Võ Thị Thắng

Năm 1968, giữa lúc chiến dịch Tết Mậu Thân đang diễn ra ác liệt, cô sinh viên Võ Thị Thắng khi ấy mới 23 tuổi, là chiến sĩ biệt động đang thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt kẻ ác ôn tại Sài Gòn. Trong một lần hoạt động, bà không may bị địch bắt. Sau nhiều tháng ròng rã dùng mọi thủ đoạn tra tấn dã man nhưng không khuất phục được ý chí của người con gái Long An, chính quyền Sài Gòn đã quyết định đưa bà ra tòa án quân sự để xét xử công khai nhằm răn đe phong trào đấu tranh của thanh niên, sinh viên.

Ngày 2/8/1968, phiên tòa diễn ra trong không khí căng thẳng. Đứng trước vành móng ngựa, Võ Thị Thắng không hề run sợ. Ngược lại, bà xuất hiện với phong thái tự tin, mái tóc đen dài và ánh mắt sáng rực. Khi vị thẩm phán tuyên bản án "20 năm tù khổ sai", một con số dài đằng đẵng đối với một thanh xuân thiếu nữ, cả phòng xử án bỗng chốc im lặng.

Thế nhưng, thay vì lo âu hay gục ngã, Võ Thị Thắng đã ngẩng cao đầu, nở một nụ cười rạng rỡ, đầy vẻ ngạo nghễ và khinh bỉ đối với những kẻ đang nhân danh công lý để đàn áp lòng yêu nước. Giữa những họng súng đen ngòm của cảnh sát dã chiến, bà thản nhiên đưa tay vuốt lại mái tóc và để lại một câu nói đanh thép, đi vào lịch sử:
"Liệu chính quyền các ông có tồn tại đến 20 năm để bỏ tù tôi không?"

Lời tuyên bố ấy như một gáo nước lạnh tạt vào mặt chế độ cầm quyền thời bấy giờ, biến phiên tòa của kẻ thù thành nơi tôn vinh khí tiết của người cộng sản. Khoảnh khắc ấy đã được một phóng viên người Nhật ghi lại. Tấm ảnh "Nụ cười chiến thắng" nhanh chóng lan tỏa khắp toàn cầu, trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho phong trào phản chiến trên thế giới và tiếp thêm sức mạnh cho hàng triệu đồng bào, chiến sĩ đang chiến đấu ở cả hai miền Nam – Bắc.

Đúng như lời dự đoán của bà, chưa đầy 7 năm sau, mùa xuân năm 1975 đã đến, chính quyền Sài Gòn sụp đổ, bà Võ Thị Thắng được trả tự do trong niềm hạnh phúc vỡ òa của dân tộc. Nụ cười ấy cho đến nay vẫn mãi là biểu tượng của tinh thần lạc quan, lấy nhân nghĩa thắng hung tàn, lấy trí tuệ thắng bạo lực của con người Việt Nam.