VÕ THỊ SÁU – TUỔI MƯỜI BẢY Ở LẠI VỚI ĐẤT ĐỎ

Có những con người bước qua cuộc đời rất nhanh nhưng lại ở lại rất lâu trong ký ức của một dân tộc. Võ Thị Sáu là một người như thế.

Cuộc đời chị chỉ dừng lại ở tuổi mười bảy. Một độ tuổi quá trẻ để nói về những điều đã hoàn tất, quá trẻ để đi hết những ước mơ của một đời người. Nhưng cũng chính ở tuổi ấy, Võ Thị Sáu đã để lại một hình ảnh mà hơn bảy mươi năm sau, người ta vẫn nhắc đến bằng sự kính phục: hình ảnh một cô gái nhỏ bé đi giữa hai hàng súng, bình thản đối diện với cái chết.

Võ Thị Sáu sinh năm 1933 tại vùng Đất Đỏ, khi ấy thuộc tỉnh Bà Rịa. Quê hương chị là vùng đất có truyền thống cách mạng, nơi những phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra mạnh mẽ từ rất sớm. Cha mẹ chị là những người lao động bình thường. Tuổi thơ của Sáu cũng bắt đầu như bao đứa trẻ khác trên vùng quê ấy, với những con đường đất, những xóm làng ven biển và cuộc sống còn nhiều khó nhọc.

Nhưng chiến tranh đã khiến tuổi thơ ấy không thể bình yên.

Chị tận mắt nhìn thấy cảnh quê hương bị tàn phá, người dân bị đàn áp, những người yêu nước bị truy bắt. Từ những điều tưởng như quá lớn đối với một đứa trẻ, trong cô gái nhỏ dần hình thành một lựa chọn rất rõ ràng.

Võ Thị Sáu tham gia làm liên lạc, tiếp tế và nắm tình hình cho lực lượng cách mạng từ khi còn rất trẻ. Nhờ vóc dáng nhỏ nhắn, sự nhanh nhẹn và gan dạ, chị có thể đi sâu vào những khu vực do đối phương kiểm soát để chuyển tin, theo dõi tình hình và báo cáo lại cho tổ chức. Năm 1947, khi mới khoảng mười bốn tuổi, chị được kết nạp vào Đội Công an xung phong quận Đất Đỏ.

Mười bốn tuổi.

Một độ tuổi mà hôm nay phần lớn các em vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường.

Nhưng Võ Thị Sáu của năm ấy đã phải học cách quan sát một con đường trước khi bước qua, học cách giữ kín những điều không được phép nói, học cách bình tĩnh giữa những nơi có thể bị phát hiện bất cứ lúc nào.

Tuổi thiếu niên của chị không còn được tính bằng những năm học, những kỳ nghỉ hay những niềm vui rất nhỏ của trẻ con. Nó được tính bằng những chuyến đi, những nhiệm vụ và những lần trở về an toàn sau hiểm nguy.

Trong những năm hoạt động ở Đất Đỏ, chị vừa làm công tác liên lạc, vừa trực tiếp tham gia một số hoạt động chiến đấu. Sự gan dạ của cô gái nhỏ dần trở thành điều mà đồng đội tin tưởng. Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng để người ta có cơ hội trở về.

Năm 1950, Võ Thị Sáu bị bắt.

Từ đây, cuộc đời chị bước sang một chặng đường khác: những tháng ngày trong nhà tù, những cuộc thẩm vấn, một bản án tử hình và cuối cùng là chuyến tàu đưa chị ra Côn Đảo.

Ngày 21 tháng 1 năm 1952, chị bị đưa ra đảo và giam riêng tại xà lim Sở Cò. Côn Đảo khi ấy là nơi giam giữ những người tù chính trị trong điều kiện khắc nghiệt. Với Võ Thị Sáu, đó còn là nơi chị phải trải qua những giờ cuối cùng của cuộc đời.

Ngày nay, Sở Cò vẫn còn.

Một căn phòng nhỏ.

Những bức tường im lặng.

Một không gian mà người đến thăm có thể chỉ đứng lại vài phút, nhưng với Võ Thị Sáu, đó là cả đêm cuối cùng trước khi ra pháp trường.

Theo lời kể của những người tù Côn Đảo, đêm ấy chị đã hát.

