Võ Thị Hường

Chiến tranh đã lùi xa, hòa bình mang lại độc lập, tự do và cuộc sống ấm no cho nhân dân song ký ức về một thời hoa lửa vẫn in sâu trong trái tim của những nhân chứng lịch sử cũng như trong tâm trí của người dân mảnh đất Kiên Cường. Ngược dòng thời gian qua những câu chuyện kể, lịch sử thôn Kiên Cường cũng như những trận đánh ác liệt giữa ta với địch như được tái hiện rõ nét, đầy hào hùng.

Từ năm 1957 - 1962, chính quyền Ngô Đình Diệm đã đưa 348 hộ gia đình có liên quan đến cách mạng ở các tỉnh miền Trung vào Đắk Lắk theo mô hình di dân lập ấp để dễ kiểm soát, kìm kẹp. Chúng bắt nhân dân trồng cao su, xây dựng các dinh điền, thành lập một vành đai bảo vệ thị xã Buôn Ma Thuột lúc bấy giờ. Trong 348 hộ dân có 105 hộ được đưa vào Đắk Lắk trong tháng 12/1961, chủ yếu là bà con các huyện Điện Bàn, Đại Lộc, Thăng Bình và Tam Kỳ của tỉnh Quảng Nam. Ấp của 105 hộ dân gọi là dinh điền Đạt Lý 2, sau này là thôn Kiên Cường. Lúc bấy giờ, địch đã bố trí 5 trung đội nghĩa quân, 2 đoàn bình định nông thôn và 1 đại đội bảo an để quản lý, kiểm soát hoạt động của các hộ dân này.

Bà Võ Thị Hường (sinh năm 1937, quê quán ở thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam), một cựu điệp báo an ninh kể lại, gia đình bà và các hộ dân khác khi đã vào đến Đắk Lắk sinh sống vẫn móc nối với cơ sở cách mạng, hỗ trợ đưa tin và tiếp tế lương thực cho bộ đội. Công việc tiếp tế gian nan, nguy hiểm bởi địch dựng nhiều lớp hàng rào thép gai, chỉ để cổng nhỏ cho dân đi làm rẫy và luôn có người giám sát, đi cùng dân.

“Nhà nào cũng có người tham gia cách mạng, người thì làm giao liên, người thì tiếp tế lương thực. Các đồng chí cách mạng ở ngoài rừng, cách thôn khoảng 2km. Để qua mặt địch, người dân dùng đủ mọi cách, khi thì nói đi chợ, khi thì bảo đi rẫy. Lúc đi rẫy mang gạo cho cán bộ, phải để gạo dưới đáy can nước, vừa đi vừa vẩy nước bắn ra ngoài nhằm đánh lừa giặc, hoặc dùng những thúng không chất chồng lên nhau rồi bọc gạo phía dưới. Nhiều lần trót lọt nhưng cũng có những lần không may bị địch phát hiện và có người đã phải hy sinh tại chỗ”, bà Võ Thị Hường kể lại trong bùi ngùi, xúc động.

Địch cài mìn, bắt nhốt, tra khảo khi nghi ngờ người dân liên quan đến cách mạng. Song, càng gian khổ, người dân thôn Kiên Cường càng nung nấu chí căm thù, tìm mọi cách tiếp tế lương lực cho cán bộ đang bám vùng. Với sự đùm bọc, chở che của người dân, tháng 6/1964, cán bộ cơ sở cùng đội công tác K2 đã tổ chức mít tinh, bà con trong thôn tham gia bầu chính quyền cách mạng lâm thời. Một pháo đài, cơ sở cách mạng tại thôn Kiên Cường xuất hiện ngay giữa lòng địch.

Sau Xuân Mậu Thân 1968, địch điên cuồng bắn phá, đánh đập, tra tấn, giam tù khiến nhiều người dân trong thôn không chịu nỗi phải về quê hoặc đi nơi khác, cả thôn còn lại 38 hộ bám trụ. Lúc bấy giờ, tháng 3/1969, đồng chí Trần Lang (chồng bà Võ Thị Hường) dẫn 1 trung đội du kích thoát ly gia đình, tham gia cách mạng. Bộ đội ta liên tục đánh phá, địch bắt 38 hộ dời đi nơi khác song bà con khôn khéo đấu tranh hợp pháp, kiên quyết “một tấc không đi, một ly không rời”.

Với bà Võ Thị Hường, kỷ niệm mà bà nhớ nhất là vào năm 1973, trong lúc địch và người dân thôn Kiên Cường giành nhau từng tấc đất thì đội công tác K2 cùng cán bộ cơ sở treo cờ Tổ quốc lên các cây gòn gai, cây mít cao và to trong thôn. Địch nhiều lần tấn công các hướng song bị quân ta đánh nghi binh. Người dân nắm tình hình, địch đi ngõ nào thì báo cho cán bộ. Địch bắn rách lá cờ này, quân và dân ta treo lá cờ khác. Cứ như vậy, hai bên ta và địch chỉ cách nhau 200m mà 3 tháng ròng, địch không lấy được cờ của quân ta.

Để chuẩn bị cho chiến dịch giải phóng Buôn Ma Thuột, nhân dân thôn Kiên Cường đã làm lương khô, góp bò, góp lợn cho cách mạng và tiễn con em từ 15 tuổi trở lên tham gia chiến đấu. 170 tấn gạo, 115 tấn thực phẩm và 74 con em thoát ly gia đình, tham gia cách mạng cùng sự đùm bọc, chở che của nhân dân thôn Kiên Cường đã góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng Buôn Ma Thuột, giải phóng hoàn toàn tỉnh Đắk Lắk vào tháng 3/1975. Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã khép lại song cướp đi bao nhiêu người chồng, người cha, con em của 38 hộ dân thôn Kiên Cường, trong đó có liệt sĩ Trần Cang – chồng bà Võ Thị Hường.Theo thống kê, thôn Kiên Cường có 39 liệt sĩ, 7 mẹ Việt Nam anh hùng, 18 thương bệnh binh và hơn 70 liệt sĩ từng chiến đấu ở Kiên Cường chưa tìm thấy được.