VÕ THỊ TÂM – NỮ GIAO LIÊN BIỆT ĐỘNG TỪ XỨ DỪA

Thời kỳ lịch sử

1950s–1975 – Kháng chiến chống Mỹ, từ phong trào cách mạng ở Bến Tre đến Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.
PHẦN I – CÔ GÁI XỨ DỪA ĐI LÀM GIAO LIÊN

Bến Tre trong chiến tranh là một vùng đất của sông nước.

Những dòng sông lớn, những con rạch nhỏ, những vườn dừa và những vùng cây cối ven sông tạo nên một địa hình đặc biệt. Đối với người dân, đó là quê hương. Đối với lực lượng cách mạng, đó còn là những tuyến đường cơ động, những nơi có thể che giấu người và chuyển tài liệu.

Trong không gian ấy, một cô gái trẻ tên Võ Thị Tâm bắt đầu con đường cách mạng.

Bà sinh năm 1944 tại Mỏ Cày, Bến Tre. Khi mới 16 tuổi, bà tham gia cách mạng và làm nhiệm vụ giao liên.

Tuổi mười sáu.

Một độ tuổi mà bình thường người ta chỉ nghĩ đến trường lớp, gia đình và những ước mơ rất đỗi giản dị.

Nhưng với Võ Thị Tâm, chiến tranh đã khiến tuổi trẻ đến sớm hơn.

Công việc giao liên không ồn ào.

Không nhất thiết phải nổ súng.

Có khi chỉ là đưa một tài liệu.

Chuyển một mệnh lệnh.

Dẫn một người đi qua một địa bàn.

Nhưng trong chiến tranh, một tài liệu đến chậm có thể làm hỏng cả một nhiệm vụ. Một người giao liên bị bắt có thể khiến cả một cơ sở bị lộ.

Vì vậy, người giao liên phải nhớ đường, nhớ người, biết giữ bí mật và quan trọng nhất là biết bình tĩnh khi đối mặt nguy hiểm.

Sau thời gian làm giao liên ở Bến Tre, Võ Thị Tâm tiếp tục được đào tạo và từng bước chuyển sang hoạt động biệt động.

Con đường từ cô gái giao liên xứ Dừa bắt đầu mở sang những địa bàn nguy hiểm hơn.

Nhưng những năm tháng đầu tiên ở Bến Tre đã tạo cho bà một hành trang quan trọng:

khả năng đi qua những con đường mà người khác không nhìn thấy.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về nữ giao liên miền Nam và không gian hoạt động tại Bến Tre. Không sử dụng ảnh minh họa để khẳng định nhân vật trong ảnh là Võ Thị Tâm.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân, Tuổi Trẻ và tư liệu về nữ giao liên miền Nam.

PHẦN II – NHỮNG CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ BIỂN CHỈ DẪN

Đối với người giao liên, đường đi không chỉ là con đường đất.

Đó có thể là một con rạch.

Một bờ ruộng.

Một khu vườn.

Một chuyến xuồng.

Một con đường mà chỉ những người trong mạng lưới mới biết.

Địa hình sông nước Bến Tre tạo ra nhiều điều kiện cho hoạt động bí mật, nhưng đồng thời cũng đặt người giao liên trước những nguy hiểm rất lớn.

Các nữ giao liên miền Nam từng sử dụng những vật dụng hết sức bình thường để che giấu công việc: giỏ đi chợ, bóp đầm, áo bà ba, xuồng ba lá... Những thứ thuộc về đời sống thường ngày trở thành vỏ bọc cho một nhiệm vụ đặc biệt.

Võ Thị Tâm cũng từng hoạt động dưới nhiều vỏ bọc khác nhau.

Có lúc là người bán hàng.

Có lúc là người ở.

Có lúc buôn bán để hòa vào đời sống bình thường.

Theo lời kể được báo chí ghi lại, bà từng đi những chặng đường rất xa để chuyển tài liệu và được đồng đội đặt biệt danh “Trực thăng cá lẹp” vì sự nhanh nhẹn.

Những chuyến đi ấy không có tiếng reo hò.

Người giao liên phải làm sao để không ai chú ý đến mình.

Một người phụ nữ đi chợ là chuyện bình thường.

Một người phụ nữ chèo xuồng qua rạch cũng là chuyện bình thường.

Nhưng bên trong cái bình thường ấy có thể là một nhiệm vụ mà nếu bị phát hiện, hậu quả sẽ rất lớn.

Đó chính là điều làm nên sự đặc biệt của những nữ giao liên.

Họ chiến đấu bằng sự kín đáo.