Trong xà lim, khi biết bình minh tiếp theo cũng là thời khắc mình phải chết, cô gái trẻ vẫn hát những bài ca cách mạng. Những tiếng hát vang lên giữa một nhà tù biệt lập giữa biển khơi, trong một đêm mà sự sống chỉ còn được tính bằng từng giờ.

Chi tiết ấy khiến người ta nhớ về Võ Thị Sáu không chỉ bởi lòng dũng cảm.

Nó còn cho thấy một điều khác: niềm tin.

Khi một người biết mình không còn nhiều thời gian nhưng vẫn có thể cất tiếng hát, điều giữ họ đứng vững hẳn phải lớn hơn nỗi sợ.

Rạng sáng ngày 23 tháng 1 năm 1952, Võ Thị Sáu được đưa ra pháp trường.

Những tư liệu còn lại kể rằng chị không muốn bị bịt mắt. Chị muốn được nhìn thấy mảnh đất quê hương đến giây phút cuối cùng. Trước họng súng của kẻ thù, người con gái tuổi mười bảy vẫn giữ tư thế bình thản và khí phách của mình.

Một vài phút sau, cuộc đời ấy kết thúc.

Tuổi mười bảy nằm lại Côn Đảo.

Không có ngày trở về Đất Đỏ.

Không còn một lần bước qua con đường làng quen thuộc.

Không có những năm tháng trưởng thành như bao người phụ nữ khác.

Nhưng chính từ khoảnh khắc ấy, tên Võ Thị Sáu bắt đầu một hành trình khác.

Phần mộ của chị hiện nằm tại khu B2, Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo. Qua nhiều thập niên, nơi đây đã trở thành một địa chỉ mà rất nhiều người tìm đến khi ra đảo. Họ mang theo những bó hoa, những nén hương và đứng trước phần mộ của một cô gái đã hy sinh từ khi phần lớn cuộc đời vẫn còn ở phía trước.

Năm 1993, Võ Thị Sáu được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những chiến công và khí tiết của người nữ chiến sĩ trẻ.

Nhưng có lẽ những danh hiệu chưa phải là điều khiến câu chuyện của chị sống lâu đến vậy.

Điều còn lại nằm ở những dấu vết rất cụ thể.

Là xà lim Sở Cò nơi chị đã trải qua đêm cuối cùng.

Là phần mộ giữa Nghĩa trang Hàng Dương.

Là những bức ảnh chân dung còn được lưu giữ.

Là những trang tư liệu đã đi qua nhiều thế hệ.

Và cả những hiện vật gắn với giờ phút cuối đời của chị đang được gìn giữ trong bảo tàng.

Những hiện vật ấy đều im lặng.

Nhưng chính sự im lặng đó khiến người đứng trước chúng dễ hình dung hơn một con người từng thật sự sống.

Võ Thị Sáu không sinh ra để trở thành một biểu tượng.

Chị trước hết là một cô gái của vùng Đất Đỏ, một người con trong gia đình, một thiếu nữ có tuổi trẻ như bao người khác. Chỉ có điều chiến tranh đã đặt chị trước những lựa chọn mà một người ở tuổi ấy đáng lẽ không phải đối diện.

Và chị đã lựa chọn đứng về phía quê hương mình.

Hơn bảy mươi năm đã đi qua.

Đất Đỏ hôm nay đã khác.

Những con đường không còn dấu chân của những đội quân năm xưa. Trẻ em đến trường trong những buổi sáng bình yên. Côn Đảo cũng không còn là “địa ngục trần gian” của những năm tháng chiến tranh mà đã trở thành một vùng đất nơi người ta tìm về để hiểu lịch sử và tưởng niệm những người đã nằm xuống.

Trong sự đổi thay ấy, hình ảnh Võ Thị Sáu vẫn còn nguyên sức gợi.

Một cô gái tuổi mười bảy.

Một đêm cuối cùng trong xà lim.

Một tiếng hát giữa Côn Đảo.

Và một buổi sáng bước ra pháp trường mà không cúi đầu.

Lịch sử có thể được viết bằng những trận đánh lớn, những chiến dịch và những mốc thời gian. Nhưng lịch sử cũng được viết bằng tuổi trẻ của từng con người.

Với Võ Thị Sáu, tuổi trẻ ấy rất ngắn.

Chỉ mười bảy năm.

Nhưng có những điều không cần một đời thật dài mới có thể trở thành bất tử.