“Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!”

Dưới ánh sáng của Quốc tế Cộng sản cùng Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của V. Lenin, được sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Pháp, với kinh nghiệm bản thân và tầm nhìn xa trông rộng, Nguyễn Ái Quốc cùng với một số bạn chiến đấu người Algeria, Tunisia, Marocco,… đã sáng lập ra Hội liên hiệp thuộc địa tại Paris, Pháp. Hội liên hiệp thuộc địa là một hình thức mặt trận của các dân tộc bị chủ nghĩa thực dân Pháp thống trị, liên minh với giai cấp vô sản chính quốc cùng đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân. Đây là tổ chức liên minh của các dân tộc bị chủ nghĩa đế quốc áp bức xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử đấu tranh giải phóng của mình và cũng là một hiện tượng có một không hai trong lịch sử: một liên minh chống chủ nghĩa thực dân ra đời ngay tại trung tâm chính trị của chính chủ nghĩa thực dân đó. Nguyễn Ái Quốc đã góp phần rất quan trọng vào việc xây dựng, củng cố và phát triển của Hội. Sự kiện này nằm trong chuỗi những hoạt động đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc với tư cách là nhà cách mạng quốc tế.

Với tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và khả năng dự báo vượt thời đại xu thế vận động, phát triển của cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc đã có những dự báo vô cùng quan trọng về tư tưởng liên minh giai cấp, về vai trò của lý luận cách mạng, về sức mạnh của báo chí, về tư tưởng tập hợp, đoàn kết lực lượng nhằm chống chủ nghĩa đế quốc và khả năng, sức mạnh nội sinh của các nước thuộc địa trong Hội liên hiệp thuộc địa. Sau nhiều lần gặp gỡ, trao đổi, những chiến sĩ chống chủ nghĩa thực dân Pháp thuộc nhiều nước khác nhau đang sinh sống ở Pari đã họp cuộc họp đầu tiên ngày 26-6-1921 để bàn việc thành lập Hội, xây dựng chương trình, điều lệ và cử Ban Chấp hành của Hội. 20 giờ tối thứ tư, ngày 20-7-1921, Ban Chấp hành Hội họp ở tiệm cà phê Adolphe, số 5 phố Gay-Lussac thông qua lần cuối các văn bản chính thức và nộp điều lệ Hội cho nhà chức trách theo Luật lập hội của nước Pháp ban hành năm 1901. Hội đã cử ra Ban Chấp hành Hội gồm có: Nguyễn Ái Quốc (thợ ảnh);  L. Bacquisseau (trạng sư); M.C. Bloncourt (trạng sư); J. Baptiste (thương gia); J. Monnerville (thương gia); Morinde (thương gia); Honorien (chủ nhiệm R.C). Hội kêu gọi mọi người dân thuộc địa sống trên đất Pháp đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, “Đoàn kết làm ra sức mạnh” và tham gia Hội để bênh vực quyền lợi bản thân mình cũng như quyền lợi của nhân dân nước mình. Ai muốn gia nhập Hội, xin gửi đơn đến: ông J. Monnerville, Tổng Thư ký Hội, số 9, phố Valette, Pari, quận 5; hoặc ông Nguyễn Ái Quốc, số 9, ngõ Compoint, Pari, quận 17.

Nguyễn Ái Quốc đã thay mặt Ban Chấp hành Hội soạn thảo Tuyên ngôn của Hội Liên hiệp thuộc địa, được Hội đồng nhất trí thông qua trong cuộc họp ngày 28-5-1922. Tuyên ngôn chỉ ra những công cụ nhân quyền sắc bén cho cuộc đấu tranh: “Biện pháp hoạt động: Để thực hiện sự nghiệp chính nghĩa ấy, Hội quyết định đưa vấn đề ra trước dư luận bằng báo chí và ngôn luận (tổ chức nói chuyện, mít tinh, thông qua các bạn dân biểu mà đặt vấn đề ra trên diễn đàn các nghị viện) và bằng tất cả mọi biện pháp mà chúng ta có thể làm”. Đây vừa là sự vận dụng phương pháp cách mạng mácxit, vừa là sự đúc rút từ trải nghiệm của chính Nguyễn Tất Thành – Nguyễn Ái Quốc và được Hội sớm hiện thực hóa. Dựa trên quan điểm của Quốc tế Cộng sản, Tuyên ngôn chủ trương liên kết cuộc đấu tranh của các dân tộc thuộc địa với cuộc đấu tranh của các lực lượng tiến bộ ở chính nước đi xâm lược: “Với sự giúp đỡ của các đồng chí ở chính quốc đồng tình với sự nghiệp của chúng ta, Hội tập hợp tất cả những người quê ở thuộc địa hiện sống trên đất Pháp”.

