt của một người luôn tìm cách suy nghĩ: đối phương di chuyển thế nào, chúng có thói quen gì, địa hình có thể tận dụng ra sao, những vật dụng nào tưởng như vô hại có thể trở thành phương tiện đánh địch.

Đó chính là phẩm chất đặc biệt đã theo Võ Phố trong suốt những năm chiến đấu.

Năm 1965, khi chiến tranh ngày càng lan rộng và quân Mỹ trực tiếp tham chiến ở miền Nam, Võ Phố cùng hai người bạn trở thành những đội viên đầu tiên của “Đội quyết tử Nguyễn Văn Trỗi”. Đây là lực lượng hoạt động với tinh thần táo bạo, quyết tâm đánh vào quân Mỹ và các phương tiện chiến tranh của đối phương. Đội đã tổ chức nhiều trận đánh, trở thành nỗi ám ảnh đối với lực lượng Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở khu vực hoạt động. Trong những năm tháng ấy, Võ Phố từng bước trở thành một trong những chiến sĩ trẻ nổi bật của phong trào diệt Mỹ.

Trận đánh đầu tiên đã để lại dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời Võ Phố. Trong lần trực tiếp chiến đấu đầu tiên, ông đã tiêu diệt 7 lính Mỹ và được tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”. Sau đó, những chiến công tiếp tục nối tiếp. Các tư liệu về ông ghi nhận nhiều lần được phong tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”, với tổng số 62 tên địch bị tiêu diệt trong quá trình chiến đấu. Có tư liệu khác ghi nhận ông được 7 lần phong tặng danh hiệu này; dù cách thống kê giữa các nguồn có sự khác nhau, điều thống nhất là Võ Phố đã lập nhiều chiến công đặc biệt nổi bật trong những năm chống Mỹ.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những con số, người ta sẽ chưa hiểu hết điều làm nên tên tuổi Võ Phố.

Điều đặc biệt ở ông là khả năng tìm ra cách đánh từ những điều rất bình thường trong cuộc sống.

Trong điều kiện chiến tranh, lực lượng du kích không phải lúc nào cũng có vũ khí hiện đại. Họ phải tận dụng những gì có trong tay, từ thuốc nổ, kíp nổ, bom đạn chưa nổ đến những vật dụng sinh hoạt của người dân. Để đánh được đối phương có ưu thế về quân số, phương tiện và hỏa lực, người chiến sĩ phải dùng trí thông minh để tạo ra sự bất ngờ.

Võ Phố chính là một người như vậy.

Có lần, ông quan sát thấy lực lượng dân vệ, ác ôn thường xuyên đi chặt tre để dựng hàng rào quanh các khu ấp chiến lược. Nếu đối đầu trực diện, du kích sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Từ hành động quen thuộc của đối phương, Võ Phố nghĩ ra cách biến chính những lóng tre thành một cái bẫy. Thuốc nổ và kíp nổ được giấu trong tre, khi đối phương chặt và kéo lóng tre, cơ cấu kích nổ được tác động, tạo thành một vụ nổ bất ngờ. Cách đánh ấy thể hiện rõ khả năng quan sát và sự sáng tạo của người chiến sĩ trẻ.

Đối với Võ Phố, chiến trường không chỉ là nơi đối đầu bằng sức mạnh.

Chiến trường còn là nơi đấu trí.

Mỗi thói quen của đối phương đều có thể trở thành một sơ hở.

Mỗi vật dụng quen thuộc đều có thể trở thành một phương tiện.

Mỗi địa hình đều có thể biến thành một lợi thế nếu người chiến sĩ biết tận dụng.

Có lần khác, Võ Phố quan sát thấy mỗi khi quân Mỹ đi càn vào các xóm làng, chúng thường tìm bóng mát để dừng chân. Những vật dụng của người dân đặt trên đường đi nhiều khi bị lính Mỹ đá sang một bên. Từ thói quen ấy, ông nghĩ ra một cách đánh táo bạo: giấu chất nổ dưới một vật dụng sinh hoạt được đặt dưới gốc cây. Khi đối phương tưởng đó chỉ là một vật cản và đá đi, vụ nổ bất ngờ xảy ra.

Những cách đánh ấy cho thấy một điều rất rõ: Võ Phố không bao giờ ngừng quan sát.

Ông quan sát cách đối phương hành quân.

Quan sát cách chúng dừng chân.

Quan sát những thói quen tưởng như nhỏ nhặt.

Và từ đó tìm ra điểm yếu.

Chính khả năng ấy giúp ông cùng đồng đội nhiều lần tạo ra bất ngờ trên chiến trường.

Một trong những chiến công đặc biệt khác gắn với tên tuổi Võ Phố là cách ông sử dụng những quả đạn cũ để đánh vào phương tiện vận chuyển của đối phương. Khi biết quân địch tìm cách thu gom những đầu đạn cũ mà du kích thường tận dụng để chế tạo mìn, Võ Phố tiếp tục suy nghĩ cách biến chính hoạt động thu gom ấy thành một cái bẫy.

Một quả đạn 105 ly được cải tạo, gắn cơ cấu kích nổ định giờ rồi để lực lượng du kích đưa đi theo cách khiến đối phương không nghi ngờ. Sau đó, quả đạn được quân Mỹ đưa lên máy bay chở về căn cứ Chu Lai. Trong quá trình vận chuyển, vụ nổ xảy ra, khiến máy bay bị phá hủy và đối phương chịu tổn thất.

Đằng sau chiến công ấy là cả một quá trình suy nghĩ.

Nếu đối phương đã biết du kích tận dụng đầu đạn cũ, chúng sẽ tìm cách thu hồi.

Nếu chúng thu hồi, chúng sẽ đưa những quả đạn ấy về nơi tập trung.

Và nếu biết được quy trình ấy, người chiến sĩ có thể tìm cách biến chính sự chủ động của đối phương thành điểm yếu.

Đó là nghệ thuật đánh địch bằng trí thông minh.

Võ Phố không chỉ đánh vào những mục tiêu trên mặt đất. Một trong những chiến công làm nên huyền thoại về ông là đánh máy bay trực thăng Mỹ bằng một phương thức rất đặc biệt.

Những chiếc trực thăng Mỹ từ căn cứ Chu Lai thường xuyên bay đi càn quét vùng Tam Mỹ. Khi hoạt động, chúng thường bay thấp, sà xuống các chòi canh hoặc những khu vực có bóng người. Võ Phố quan sát kỹ quy luật ấy và nhận ra một đặc điểm: khi trực thăng hạ cánh hoặc bay rất thấp, sức gió từ cánh quạt khiến giấy, bao và những vật nhẹ dưới mặt đất bay tung lên.

Một ý tưởng táo bạo xuất hiện.

Nếu có thể tạo ra một vật nhẹ giống như những thứ vốn nằm trên mặt đất, đặt cơ cấu kích nổ ở vị trí phù hợp, thì chính sức gió của cánh quạt có thể khiến nó chuyển động và kích hoạt khối thuốc nổ.

Võ Phố cùng đồng đội nghiên cứu cách làm.

Có lần, họ bố trí những tấm cạc-tông và thuốc nổ tại một chòi tranh không có người. Khi trực thăng Mỹ phát hiện chòi và sà xuống, luồng gió mạnh từ cánh quạt khiến các tấm vật liệu bay lên. Một cơ cấu được bố trí sẵn đã kích nổ, khiến chiếc trực thăng bị phá hủy.