Võ Thị Sáu – Người con gái Đất Đỏ và đêm cuối cùng ở Côn Đảo

Nhắc đến Võ Thị Sáu, nhiều người thường nhớ ngay đến hình ảnh một người con gái trẻ tuổi đứng trước pháp trường Côn Đảo, mái tóc còn rất trẻ, gương mặt bình tĩnh và ánh mắt không khuất phục.

Nhưng trước khi trở thành cái tên được cả nước biết đến, Võ Thị Sáu cũng chỉ là một cô gái sinh ra ở vùng đất Đất Đỏ.

Chị sinh năm 1933 tại xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Tuổi thơ của chị diễn ra trong những năm đất nước còn dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Khi chiến tranh ngày càng lan rộng, những biến động của quê hương đã sớm đưa cô gái trẻ đến với hoạt động cách mạng.

Năm 1947, khi tuổi đời còn rất trẻ, Võ Thị Sáu tham gia đội Công an xung phong Đất Đỏ. Công việc của chị là tham gia các hoạt động phục vụ kháng chiến, diệt tề, trừ gian và hỗ trợ lực lượng cách mạng tại địa phương. Những nhiệm vụ ấy diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến người hoạt động bị bắt hoặc hy sinh.

Có lẽ chính trong những năm tháng ấy, một cô gái tuổi thiếu niên đã dần trưởng thành giữa chiến tranh.

Không có những bộ quân phục đẹp đẽ, không có những trận đánh được chuẩn bị theo cách mà người ta thường hình dung về chiến trường. Hoạt động của những chiến sĩ trẻ như Võ Thị Sáu nhiều khi diễn ra âm thầm giữa làng quê, đường phố và những vùng đất mà quân địch kiểm soát.

Đầu năm 1950, Võ Thị Sáu bị bắt.

Từ đây, cuộc đời của cô gái trẻ bước sang một chương khác – những ngày tháng trong nhà tù.

Thực dân Pháp đưa chị về giam tại khám Chí Hòa và mở phiên tòa xét xử. Chị bị kết án tử hình khi tuổi đời còn rất trẻ. Do tuổi của chị và trước sự phản đối của dư luận, thực dân Pháp không thi hành án ngay tại đất liền mà quyết định đưa chị ra Côn Đảo.

Ngày 21/1/1952, Võ Thị Sáu được đưa ra Côn Đảo.

Con tàu chở người nữ tù chính trị trẻ tuổi cùng nhiều tù nhân khác vượt biển ra hòn đảo nằm giữa trùng khơi.

Đối với những người tù chính trị thời ấy, Côn Đảo không đơn thuần là một nơi giam giữ.

Đó là một trong những địa ngục trần gian khắc nghiệt nhất của chế độ nhà tù thực dân.

Nhưng có một điều mà những người áp giải có lẽ không thể ngờ: họ đưa một người tù ra đảo để chờ ngày hành quyết, nhưng lại không thể lấy đi được tinh thần của người con gái ấy.

Khi đặt chân lên Côn Đảo, Võ Thị Sáu được đưa về giam riêng tại xà lim Sở Cò. Đây là nơi về sau trở thành một di tích gắn liền với những giờ phút cuối cùng trong cuộc đời chị. Theo tư liệu của Ban Quản lý Di tích Côn Đảo, trong thời gian bị giam tại đây, chị vẫn giữ vững tinh thần, lạc quan và tin tưởng vào cách mạng.

Tin một nữ tù chính trị trẻ tuổi bị đưa ra Côn Đảo để xử tử nhanh chóng được những người tù cách mạng trên đảo biết đến.

Một số người tù được phân công làm việc tại Sở Cò đã tìm cách tiếp xúc, động viên chị.

Trong hoàn cảnh ấy, giữa những bức tường nhà tù, một cuộc trò chuyện ngắn ngủi đã diễn ra.

Khi được nhắn nhủ hãy giữ vững tinh thần trước giờ hành hình, Võ Thị Sáu được ghi lại là đã đáp rằng mình đã chọn con đường chiến đấu cho độc lập dân tộc thì cũng biết chọn cho mình một cái chết xứng đáng.

Đó là một câu nói ngắn.

Nhưng phía sau câu nói ấy là cả một thái độ trước cái chết.

Đêm 22/1/1952.

Đó là đêm cuối cùng của Võ Thị Sáu.

Trong xà lim Sở Cò, thay vì chìm trong tuyệt vọng, chị được những người tù kể lại là đã hát suốt đêm. Những bài hát cách mạng vang lên giữa không gian nhà tù: “Lên Đàng”, “Cùng nhau đi hồng binh”, “Tiến quân ca”, “Tiểu đoàn 307”…

Có lẽ khó hình dung được cảm giác của một người biết rằng chỉ vài giờ nữa mình sẽ bước ra pháp trường.