Và đôi khi, chiến thắng chỉ đơn giản là:

đi đến nơi cần đến mà không bị phát hiện.

Với chi tiết “băng qua rừng dừa nước”, chúng ta có thể dùng nó để hình dung không gian sông nước của Bến Tre, nhưng không nên khẳng định đó là một chuyến đi cụ thể của Võ Thị Tâm nếu chưa có tài liệu xác nhận.

Chú thích ảnh: Tư liệu hình ảnh về nữ giao liên và phương tiện hoạt động trên vùng sông nước miền Nam. Những hình ảnh này minh họa đúng bối cảnh lịch sử, nhưng không khẳng định nhân vật cụ thể là Võ Thị Tâm.

Nguồn: Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và các tư liệu báo chí về nữ giao liên miền Nam.

PHẦN III – TỪ XỨ DỪA ĐẾN SÀI GÒN

Năm 1964, con đường hoạt động của Võ Thị Tâm đưa bà đến một địa bàn hoàn toàn khác.

Tháng 10-1964, bà được chuyển về T4 – Biệt động Sài Gòn.

Từ vùng quê Bến Tre, bà bước vào Sài Gòn.

Đó là một thế giới khác.

Những con đường đông người.

Những khu phố chật hẹp.

Những cơ quan quân sự.

Những đồn bốt.

Và một mạng lưới kiểm soát mà người hoạt động bí mật phải luôn tìm cách tránh né.

Nhưng kinh nghiệm giao liên từ Bến Tre trở thành hành trang quan trọng.

Võ Thị Tâm tiếp tục sử dụng những vỏ bọc bình thường để hoạt động.

Một người phụ nữ giữa phố đông không nhất thiết gây chú ý.

Một người bán hàng có thể đi qua nhiều nơi.

Một người làm thuê có thể bước vào một gia đình mà không khiến người khác nghi ngờ.

Đằng sau những công việc tưởng như bình thường ấy là nhiệm vụ của một chiến sĩ biệt động.

Từ giao liên, Võ Thị Tâm dần bước sang một vai trò trực tiếp hơn.

Bà được điều về làm trinh sát chiến đấu thuộc Trung đoàn 31, Phân khu 2.

Đầu năm 1968, bà giữ chức Đại đội phó Đại đội trinh sát của Trung đoàn 31, Phân khu 2, Quân khu 8.

Từ một cô gái giao liên 16 tuổi ở Bến Tre, bà đã trở thành một nữ cán bộ trực tiếp tham gia hoạt động chiến đấu.

Rồi Tết Mậu Thân 1968 đến.

Võ Thị Tâm cùng đơn vị nhiều lần dẫn các cánh quân tiến vào nội đô Sài Gòn.

Theo tư liệu được Báo Quân đội nhân dân đăng tải, bà cùng đơn vị hoạt động tại các khu vực thuộc Quận 5, 6, 10 và 11; thực hiện các nhiệm vụ như treo cờ, rải truyền đơn, xây dựng cơ sở và chiến đấu.

Đó là một bước chuyển rất lớn trong cuộc đời người nữ giao liên.

Ngày trước, nhiệm vụ của bà là đưa người và tài liệu.

Bây giờ, bà phải trực tiếp đứng trong đội hình chiến đấu.

Nhưng bản chất của công việc vẫn không thay đổi:

phải biết đường, biết người, biết nhiệm vụ và biết giữ bí mật.

6

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu thật về nữ chiến sĩ lực lượng cách mạng tại Sài Gòn trong thời kỳ Tết Mậu Thân 1968. Ảnh không phải chân dung Võ Thị Tâm, mà được sử dụng để minh họa bối cảnh hoạt động của các nữ biệt động cùng thời.

Nguồn: Báo Dân trí, tư liệu ảnh về nữ biệt động Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968.

PHẦN IV – VƯỢT QUA VÒNG VÂY

Ngày 17-6-1968 là một trong những ngày đặc biệt khắc nghiệt trong cuộc đời Võ Thị Tâm.

Đơn vị của bà bị đối phương bao vây.

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, lúc đó đơn vị chỉ còn 12 người, bị chốt chặn nhiều hướng và có xe tăng yểm trợ. Trung đội trưởng Hai Hoàng bị thương nặng nhưng vẫn giao cho Võ Thị Tâm nhiệm vụ cải trang làm dân, tìm đường thoát khỏi vòng vây, báo cáo tình hình với cấp trên và mang theo kỷ vật của đồng đội.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt.

