Võ Tiến Đạt

ÔNG LÊ VĂN BỔN – NGƯỜI ĐÀO HẦM BÍ MẬT GIỮ TÀI LIỆU CHO XỨ ỦY NAM KỲ (1940–1945)

Tại xã Tân Hòa, tỉnh Long An, giáp vùng đồn điền mía – nơi lính Pháp tuần tra dày đặc, có một người nông dân tên Lê Văn Bổn, được các cán bộ Việt Minh gọi là “ông Bổn hầm bí mật”. Từ năm 1940 đến 1945, ông là người trực tiếp đào và duy trì một hệ thống hầm chứa tài liệu quan trọng của Xứ ủy Nam Kỳ, giúp phong trào tồn tại trong giai đoạn bị khủng bố khốc liệt nhất.

Ông Bổn vốn có nghề đào mương và làm thủy lợi, nên rất thạo cách chống sụt đất. Lợi dụng điều này, ông đào một hầm sâu hơn 2 mét dưới nền chuồng bò. Hầm có 3 ngăn: một ngăn chứa gạo, một ngăn chứa tài liệu và một ngăn để người lẩn trốn khi cần. Cửa hầm được ngụy trang bằng ván gỗ đặt dưới lớp rơm ẩm, hoàn toàn không để lộ dấu vết. Nhiều cán bộ Xứ ủy từng nói: “Ai xuống hầm ông Bổn là xem như an toàn tuyệt đối.”

Một lần năm 1942, khi lính mật thám bất ngờ kéo đến vì nhận tin báo có cơ sở Việt Minh trong làng, ông Bổn đang cất giữ gần 20 tờ tài liệu tuyên truyền và danh sách liên lạc. Đang cho bò ăn, ông nhanh trí gom rơm lại nhóm bếp lớn, khói bay nghi ngút. Khói che lấp những dấu chân đi lại quanh miệng hầm và khiến lính Pháp nghĩ nhà ông chỉ là trại bò bình thường, nóng bức nên cần đốt lửa xua muỗi. Chúng lục soát nhà nhưng không phát hiện gì.

Không chỉ giấu tài liệu, ông Bổn còn là nơi trung chuyển giữa các vùng Tân An – Đức Hòa – Gò Công. Sau Tổng khởi nghĩa, ông vẫn giữ sự im lặng suốt đời. Đến khi ông mất năm 1979, nhiều cán bộ lão thành mới kể rằng nhà ông từng là một phần của xương sống phong trào Nam Kỳ những năm hiểm nguy nhất.