Một cô gái trẻ đứng trước đêm cuối cùng của cuộc đời.

Không còn ngày mai.

Không còn những buổi sáng trở về quê nhà.

Không còn những con đường quen thuộc của Đất Đỏ.

Không còn gia đình và những người thân yêu.

Nhưng trong căn phòng giam nhỏ ấy, tiếng hát vẫn vang lên.

Đó có lẽ là một trong những hình ảnh đặc biệt nhất của câu chuyện Võ Thị Sáu: trước cái chết, chị vẫn chọn cất tiếng hát.

Rạng sáng ngày 23/1/1952, Võ Thị Sáu được áp giải ra pháp trường.

Theo tư liệu của Côn Đảo, khoảng 4 giờ sáng, chị được đưa về làm thủ tục trước khi ra nơi hành quyết vào khoảng 7 giờ sáng.

Những bước chân cuối cùng của người con gái Đất Đỏ đưa chị đến một nơi mà từ đó không còn đường trở lại.

Tại pháp trường, một linh mục được đưa đến với ý định làm lễ trước khi chị chết. Nhưng Võ Thị Sáu đã phản ứng mạnh mẽ và khẳng định mình là người yêu nước, không có tội.

Rồi khi được hỏi về yêu cầu cuối cùng, chị yêu cầu không bịt mắt.

Chị muốn được nhìn thấy quê hương, đất nước cho đến giây phút cuối cùng.

Theo tư liệu được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, chị đã thể hiện sự phản đối mạnh mẽ trước khi bị đưa ra xử bắn và giữ thái độ kiên cường trước họng súng của đối phương.

Khoảnh khắc ấy đã trở thành một trong những hình ảnh được nhắc lại nhiều nhất khi nói về Võ Thị Sáu.

Một người con gái còn rất trẻ.

Đứng trước những họng súng.

Không cúi đầu.

Không bỏ chạy.

Không để nỗi sợ hãi của cái chết làm khuất phục ý chí của mình.

Sáng ngày 23/1/1952, Võ Thị Sáu hy sinh tại Côn Đảo. Sau này, phần mộ của chị được đặt tại Nghĩa trang Hàng Dương – nơi an nghỉ của hàng vạn người tù cách mạng đã hy sinh trên đảo. Hằng năm, vào ngày 23/1, Côn Đảo tổ chức lễ giỗ để tưởng nhớ nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Sáu.

Thời gian trôi qua.

Côn Đảo hôm nay không còn là nơi tù đày như những năm tháng chiến tranh.

Những con đường đã đổi thay.

Những chuyến tàu và chuyến bay đưa du khách đến đảo.

Những di tích nhà tù được bảo tồn để thế hệ sau hiểu về một giai đoạn lịch sử đau thương nhưng hào hùng.

Và giữa không gian ấy, câu chuyện về Võ Thị Sáu vẫn còn được kể.

Người ta kể về một cô gái Đất Đỏ tham gia cách mạng khi tuổi đời còn rất trẻ.

Kể về những năm tháng tù đày.

Kể về xà lim Sở Cò.

Kể về đêm cuối cùng chị hát những bài ca cách mạng.

Và kể về buổi sáng ngày 23/1/1952, khi một người con gái trẻ bước ra pháp trường nhưng không để cho kẻ thù lấy đi sự bình tĩnh và lòng tin của mình.

Ngày nay, Di tích Sở Cò – nơi gắn với những giờ phút cuối đời của Võ Thị Sáu – vẫn được bảo tồn trong hệ thống di tích lịch sử Côn Đảo. Nơi đây trở thành một địa chỉ để những người đến đảo tìm hiểu thêm về lịch sử nhà tù và cuộc đời của người nữ tù chính trị trẻ tuổi.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất khi kể câu chuyện về Võ Thị Sáu không chỉ là khoảnh khắc chị đứng trước họng súng.

Mà là quãng đời trước đó.

Một cô gái sinh ra từ một vùng quê bình dị.

Một tuổi thanh xuân rất ngắn.

Một cuộc đời chưa kịp sống trọn những điều bình thường nhất của một người con gái.

Nhưng trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh, chị đã lựa chọn con đường mà mình tin tưởng và chấp nhận hy sinh.

Võ Thị Sáu ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng câu chuyện về chị thì không dừng lại ở ngày 23/1/1952.

Nó tiếp tục được kể qua những trang sách, những bài hát, những di tích ở Côn Đảo và trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Bởi có những tuổi trẻ đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.

Nhưng chính sự hy sinh của những tuổi trẻ ấy đã góp phần làm nên một ngày mai mà thế hệ sau được sống trong hòa bình.