Điều này được Nguyễn Ái Quốc thường xuyên lên tiếng và đấu tranh ở mọi diễn đàn, cả trong các cuộc họp của Đảng Cộng sản Pháp cũng như trong các hoạt động của Quốc tế Cộng sản… Tuyên ngôn cũng rất coi trọng việc thức tỉnh người dân ở các nước đi xâm lược: “Hỡi các bạn bị áp bức ở chính quốc! Giai cấp tư sản trong nước các bạn đã lừa dối các bạn, dùng các bạn làm công cụ đi xâm lược đất nước chúng tôi. Ngày nay, vẫn dùng cái chính sách quỷ quyệt ấy giai cấp tư sản nước các bạn lại định dùng chúng tôi để đàn áp mọi cố gắng tự giải phóng của các bạn”, “Đứng trước chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc, quyền lợi của chúng ta là thống nhất, các bạn hãy nhớ lời kêu gọi của Các Mác: “Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!”(1).

Bản Tuyên ngôn đã nêu lên những quan điểm cốt lõi, định hướng tổ chức và hoạt động của Hội Liên hiệp thuộc địa, nhằm hướng dẫn các dân tộc thuộc địa thực hiện công cuộc đấu tranh giải phóng các dân tộc khỏi sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc thực dân. Tuyên ngôn chứa đựng nhiều tư tưởng lớn về quyền con người.

Hội những người Việt Nam yêu nước là một đoàn thể trong Hội Liên hiệp thuộc địa. Với sự thành lập Hội Liên hiệp thuộc địa, Hội những người Việt Nam yêu nước có bạn bè ở các thuộc địa. Qua Hội, bạn bè ta hiểu đặc điểm địa lý, tình hình chính trị xã hội, lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm kiên cường và anh dũng vì sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam, mà trước kia họ chưa hề biết.

Những năm 1922 – 1923, Hội Liên hiệp thuộc địa có khoảng 120 hội viên, phần lớn tập trung ở Pari. Hội hoạt động mạnh mẽ, sôi nổi và có ảnh hưởng rộng được hai năm đầu. Về nhiều nguyên nhân tác động làm cho hoạt động của Hội giảm sút dần. Trước hết, là sự cản trở và phá hoại của Bộ Thuộc địa Pháp bằng nhiều thủ đoạn, vừa trắng trợn thô bạo, vừa nham hiểm, bí mật. Sự eo hẹp về tài chính thường xuyên là một khó khăn lớn không có khả năng vượt qua. Ngoài ra, phải kể đến một yếu tố quan trọng: người nhiệt tình nhất, có điều kiện tập trung thì giờ, tâm trí cho mọi hoạt động của Hội nhiều hơn cả là Nguyễn Ái Quốc, đã đi Liên Xô nhận nhiệm vụ mới (6 – 1923). Đến tháng 6 -1926, Hội Liên hiệp thuộc địa ngừng hoạt động hẳn.

Hội Liên hiệp thuộc địa cho xuất bản tờ báo Le Paria làm cơ quan ngôn luận của Hội. Nguyễn Ái Quốc được Ban Chấp hành Hội phân công làm chủ nhiệm kiêm chủ bút của tờ báo. Le Paria số 1, ra ngày 1-4-1922. Giữa trang nhất báo đăng trang trọng Lời kêu gọi như một bản tuyên ngôn, nêu rõ tôn chỉ và mục đích của báo:  “Le Paria đã sẵn sàng bước vào cuộc chiến đấu, mục đích của báo chắc chắn sẽ đạt được: đó là giải phóng loài người”. Từ ngày ra đời đến lúc đình bản (4 – 1926) báo Le Paria ra được 38 số trong những điều kiện hết sức khó khăn về tài chính và phương tiện hoạt động, lại luôn luôn bị bọn cảnh sát theo dõi, đe dọa, gây khó dễ. Là một trong những người lãnh đạo chủ yếu của tờ báo, Nguyễn Ái Quốc làm chủ nhiệm, chủ bút, giữ quỹ, kiêm cả việc phát hành, đôi khi còn trực tiếp đi bán báo, đồng thời cũng là cây bút chính, đã viết nhiều bài, thuộc nhiều thể loại khác nhau: xã luận, bình luận, tin tức, dịch thuật, tiểu phẩm, truyện ký, tranh vẽ,…

