VÕ VĂN KIỆT - Khai sinh hai Đại học Quốc gia

Ít người nhớ rằng ông Võ Văn Kiệt, người không xuất thân khoa bảng, lại có công lớn trong việc khai sinh hai Đại học Quốc gia. Theo bài “Dấu ấn trên khắp đất nước – Khai sinh Đại học Quốc gia” của Báo Công an TP.HCM, cả Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đều mang đậm dấu ấn của ông.

Theo hồi ký của giáo sư Nguyễn Văn Đạo, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, chủ trương sắp xếp lại hệ thống đại học và xây dựng đại học quốc gia đã được đặt ra từ lâu, trong Quyết định số 73 của Hội đồng Bộ trưởng, nhưng nhiều năm chưa thực hiện được. Thủ tướng Võ Văn Kiệt trực tiếp chỉ đạo, với một ý tưởng mới về giáo dục đại học: đại học quốc gia là loại hình đa lĩnh vực, có quyền tự chủ cao, lần đầu xuất hiện trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học được bài báo ví như “Khoán 10” trong giáo dục đại học, tức là một bước cởi trói giống như cuộc khoán trong nông nghiệp. Ba mốc quan trọng được ghi lại: ngày 10 tháng 12 năm 1993 Thủ tướng ký Nghị định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội. Ngày 5 tháng 9 năm 1994 ban hành Quy chế đầu tiên, phản ánh khá đầy đủ ý tưởng chiến lược của ông. Ngày 27 tháng 1 năm 1995 ông ký Nghị định 16/CP thành lập Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, với sứ mệnh làm đầu tàu và nòng cốt cho hệ thống giáo dục đại học.

Hơn mười hai năm sau, ông nhận định việc thành lập hai đại học quốc gia là chủ trương đúng, vì đào tạo con người và đội ngũ trí thức trẻ là yếu tố then chốt của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong điều kiện khó khăn, Chính phủ chọn một số trường mũi nhọn sau khi lấy ý kiến các nhà khoa học và giáo dục. Hai đại học quốc gia được đặt ở hai trung tâm lớn về kinh tế, chính trị, xã hội và được trao quy chế tự chủ rộng rãi.

Bài báo cũng ghi số liệu của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vào thời điểm đó: 38 đơn vị, trong đó có bảy trường đại học thành viên là Đại học Bách khoa, Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội và Nhân văn, Quốc tế, Công nghệ Thông tin, Kinh tế – Luật và An Giang; một viện nghiên cứu thành viên; hai khoa trực thuộc; một phân hiệu tại Bến Tre và 27 đơn vị trực thuộc. Nhân sự có 5.992 viên chức quản lý và chuyên môn, trong đó có 1.063 tiến sĩ, 30 giáo sư và 305 phó giáo sư. Quy mô đào tạo gồm 82.586 sinh viên đại học, 7.224 học viên cao học và 1.037 nghiên cứu sinh.

Câu chuyện này cho thấy một khía cạnh khác trong con người ông: ngoài kinh tế và hạ tầng, ông còn nhìn giáo dục như nền móng dài hạn. Việc trao quyền tự chủ cho đại học, xuất phát từ cách nghĩ rằng người làm chuyên môn cần không gian để sáng tạo, tương tự cách ông trao quyền cho giám đốc doanh nghiệp hay cho giới khoa học trong các công trình lớn.

Nguồn tham khảo (báo Công an TP.HCM, congan.com.vn; nội dung được viết lại): “Kỳ 5: Dấu ấn trên khắp đất nước – Khai sinh Đại học Quốc gia (Phùng Bắc), 18/11/2022”, https://congan.com.vn/tin-chinh/ky-5-dau-an-tren-khap-dat-nuoc-khai-sinh-dai-hoc-quoc-gia_140008.html.