Võ Thị Sáu và phong trào đấu tranh tại Bà Rịa – Côn Đảo

Võ Thị Sáu sinh năm 1933 tại Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa (nay thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu). Bà tham gia hoạt động trong phong trào kháng chiến chống Pháp từ khi còn rất trẻ, trong bối cảnh Nam Bộ là địa bàn chiến sự phức tạp sau năm 1945. Tại khu vực Bà Rịa – Chợ Lớn – Sài Gòn, lực lượng kháng chiến tiến hành chiến tranh du kích, kết hợp vận động quần chúng và tiến công vũ trang quy mô nhỏ.

Theo hồ sơ lịch sử, năm 1949–1950, Võ Thị Sáu tham gia đội công an xung phong địa phương. Bà từng thực hiện nhiệm vụ ném lựu đạn vào các mục tiêu quân sự của Pháp và lực lượng cộng tác. Một vụ ném lựu đạn tại chợ Đất Đỏ khiến một sĩ quan Pháp tử vong. Sau đó, trong một lần thực hiện nhiệm vụ khác, bà bị bắt.

Quá trình giam giữ và xét xử diễn ra trong điều kiện căng thẳng. Tài liệu phía Pháp ghi nhận bà là một thiếu nữ vị thành niên, nhưng tòa án quân sự vẫn tuyên án tử hình. Do chưa đủ 18 tuổi theo luật Pháp thời đó, bản án gây tranh cãi, song cuối cùng vẫn được thi hành.

Võ Thị Sáu bị đưa ra Côn Đảo đầu năm 1952. Nhà tù Côn Đảo khi ấy là nơi giam giữ nhiều tù chính trị. Các nhân chứng cùng thời kể lại rằng bà giữ thái độ bình tĩnh, không khai báo tổ chức. Sáng 23/1/1952, bà bị xử bắn tại bãi biển Hàng Dương.

Trong nghiên cứu lịch sử, trường hợp Võ Thị Sáu được đặt trong bối cảnh phong trào thanh niên Nam Bộ thời kháng chiến chống Pháp. Việc một thiếu nữ tham gia hoạt động vũ trang và chấp nhận bản án tử hình phản ánh mức độ huy động xã hội của cuộc chiến. Sau này, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nghĩa trang Hàng Dương hiện là di tích quốc gia đặc biệt, nơi phần mộ của bà được nhiều người đến viếng.