VÕ THỊ THẮNG - Nụ cười chiến thắng của người con gái tuổi 23

Cô gái bước ra khỏi phiên tòa với một nụ cười

Có những bức ảnh chỉ ghi lại một khoảnh khắc.

Nhưng có những khoảnh khắc lại trở thành ký ức của cả một thế hệ.

Một cô gái trẻ.

Hai bên là quân cảnh.

Trước mặt là một bản án rất nặng.

Nhưng trên môi cô vẫn là một nụ cười.

Đó là Võ Thị Thắng, khi ấy mới 23 tuổi.

Và bức ảnh chụp khoảnh khắc ấy về sau được biết đến với cái tên:

“Nụ cười chiến thắng.”

Cô gái Long An

Võ Thị Thắng sinh ngày 10/12/1945 tại xã Tân Bửu, huyện Bến Lức, tỉnh Long An.

Bà lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước.

Tuổi thơ của cô gái miền Tây ấy gắn với những cánh đồng, những hàng dừa và cuộc sống bình dị của vùng quê Nam Bộ.

Nhưng đó cũng là những năm tháng chiến tranh.

Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, Võ Thị Thắng đã bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng.

Năm 1961, khi mới khoảng 16 tuổi, bà tham gia hoạt động.

Ban đầu là những công việc gần gũi với đời sống của một cô gái trẻ:

Làm giao liên.

Giúp đỡ cán bộ.

Làm ám hiệu báo tình hình hoạt động của đối phương.

Sau đó, bà được chuyển sang hoạt động trong phong trào thanh niên, sinh viên ở Sài Gòn.

Một cô nữ sinh đang tuổi đôi mươi…

Nhưng cuộc sống của bà đã không còn giống cuộc sống bình thường của những người trẻ cùng thời.

Bước vào lòng đô thị

Năm 1962, Võ Thị Thắng được chuyển về hoạt động tại Hội Liên hiệp Thanh niên Sinh viên Giải phóng Đặc khu Sài Gòn – Gia Định.

Sau đó, bà tham gia phong trào công nhân và nhân dân lao động tại Sài Gòn.

Công việc hoạt động trong đô thị khác với chiến trường.

Không có chiến hào.

Không có quân phục.

Không có một ranh giới rõ ràng giữa nơi an toàn và nơi nguy hiểm.

Một người giao liên có thể bước ra đường với vẻ ngoài hoàn toàn bình thường.

Một cô gái trẻ có thể đi giữa phố đông người.

Nhưng phía sau những bước chân ấy có thể là cả một nhiệm vụ.

Chính môi trường đó đòi hỏi người hoạt động phải bình tĩnh, kín đáo và luôn cảnh giác.

Võ Thị Thắng đã sống những năm tháng tuổi trẻ như thế.

Ngày cô gái trẻ bị bắt

Năm 1968.

Cuộc chiến ngày càng khốc liệt.

Võ Thị Thắng được giao thực hiện một nhiệm vụ ở khu vực Phú Lâm.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, bà được giao nhiệm vụ ám sát một người bị xem là chỉ điểm cho chính quyền Sài Gòn. Trong lúc thực hiện nhiệm vụ, súng không nổ và bà bị bắt.

Một nhiệm vụ không thành công.

Một cô gái trẻ rơi vào tay đối phương.

Từ đây bắt đầu những năm tháng tù đày.

Nhưng cũng từ đây, một hình ảnh lịch sử ra đời.

Phiên tòa ngày 2 tháng 8

Ngày 2/8/1968, Võ Thị Thắng bị đưa ra xét xử tại một tòa án quân sự.

Bà mới 23 tuổi.

Trước mặt bà là một bản án:

20 năm tù khổ sai.

Hai mươi năm.

Đối với một người 23 tuổi, đó gần như là cả một quãng đời phía trước.

Hai mươi năm có nghĩa là từ một cô gái trẻ bước vào tuổi trưởng thành, bà có thể phải dành phần lớn tuổi thanh xuân còn lại sau song sắt.

Nhưng Võ Thị Thắng không gục xuống.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, trước khi ra tòa, bà còn chủ động chuẩn bị để xuất hiện thật đàng hoàng, mượn một chiếc áo bà ba đen của người bạn tù để mặc. Trên đường đến phiên tòa, bà nhìn qua ô kính xe, bắt gặp những cánh đồng, xóm nhà và hàng dừa của quê hương.

Có lẽ đó là một trong những khoảnh khắc rất khó quên.

Một cô gái trẻ.

Bị đưa đi xét xử.

Nhưng trong lòng vẫn hướng về quê hương.

Nụ cười làm nên lịch sử

Phiên tòa tuyên án.

20 năm tù khổ sai.

Sau khi bản án được công bố, Võ Thị Thắng bước ra.

Và bà mỉm cười.

Một phóng viên Nhật Bản có mặt tại đó đã ghi lại khoảnh khắc ấy.

Bức ảnh cho thấy một cô gái trẻ đứng giữa hai quân cảnh.

Không cúi đầu.

Không hoảng loạn.

Không tuyệt vọng.

Chỉ là một nụ cười bình thản.

Theo tư liệu được Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ lưu giữ, bà nói một câu nổi tiếng sau khi nghe bản án:

“Liệu chính quyền các ông có tồn tại 20 năm để bỏ tù tôi không?”

Câu nói ấy về sau được nhắc lại rất nhiều.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào câu nói, chúng ta có thể bỏ qua điều quan trọng nhất.

Đó là thái độ của cô gái 23 tuổi trước một bản án mà bà biết sẽ khiến mình phải trải qua những năm tháng tù đày khắc nghiệt.

