Võ Thị Thắng – Nụ cười đi qua những năm tháng tù đày

Có những bức ảnh lịch sử ghi lại một chiến trường, một đoàn quân hay thời khắc của một chiến thắng.

Nhưng cũng có một bức ảnh được nhiều người nhớ đến chỉ bởi nụ cười của một cô gái trẻ giữa phiên tòa.

Người con gái trong bức ảnh ấy là Võ Thị Thắng.

Bà sinh ngày 10 tháng 12 năm 1945, quê tại Long An. Trong những năm chiến tranh, Võ Thị Thắng tham gia hoạt động cách mạng khi còn trẻ và sau đó hoạt động tại Sài Gòn.

Năm 1968, bà bị bắt.

Sau khi bị bắt, Võ Thị Thắng bị đưa ra xét xử và nhận một bản án tù dài hạn.

Chính tại phiên tòa ấy, một khoảnh khắc đặc biệt đã được máy ảnh ghi lại.

Trước bản án dành cho mình, người nữ tù nhân trẻ mỉm cười.

Bức ảnh về sau được biết đến rộng rãi với tên gọi “Nụ cười chiến thắng”.

Nếu chỉ nhìn vào bức ảnh mà không biết hoàn cảnh phía sau, người xem có thể khó hình dung rằng cô gái đang mỉm cười khi ấy đang đứng trước một bản án và những năm tháng tù đày.

Võ Thị Thắng sau đó bị giam giữ trong nhiều năm.

Đến năm 1973, sau khi Hiệp định Paris được ký kết, bà được trao trả và trở về với lực lượng cách mạng.

Như vậy, dù từng phải đối diện với một bản án tù dài hạn, Võ Thị Thắng đã được tự do trước ngày đất nước thống nhất.

Sau năm 1975, bà tiếp tục công tác và về sau đảm nhiệm nhiều vị trí trong bộ máy nhà nước. Trong đó, bà từng giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam.

Võ Thị Thắng qua đời ngày 22 tháng 8 năm 2014.

Tuy nhiên, trong rất nhiều dấu mốc của cuộc đời bà, hình ảnh thường được nhắc lại nhiều nhất vẫn là khoảnh khắc của năm 1968.

Một cô gái trẻ.

Một phiên tòa.

Và một nụ cười.

Ý nghĩa của câu chuyện Võ Thị Thắng cũng nằm ở sự tương phản đặc biệt ấy.

Nụ cười không làm cho hoàn cảnh tù đày biến mất. Nó cũng không có nghĩa rằng những năm tháng phía trước sẽ trở nên dễ dàng.

Nhưng trong hoàn cảnh đó, việc giữ được sự bình tĩnh và tinh thần của mình đã khiến khoảnh khắc ấy trở thành một hình ảnh có sức sống lâu dài.

Câu chuyện của Võ Thị Thắng vì thế giúp chúng ta nhìn thấy một dạng khác của lòng dũng cảm trong chiến tranh.

Dũng cảm không chỉ xuất hiện khi một người trực tiếp chiến đấu trên chiến trường. Đối với những người hoạt động cách mạng bị bắt, thử thách còn nằm ở việc đối diện với xét xử, nhà tù và một tương lai chưa biết ngày nào được tự do.

Đặc biệt, Võ Thị Thắng khi ấy còn rất trẻ.

Vì vậy, “Nụ cười chiến thắng” về sau không chỉ được nhìn nhận như một bức ảnh cá nhân. Nó trở thành một hình ảnh gắn với ý chí và tinh thần của người phụ nữ Việt Nam trong những năm chiến tranh.

Với thế hệ trẻ hôm nay, ý nghĩa của câu chuyện không nằm ở việc lặp lại hoàn cảnh của một thời chiến.

Điều có thể được tiếp nối là sự kiên định khi đối diện khó khăn, khả năng giữ vững điều mình tin tưởng và tinh thần không dễ dàng khuất phục trước nghịch cảnh.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ phiên tòa năm 1968. Chiến tranh đã kết thúc và Võ Thị Thắng cũng đã qua đời.

Nhưng bức ảnh năm ấy vẫn còn.

Một khoảnh khắc chỉ kéo dài trong chốc lát đã trở thành hình ảnh được nhiều thế hệ biết đến – “Nụ cười chiến thắng” của Võ Thị Thắng, nụ cười của một người phụ nữ trẻ giữa những năm tháng chiến tranh.