Nguyễn Ái Quốc trực tiếp phụ trách tờ báo từ số 1 đến số 15 (6 – 1923). Trước khi rời nước Pháp đi Liên Xô, Người vẫn còn chuẩn bị bài để lại cho các số sau. Nội dung các bài viết của Nguyễn Ái Quốc trên báo Le Paria đều tập trung vạch trần những tội ác của chủ nghĩa thực dân trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… đối với nhân dân Việt Nam, nhân dân Đông Dương và nhân dân các nước thuộc địa. Le Paria đã hòa cùng với báo L’Humanité của Đảng Cộng sản Pháp thành một mặt trận tiến công chung của nhân dân thuộc địa với giai cấp vô sản và nhân dân lao động Pháp chống chủ nghĩa tư bản. Le Paria đã góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào Việt Nam và một số nước thuộc địa khác, thức tỉnh các dân tộc bị áp bức đứng dậy đấu tranh đòi giải phóng.

Hội Liên hiệp thuộc địa được thành lập, Tuyên ngôn của “Hội Liên hiệp thuộc địa” được thông qua và việc ra đời báo Le Paria sau hàng loạt hoạt động lý luận và thực tiễn mạnh mẽ, quyết liệt của Nguyễn Ái Quốc một lần nữa cho thấy, chính Người đã đóng vai trò chủ chốt của tổ chức chính trị này; đồng thời đây là sự tiếp nối nhất quán những tư tưởng và hoạt động của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh kể từ khi đưa “Bản yêu sách của nhân dân An Nam” đến Hội nghị Versailles (1919).

Tuy chỉ hoạt động trong một thời gian không dài, nhưng bằng nghị lực, trí tuệ, tài năng của Nguyễn Ái Quốc và những người bạn chiến đấu ở Pháp, Hội Liên hiệp thuộc địa đã góp phần đáng kể vào việc đoàn kết nhân dân các nước thuộc địa trong một mặt trận chung, chống chủ nghĩa đế quốc thực dân, xây dựng tình đoàn kết giữa nhân dân các nước thuộc địa với giai cấp công nhân và nhân dân lao động Pháp, nhằm thực hiện công cuộc đấu tranh giải phóng các dân tộc thuộc địa khỏi sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc thực dân, giành lại quyền độc lập, tự do và quyền tự quyết cho các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc. Hoạt động của Hội Liên hiệp thuộc địa sớm đạt được kết quả tích cực ngay tại nước Pháp, như lời thư Nguyễn Ái Quốc viết gửi các bạn cùng hoạt động ở Pháp: “Công việc chung của chúng ta “Hội liên hiệp thuộc địa” và tờ báo Le Paria đã có những kết quả tốt. Nó đã làm cho nước Pháp, nước Pháp chân chính hiểu rõ những việc xảy ra trong các thuộc địa. Làm cho nước Pháp hiểu rõ bọn cá mập thực dân đã lợi dụng tên tuổi và danh dự của nước Pháp để gây nên những tội ác không thể tưởng tượng được. Nó đã thức tỉnh đồng bào chúng ta. Đồng thời nó cũng khiến cho đồng bào chúng ta nhận rõ nước Pháp, nước Pháp tự do, bình đẳng và bác ái”(3). Sự thức tỉnh này đã dẫn đến việc hình thành một phong trào đấu tranh của các lực lượng tiến bộ ngay trên đất Pháp.

Hội Liên hiệp thuộc địa ra đời được xem là tổ chức chính trị đầu tiên của các dân tộc bị áp bức cho mục tiêu này. Đây chính là vấn đề thuộc phương pháp cách mạng mácxit. Việc một tổ chức của những người cùng chung mục tiêu đấu tranh cho quyền dân tộc tự quyết – Hội Liên hiệp thuộc địa – ra đời ngay tại Paris, “hang ổ” của chủ nghĩa thực dân, hết sức có ý nghĩa: vừa là sự khẳng định quyết tâm của các dân tộc bị áp bức đối với nền độc lập của mình, vừa là bước đi đầu tiên nhằm hiện thực hóa mục tiêu đó. Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh kiên trì mục tiêu cao cả này trong suốt cuộc đời cách mạng của mình.