Võ Thị Thắng - Nụ cười bất khuất trước phiên tòa - Chi đoàn 12D1

“Nụ cười chiến thắng” trước tòa án

• THÔNG TIN CÁ NHÂN

• Họ và tên: Võ Thị Thắng

• TUỔI TRẺ TRÊN QUÊ HƯƠNG LONG AN

Võ Thị Thắng sinh ngày 10 tháng 12 năm 1945 tại xã Tân Bửu, huyện Bến Lức, tỉnh Long An, trong một vùng quê giàu truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của chị diễn ra trong những năm đất nước liên tục phải đối mặt với chiến tranh. Từ rất sớm, Võ Thị Thắng đã tiếp xúc với phong trào cách mạng và từng bước tham gia các hoạt động yêu nước.

Không giống hình dung về một người cán bộ cách mạng thường xuất hiện trong những câu chuyện lịch sử, Võ Thị Thắng khi ấy chỉ là một cô gái trẻ. Chị trưởng thành trong phong trào học sinh, sinh viên và các hoạt động đấu tranh tại Sài Gòn – Gia Định. Những năm tháng tuổi trẻ đáng lẽ gắn với giảng đường, bạn bè và những dự định riêng, nhưng với thế hệ thanh niên miền Nam lúc bấy giờ, cuộc chiến tranh đã khiến họ phải sớm lựa chọn con đường của mình.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, từ năm 11 tuổi, Võ Thị Thắng đã tham gia công việc đưa thư, liên lạc. Những năm sau đó, chị tiếp tục tham gia xây dựng cơ sở chính trị, chuẩn bị cho các hoạt động cách mạng trong lòng đô thị.

Càng trưởng thành, những nhiệm vụ chị đảm nhận càng trở nên nguy hiểm. Nhưng chính trong môi trường ấy, một nữ sinh trẻ tuổi dần trở thành một cán bộ hoạt động cách mạng kiên cường.

• CÔ GÁI TRẺ TRONG PHONG TRÀO ĐẤU TRANH ĐÔ THỊ

Những năm 1960, phong trào học sinh, sinh viên và thanh niên tại các đô thị miền Nam diễn ra mạnh mẽ. Nhiều người trẻ xuống đường đấu tranh, tham gia các hoạt động phản đối chiến tranh và chính quyền Sài Gòn.

Võ Thị Thắng là một trong những gương mặt của thế hệ thanh niên ấy.

Chị không chỉ hoạt động trong phong trào sinh viên – học sinh mà còn tham gia lực lượng cách mạng bí mật. Công việc của một cán bộ hoạt động trong lòng đô thị đòi hỏi sự nhanh nhạy, gan dạ và khả năng giữ bí mật. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến việc bị phát hiện, bắt giữ.

Trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, Võ Thị Thắng tham gia hoạt động trong lực lượng Biệt động thành. Chị được giao một nhiệm vụ nhằm tiêu diệt một nhân vật bị cách mạng xác định là nguy hiểm. Tuy nhiên, khi tiếp cận mục tiêu, vũ khí không hoạt động như dự định. Võ Thị Thắng bị bắt.

Từ một cô gái trẻ hoạt động bí mật, chị trở thành tù nhân của chính quyền Sài Gòn.

• PHIÊN TÒA NGÀY 2 THÁNG 8 NĂM 1968

Sau khi bị bắt, Võ Thị Thắng bị thẩm vấn và tra tấn. Tuy nhiên, những biện pháp đó không làm chị khuất phục. Cuối cùng, chị bị đưa ra xét xử tại tòa án quân sự vùng 3 chiến thuật của chính quyền Sài Gòn.

Ngày 2 tháng 8 năm 1968, bản án được tuyên: 20 năm tù khổ sai.

Một cô gái mới 23 tuổi phải đối diện với một bản án có thể lấy đi gần như toàn bộ tuổi thanh xuân của mình. Với nhiều người, đó có lẽ là một khoảnh khắc khiến họ tuyệt vọng. Nhưng Võ Thị Thắng lại không phản ứng như vậy.

Chị mỉm cười.

Không phải một nụ cười gượng gạo để che giấu sợ hãi, mà là một nụ cười bình tĩnh và tự tin. Rồi chị nói với những người đang tuyên án mình:

“Liệu chính quyền của các ông có tồn tại đến 20 năm để bỏ tù tôi không?”

Câu nói ấy ngay lập tức gây ấn tượng mạnh. Nó thể hiện niềm tin của người con gái 23 tuổi rằng chế độ đang kết án mình sẽ không thể tồn tại đủ lâu để thực hiện trọn vẹn bản án.

Một nhà báo Nhật Bản đã ghi lại khoảnh khắc ấy bằng máy ảnh. Bức ảnh Võ Thị Thắng nở nụ cười sau khi nhận bản án 20 năm tù sau đó trở thành hình ảnh nổi tiếng, được biết đến với tên gọi “Nụ cười chiến thắng”.

• “NỤ CƯỜI CHIẾN THẮNG” ĐI VÀO LỊCH SỬ

Điều đặc biệt của bức ảnh không chỉ nằm ở nụ cười của một cô gái trẻ.

Đó là nụ cười xuất hiện ngay sau một bản án nặng nề.

Trong hoàn cảnh ấy, nụ cười trở thành một cách thể hiện thái độ: không sợ hãi, không đầu hàng và vẫn giữ vững niềm tin vào tương lai.

Bức ảnh nhanh chóng được biết đến rộng rãi. Hình ảnh người nữ chiến sĩ trẻ đứng trước tòa án với gương mặt rạng rỡ đã trở thành biểu tượng tinh thần của phong trào đấu tranh tại miền Nam. Sau này, “Nụ cười chiến thắng” còn trở thành hình ảnh được nhắc đến trong nhiều tác phẩm văn học, báo chí và nghệ thuật.