Nụ cười ấy không phải nụ cười của một người coi thường nguy hiểm.

Đó là nụ cười thể hiện sự bình tĩnh và niềm tin của một người không muốn để bản án làm mình khuất phục.

Và từ khoảnh khắc ấy, bức ảnh được biết đến với tên gọi:

“Nụ cười chiến thắng.”

Sau nụ cười là những năm tháng nhà tù

Bức ảnh chỉ ghi lại vài giây.

Nhưng phía sau vài giây ấy là nhiều năm tù đày.

Võ Thị Thắng lần lượt trải qua nhiều nhà tù như Thủ Đức, Chí Hòa, Hố Nai, Tân Hiệp, và có thời gian bị đày ra Côn Đảo. Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ ghi nhận bà từng trải qua những điều kiện giam giữ rất khắc nghiệt, trong đó có thời gian bị giam tại “chuồng cọp”.

Những năm tháng ấy không hề giống hình ảnh của bức ảnh nổi tiếng.

Không có ánh đèn máy ảnh.

Không có tiếng người bên ngoài.

Chỉ có song sắt, những căn phòng giam và những ngày dài tưởng như không có điểm kết thúc.

Nhưng nụ cười năm 1968 không biến mất.

Nó được tiếp tục bằng cách bà sống trong nhà tù.

Bằng sự kiên định.

Bằng việc giữ vững tinh thần.

Bằng tình cảm với đồng đội.

Và bằng niềm tin rằng cuộc đời mình không kết thúc sau song sắt.

“20 năm” không kéo dài đến 20 năm

Thời gian trôi qua.

Từ cô gái 23 tuổi…

Võ Thị Thắng trở thành một người phụ nữ trưởng thành trong nhà tù.

Nhưng lời nói của bà trước tòa đã trở thành một lời tiên đoán đáng nhớ.

Chưa đầy 5 năm sau phiên tòa, ngày 7/3/1974, Võ Thị Thắng cùng nhiều chiến sĩ cách mạng khác được trao trả tại Lộc Ninh theo các thỏa thuận sau Hiệp định Paris.

Hai mươi năm tù đã không xảy ra.

Cô gái từng đứng trước tòa năm nào bước ra khỏi nhà tù.

Và điều đầu tiên còn lại trong ký ức của nhiều người về bà vẫn là:

nụ cười.

Từ “Nụ cười chiến thắng” đến những năm tháng hòa bình

Sau khi đất nước thống nhất, Võ Thị Thắng tiếp tục công tác.

Bà đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong các lĩnh vực khác nhau và sau này từng giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, đồng thời là đại biểu Quốc hội. Một quyết định của Thủ tướng năm 2007 ghi nhận bà đang giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội.

Điều đó tạo nên một hành trình rất dài:

Từ một cô gái hoạt động cách mạng trong lòng Sài Gòn…

Đến người tù chính trị…

Đến một cán bộ công tác trong thời bình.

Bức ảnh năm 1968 đã trở thành một phần lịch sử.

Nhưng cuộc đời của Võ Thị Thắng không dừng lại ở bức ảnh ấy.

Ngày người phụ nữ của “nụ cười” ra đi

Ngày 22/8/2014, Võ Thị Thắng qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 69 tuổi.

Hơn 45 năm sau khoảnh khắc trước phiên tòa, nụ cười năm ấy vẫn còn.

Một bức ảnh có thể cũ đi theo thời gian.

Nhưng thông điệp mà nó truyền tải thì vẫn có thể được đọc lại.

Đó là hình ảnh một người trẻ đứng trước nghịch cảnh nhưng không để nghịch cảnh quyết định tinh thần của mình.

Và có lẽ điều khiến “Nụ cười chiến thắng” trở nên đặc biệt không phải vì người phụ nữ trong ảnh không biết sợ.

Mà bởi bà đã lựa chọn không để nỗi sợ điều khiển mình.

🌱 THÔNG ĐIỆP CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

Câu chuyện Võ Thị Thắng để lại một bài học rất đẹp:

Bản lĩnh của một người không thể hiện ở việc cuộc đời có bao nhiêu khó khăn, mà còn ở cách người ấy đối diện với những khó khăn đó.

23 tuổi.

Một bản án 20 năm tù.

Nếu đặt mình vào hoàn cảnh ấy, có lẽ bất kỳ ai cũng khó có thể bình thản.

Nhưng Võ Thị Thắng đã bước ra với một nụ cười.

Tuổi trẻ hôm nay không phải đối diện với những nhà tù và bom đạn như thế hệ của bà.

Nhưng chúng ta vẫn có những lúc gặp thất bại, áp lực, bị nghi ngờ hoặc đứng trước những điều không như mong muốn.

Khi ấy, câu chuyện của Võ Thị Thắng có thể nhắc chúng ta:

🌱 Đừng vội đầu hàng khi gặp thất bại.
🌱 Đừng để một lần vấp ngã quyết định giá trị của bản thân.
🌱 Hãy giữ sự bình tĩnh khi đứng trước nghịch cảnh.
🌱 Hãy có niềm tin vào con đường mình lựa chọn, đồng thời biết chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy.
🌱 Và hãy giữ cho mình một tinh thần lạc quan ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất.

Một nụ cười có thể chỉ tồn tại trong vài giây.

Nhưng đôi khi, thái độ phía sau nụ cười ấy có thể trở thành ký ức của cả một thế hệ.

🌻 Tuổi trẻ không phải lúc nào cũng được lựa chọn hoàn cảnh mình gặp phải. Nhưng chúng ta có thể lựa chọn cách mình đứng dậy, cách mình bước tiếp và cách mình giữ lấy niềm tin khi con đường phía trước trở nên khó khăn.