Bởi người được giao nhiệm vụ phải rời khỏi những đồng đội đang bị bao vây.

Nhưng mục đích không phải bỏ lại họ.

Mà là thoát ra để mang thông tin về.

Trong chiến tranh, có những lúc một người phải sống sót để tiếp tục nhiệm vụ.

Võ Thị Tâm đã vượt qua vòng vây và trở về.

Những người ở lại tiếp tục chiến đấu.

Có người không bao giờ trở về.

Và trong hành trang của bà có cả những kỷ vật của đồng đội.

Một món đồ nhỏ có thể không đáng giá về vật chất.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, nó là phần còn lại của một người đã nằm lại.

Có lẽ đó là một trong những điều đau đớn nhất của người sống sót:

mang kỷ vật của người đã chết trở về, trong khi biết rằng mình đã không thể đưa người ấy cùng đi.

Nhưng câu chuyện của Võ Thị Tâm chưa kết thúc ở đó.

Sau những năm tháng hoạt động, bà bị bắt và trải qua thời gian tù đày. Bà bị đưa qua nhiều nhà tù và cuối cùng bị đày ra Côn Đảo.

Ngày 14-4-1975, bà được phóng thích.

Chỉ ít ngày sau, miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Cuộc chiến mà cô gái Bến Tre bắt đầu từ tuổi mười sáu đã đi đến hồi kết.

Nhưng những người đồng đội của bà đã không thể nhìn thấy ngày ấy.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về nữ chiến sĩ cách mạng miền Nam trong thời kỳ chiến tranh và tù đày. Đây là ảnh tư liệu cùng thời kỳ, không khẳng định nhân vật trong ảnh là Võ Thị Tâm.

Nguồn: Tư liệu báo chí và các bộ sưu tập lịch sử về nữ chiến sĩ cách mạng miền Nam.

LỜI KẾT – NHỮNG CON ĐƯỜNG CỦA NGƯỜI GIAO LIÊN

Có những người đi vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến công.

Nhưng cũng có những người bắt đầu bằng những chuyến đi âm thầm.

Võ Thị Tâm là một người như thế.

Từ tuổi mười sáu ở Bến Tre, bà bắt đầu làm giao liên.

Từ những con đường sông nước xứ Dừa, bà bước vào hoạt động biệt động.

Từ một người đưa tin, bà trở thành trinh sát chiến đấu.

Rồi bà đi qua những ngày ác liệt của Mậu Thân 1968, vượt qua vòng vây, chịu tù đày và cuối cùng trở về khi chiến tranh đã kết thúc.

Nhìn lại cuộc đời ấy, điều khiến người ta xúc động không phải chỉ là những chức vụ hay những chiến công.

Mà là tuổi trẻ.

Một cô gái mới mười sáu tuổi đã bước vào con đường mà phía trước không có gì bảo đảm.

Không biết ngày mai có bị bắt hay không.

Không biết chuyến đi tiếp theo có trở về hay không.

Không biết những người đồng đội hôm nay còn có thể gặp lại vào ngày mai hay không.

Nhưng bà vẫn đi.

Những con rạch Bến Tre vẫn chảy.

Những rặng dừa nước vẫn xanh.

Những chiếc xuồng vẫn lặng lẽ trên sông.

Và giữa khung cảnh bình dị ấy, những người giao liên đã âm thầm mang theo những điều quan trọng đối với cuộc chiến.

Họ không cần tiếng vỗ tay.

Họ chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ.

Một bức thư đến đúng nơi.
Một người được đưa qua đúng đường.
Một thông tin được chuyển đến đúng lúc.

Đôi khi, một cuộc chiến được giữ mạch bằng những điều nhỏ bé như thế.

Và khi hòa bình trở lại, những người như Võ Thị Tâm mang theo ký ức về một thế hệ đã sống một tuổi trẻ khác thường.

Một tuổi trẻ mà chúng ta hôm nay chỉ có thể hình dung qua những bức ảnh cũ, những trang hồi ký và những câu chuyện được kể lại.

Đó cũng là lý do phải kể những câu chuyện ấy thật cẩn trọng.

Không tô hồng chiến tranh.
Không bịa thêm chiến công.
Không biến giai thoại thành sự thật.

Chỉ kể lại những gì lịch sử còn giữ được.

Để nhớ những người đã đi.

Và để hiểu rằng phía sau mỗi con đường giao liên là một con người bằng xương bằng thịt — một người từng có tuổi trẻ, có gia đình, có những ước mơ riêng, nhưng đã chọn đặt nhiệm vụ của đất nước lên trước cuộc đời mình.