Điều đáng chú ý là lời nói của Võ Thị Thắng cũng trở thành một lời tiên đoán đặc biệt. Chị bị tuyên 20 năm tù, nhưng chỉ khoảng 7 năm sau ngày đứng trước tòa, ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến tranh kết thúc và đất nước thống nhất.

Hai mươi năm tù đã không trở thành 20 năm như bản án từng tuyên.

• SÁU NĂM TRONG NHÀ TÙ

Sau phiên tòa, Võ Thị Thắng trải qua nhiều nhà lao như Thủ Đức, Chí Hòa, Tân Hiệp, Hố Nai và Côn Đảo. Tổng cộng, chị bị giam cầm khoảng sáu năm.

Những năm tháng ấy không hề dễ dàng. Từ một cô gái trẻ, chị phải sống trong hoàn cảnh tù đày, xa gia đình và liên tục đối diện với những thử thách khắc nghiệt.

Nhưng nếu phiên tòa năm 1968 cho người ta thấy một Võ Thị Thắng bình tĩnh trước bản án, thì những năm tháng trong tù lại cho thấy một Võ Thị Thắng bền bỉ trong cuộc đấu tranh lâu dài.

Đối với chị, nhà tù không thể xóa bỏ niềm tin đã hình thành từ những năm tháng hoạt động cách mạng. Thời gian bị giam cầm trở thành một quá trình rèn luyện ý chí và bản lĩnh.

Ngày 7 tháng 3 năm 1974, theo tinh thần Hiệp định Paris, Võ Thị Thắng cùng nhiều chiến sĩ cách mạng được trao trả tại sân bay Lộc Ninh. Sau gần sáu năm bị giam cầm, chị trở lại với đồng đội và quê hương.

“Nụ cười chiến thắng” ngày nào vẫn còn đó.

• TỪ NGƯỜI NỮ SINH BIỆT ĐỘNG ĐẾN CÁN BỘ SAU HÒA BÌNH

Sau ngày đất nước thống nhất, Võ Thị Thắng tiếp tục cống hiến trong nhiều lĩnh vực. Chị công tác tại Thành Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó làm việc trong Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Con đường học tập của chị cũng tiếp tục sau những năm tháng chiến tranh. Võ Thị Thắng từng học và tốt nghiệp Đại học Luật Hà Nội, Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Chị sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng: Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ủy viên Trung ương Đảng khóa IX và X, đại biểu Quốc hội khóa IX, X và XI, Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch và Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Cuba.

Điều này khiến cuộc đời Võ Thị Thắng trở thành một hành trình rất đặc biệt. Từ một cô gái trẻ hoạt động bí mật trong lòng đô thị, bị bắt và tuyên án 20 năm tù, chị sau này trở thành một cán bộ lãnh đạo và tiếp tục đóng góp cho đất nước trong thời bình.

• NHỮNG NĂM THÁNG CUỐI ĐỜI

Sau chiến tranh, Võ Thị Thắng vẫn tiếp tục làm việc, học tập và cống hiến. Những người từng làm việc cùng chị nhớ đến một người phụ nữ có tính cách thẳng thắn, quyết đoán nhưng cũng gần gũi, nhẹ nhàng và khiêm nhường.

Chị không chỉ mang trong mình ký ức của những năm tháng chiến tranh mà còn phải đối mặt với những thử thách của thời bình: công việc, gia đình, học tập và trách nhiệm xã hội.

Ngày 22 tháng 8 năm 2014, Võ Thị Thắng qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 69 tuổi. Sự ra đi của chị để lại nhiều tiếc thương đối với gia đình, đồng đội, bạn bè và những người từng biết đến câu chuyện về “Nụ cười chiến thắng”.

Nhưng có lẽ hình ảnh được nhớ đến nhiều nhất về chị vẫn là cô gái 23 tuổi năm nào.

Một cô gái đứng trước bản án 20 năm tù.

Một cô gái không khóc, không cúi đầu.

Chỉ mỉm cười.

• DI SẢN CỦA “NỤ CƯỜI CHIẾN THẮNG”

Có những nhân vật lịch sử được nhớ đến bởi một chiến công lớn. Có những người được nhớ bởi một trận đánh. Nhưng Võ Thị Thắng lại được nhớ bởi một khoảnh khắc rất ngắn: khoảnh khắc một cô gái trẻ mỉm cười trước bản án 20 năm tù.

Nụ cười ấy đã vượt ra khỏi phạm vi của một bức ảnh. Nó trở thành biểu tượng của niềm tin, của bản lĩnh và của tinh thần không khuất phục trước nghịch cảnh.

Điều đáng nhớ hơn nữa là câu chuyện của Võ Thị Thắng không kết thúc ở phiên tòa năm 1968. Chị thực sự đã sống qua những năm tháng mà bản án từng tuyên, nhưng không phải với tư cách một người bị giam cầm suốt 20 năm. Chị trở về, tiếp tục học tập, làm việc và cống hiến trong thời bình.

Bởi vậy, khi nhắc đến Võ Thị Thắng, người ta không chỉ nhớ đến “Nụ cười chiến thắng”, mà còn nhớ đến cả một cuộc đời gắn với những biến động lớn của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Từ cô gái 23 tuổi đứng trước tòa án đến người cán bộ lãnh đạo sau ngày đất nước thống nhất, hành trình của Võ Thị Thắng cho thấy sức mạnh của niềm tin và ý chí con người. Nụ cười năm ấy đã trở thành một hình ảnh không chỉ của riêng chị, mà còn của cả một thế hệ thanh niên đã sống, chiến đấu và đặt niềm tin vào ngày đất nước được hòa bình, thống nhất.