VÕ THỊ THẮNG – NỤ CƯỜI SAU SONG SẮT

Trong lịch sử Việt Nam, có những bức ảnh chỉ cần nhìn qua cũng khiến người ta nhớ đến một con người. Một trong những bức ảnh như vậy là hình ảnh Võ Thị Thắng bước ra khỏi phiên tòa với nụ cười bình thản. Bức ảnh ấy được chụp trong những năm chiến tranh, nhưng điều khiến nó sống mãi không phải vì người phụ nữ trong ảnh đang vui, mà bởi bà vừa nhận một bản án tù rất nặng.

Võ Thị Thắng sinh năm 1945 tại Long An. Khi còn trẻ, bà tham gia hoạt động cách mạng tại miền Nam. Trong hoàn cảnh chiến tranh, những hoạt động này vô cùng nguy hiểm bởi chính quyền Việt Nam Cộng hòa tiến hành nhiều chiến dịch truy bắt những người bị coi là hoạt động chống chính quyền.

Năm 1968, Võ Thị Thắng bị bắt.

Bà bị đưa ra xét xử và bị kết án 20 năm tù khổ sai.

Một bản án như vậy đối với một người phụ nữ trẻ gần như có thể đồng nghĩa với việc mất đi cả tuổi thanh xuân.

Nhưng chính tại phiên tòa ấy, một khoảnh khắc đã trở thành biểu tượng.

Khi bản án được tuyên, Võ Thị Thắng vẫn giữ thái độ bình tĩnh. Khi được dẫn ra khỏi phòng xử án, bà mỉm cười.

Một phóng viên người Nhật đã chụp lại khoảnh khắc đó.

Bức ảnh nhanh chóng được biết đến với hình ảnh người nữ tù nhân trẻ tuổi bước đi với nụ cười trên môi.

Nụ cười ấy sau này được nhiều người gọi là “Nụ cười chiến thắng”.

Nhưng điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là hoàn cảnh phía sau nụ cười.

Bà vừa bị tuyên án 20 năm tù.

Bà biết mình sẽ phải trải qua những năm tháng giam cầm.

Bà biết tuổi trẻ của mình có thể trôi qua sau song sắt.

Nhưng bà vẫn mỉm cười.

Theo những tư liệu kể lại, khi được hỏi về nụ cười ấy, Võ Thị Thắng thể hiện niềm tin rằng cuộc đấu tranh mà bà tham gia cuối cùng sẽ giành thắng lợi và bà sẽ có ngày trở về.

Đó là một niềm tin rất mạnh mẽ.

Bởi trong thời điểm ấy, không ai có thể chắc chắn điều gì sẽ xảy ra.

Chiến tranh vẫn đang tiếp diễn.

Sài Gòn vẫn nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Bản thân bà đang bị giam giữ.

Nhưng bà vẫn tin rằng một ngày nào đó mình sẽ được tự do.

Và điều đặc biệt là nhiều năm sau, điều đó thực sự xảy ra.

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết năm 1973, Võ Thị Thắng được trao trả cùng nhiều tù nhân khác.

Bà trở về sau nhiều năm bị giam giữ.

Và bức ảnh năm xưa bỗng trở nên có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi nụ cười trong bức ảnh không còn chỉ là một biểu hiện của sự bình tĩnh.

Nó trở thành hình ảnh của niềm tin vào tương lai.

Một cô gái trẻ đứng trước bản án 20 năm tù nhưng vẫn tin rằng mình sẽ trở về.

Và cuối cùng, bà đã trở về.

Sau năm 1975, Võ Thị Thắng tiếp tục hoạt động trong nhiều lĩnh vực và giữ nhiều vị trí công tác. Bà từng giữ chức Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và tham gia nhiều hoạt động xã hội, đối ngoại.

Nhưng dù sau này đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, hình ảnh khiến người ta nhớ đến Võ Thị Thắng nhất vẫn là nụ cười năm 1968.

Có lẽ bởi nó chứa đựng một điều rất con người.

Khi bị đẩy vào hoàn cảnh tưởng như tuyệt vọng, con người vẫn có thể lựa chọn cách đối diện với nó.

Võ Thị Thắng không thể thay đổi bản án ngay lúc ấy.

Bà không thể tự mở cánh cửa nhà tù.

Nhưng bà có thể lựa chọn không để nỗi sợ quyết định thái độ của mình.

Và đó là lý do câu chuyện này vẫn có sức hút đối với thế hệ trẻ.

Chúng ta ngày nay có những khó khăn hoàn toàn khác. Có thể là áp lực học tập, thất bại trong công việc, những lần bị từ chối hoặc những giai đoạn cảm thấy tương lai không rõ ràng.

Những vấn đề ấy chắc chắn không thể so sánh với chiến tranh và tù đày.

Nhưng có một điểm chung: con người luôn có cách lựa chọn thái độ trước nghịch cảnh.

Có những lúc chúng ta không thể thay đổi điều đang xảy ra.

Nhưng chúng ta vẫn có thể quyết định mình sẽ bước qua nó như thế nào.

Võ Thị Thắng đã bước ra khỏi phiên tòa năm 1968 bằng một nụ cười.

Nhiều năm sau, bà thực sự bước ra khỏi nhà tù.

Và bức ảnh ngày ấy trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất về Võ Thị Thắng không phải là bản án 20 năm tù, cũng không chỉ là nụ cười trong bức ảnh.

Nụ cười chiến thắng - Tác phẩm lịch sử của phóng viên Sawada Kyoichi (1968)

Mà là việc một người phụ nữ trẻ đã giữ được niềm tin của mình trong thời điểm mà tương lai của chính bà tưởng như đã bị đóng lại.

Nụ cười ấy không thay đổi được lịch sử ngay trong khoảnh khắc nó xuất hiện. Nhưng nó đã trở thành một phần của lịch sử.