VÕ THỊ TƯ – NGƯỜI MẸ GỬI LẠI MỘT NGƯỜI CON CHO ĐẤT NƯỚC

Trong những câu chuyện về các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, có những người mẹ mất đi nhiều người con, có người mất cả chồng và con, nhưng cũng có những câu chuyện về những người mẹ chỉ có một người con duy nhất rồi phải chịu nỗi mất mát ấy suốt phần đời còn lại. Mẹ Võ Thị Tư là một trường hợp như thế. Cuộc đời Mẹ gắn với một vùng đất từng trải qua chiến tranh và những năm tháng mà mất mát có thể đến với bất kỳ gia đình nào. Mẹ là con gái thứ tư trong gia đình có sáu người con của ông Võ Văn Xén và bà Hà Thị Nhàn, một gia đình được tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ giới thiệu là có truyền thống yêu nước. Tuổi thơ và tuổi trẻ của Mẹ cũng trải qua những năm tháng đất nước còn chiến tranh. Cha Mẹ bị quân Pháp sát hại, gia đình chịu nhiều mất mát, từ đó Mẹ sớm cảm nhận được những đau thương mà chiến tranh và cảnh nước mất, nhà tan gây ra. Khi trưởng thành, Mẹ chọn con đường tu hành và dành cuộc đời mình cho cửa Phật. Nhưng chiến tranh vẫn không đứng ngoài cuộc đời của Mẹ.

Trong những năm tháng ấy, Mẹ có một người con trai nuôi duy nhất là Nguyễn Văn Dẫn. Dẫn lớn lên trong hoàn cảnh chiến tranh và cũng giống như nhiều thanh niên cùng thế hệ, anh đã lựa chọn tham gia cuộc đấu tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Với một người mẹ, dù là con ruột hay con nuôi, tình cảm dành cho con vẫn là tình cảm của một người mẹ. Mẹ Võ Thị Tư chỉ có một người con trai duy nhất để yêu thương, chăm sóc và hy vọng về một tương lai bình yên. Nhưng chiến tranh đã không cho Mẹ được nhìn thấy tương lai ấy.

Ngày 24/2/1966, Nguyễn Văn Dẫn hy sinh tại xã Bình Sơn, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai, trong một trận chiến đấu với lực lượng quân chư hầu Thái Lan tham chiến tại miền Nam Việt Nam. Khi ấy, anh mới 17 tuổi. Một người con trai duy nhất, một tuổi đời còn quá trẻ, đã nằm lại giữa chiến tranh. Tin con hy sinh có lẽ là một trong những nỗi đau lớn nhất mà một người mẹ có thể phải đối mặt. Mẹ Võ Thị Tư không mất đi nhiều người con như một số bà mẹ khác, nhưng Mẹ mất đi người con duy nhất của mình. Và chính điều đó khiến câu chuyện của Mẹ có một nỗi đau rất riêng: từ đó về sau, Mẹ không còn có một người con nào để chờ trở về.

Chiến tranh rồi cũng đi qua. Tiếng súng không còn vang lên trên những vùng đất từng là chiến trường, nhưng đối với những người mẹ mất con, sự kết thúc của chiến tranh không đồng nghĩa với việc nỗi đau cũng kết thúc. Một ngày đất nước hòa bình có thể là niềm vui chung của cả dân tộc, nhưng trong một căn nhà nào đó vẫn có một khoảng trống không thể lấp đầy. Với Mẹ Võ Thị Tư, người con trai duy nhất đã không trở về. Không còn những bước chân quen thuộc, không còn một người con để gọi tiếng “mẹ”, cũng không còn cơ hội nhìn thấy anh trưởng thành trong những năm tháng hòa bình.

Điều khiến câu chuyện của Mẹ Võ Thị Tư trở nên đặc biệt là danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đến với Mẹ không phải vì Mẹ có nhiều người con hy sinh, mà bởi người con trai duy nhất của Mẹ đã hy sinh vì Tổ quốc. Ngày 24/4/1996, Nhà nước truy tặng Mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Đằng sau một danh hiệu trang trọng ấy là một câu chuyện rất đời thường: một người mẹ có một người con, người con ấy lên đường khi tuổi đời còn rất trẻ và rồi mãi mãi không trở về.

Những câu chuyện như của Mẹ Võ Thị Tư khiến chúng ta hiểu rằng chiến tranh không chỉ được đo bằng số trận đánh hay những con số về thắng lợi. Chiến tranh còn được đo bằng những căn nhà thiếu đi một người, những người mẹ không còn con để đợi, những bức ảnh cũ được giữ lại qua nhiều năm và những cái tên được khắc trên bia tưởng niệm. Mỗi người lính hy sinh đều để lại phía sau một gia đình, một người mẹ, một người cha hoặc những người thân yêu. Và có những gia đình, sự mất mát ấy trở thành một phần của cuộc đời họ mãi mãi.

Ngày nay, khi nhắc đến các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, chúng ta thường đứng trước những con số rất lớn về sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Nhưng nếu dừng lại ở từng câu chuyện riêng, chúng ta sẽ thấy mỗi con số ấy là một con người. Mẹ Võ Thị Tư là một người mẹ có một người con duy nhất. Người con ấy ra đi ở tuổi 17 và không bao giờ trở về. Chính từ một câu chuyện nhỏ của một gia đình mà chúng ta có thể nhìn thấy một phần rất lớn của lịch sử: những người trẻ đã rời quê hương khi tuổi đời còn rất sớm, và những người mẹ ở lại đã phải mang nỗi nhớ con đi qua những năm tháng dài của cuộc đời.

Có những người lính trở về sau chiến tranh, mang theo ký ức về những đồng đội đã nằm lại. Có những người không bao giờ trở về. Và có những người mẹ đã chờ họ trong vô vọng. Mẹ Võ Thị Tư thuộc về những người mẹ như thế. Người con trai duy nhất của Mẹ đã gửi lại tuổi trẻ ở chiến trường Đồng Nai, còn Mẹ tiếp tục sống với ký ức về người con ấy.

Một người con ra đi. Một người mẹ ở lại. Chiến tranh kết thúc, nhưng khoảng trống trong căn nhà vẫn còn đó.

Có lẽ vì thế, khi kể câu chuyện về Mẹ Võ Thị Tư, chúng ta không cần phải thêm vào những chi tiết bi thương hay những lời ca ngợi quá lớn. Chỉ cần kể đúng câu chuyện của Mẹ cũng đã đủ khiến người đọc hiểu được sự khốc liệt của chiến tranh. Một người mẹ mất đi người con duy nhất. Một chàng trai 17 tuổi không có cơ hội sống đến ngày hòa bình. Và một danh hiệu được trao nhiều năm sau đó để ghi nhận sự hy sinh mà Mẹ đã mang theo suốt cuộc đời.

Mẹ Võ Thị Tư – một người mẹ chỉ có một người con, nhưng đã gửi người con ấy cho Tổ quốc. Người con không trở về, còn Mẹ ở lại với ký ức. Và từ câu chuyện của Mẹ, chúng ta hiểu thêm rằng phía sau mỗi người lính hy sinh luôn có một gia đình phải sống tiếp với nỗi mất mát ấy.

Đó cũng là một phần của “thời hoa lửa” – phần lịch sử không nằm trên chiến hào, mà nằm trong những căn nhà có người mẹ đã chờ con trở về.